# LocalizedText

Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LILIUOKALANI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Adoptowana wedle tradycji hanai przez Abnera Paki księżniczka kształciła się w misjonarskiej Szkole Królewskiej, gdzie uczono ją angielskiego, podstaw muzyki i oczywiście religii. Jako członkini rodu królewskiego Lili'u dołączyła do dworu Kamehamehy IV, lecz w 1862 roku wzięła ślub z Johnem Owenem Dominisem. W styczniu 1891 roku Kalākaua zmarł, zaś Lili'uokalani została pierwszą kobietą, która zasiadła na tronie Hawajów... i ostatnią monarchinią tego wyspiarskiego królestwa. W 1894 roku amerykańscy podżegacze doprowadzili do rebelii, obalili rząd i ogłosili powstanie domagającej się aneksji przez USA Republiki Hawajów. Więziona przez rok Lili'uokalani abdykowała w zamian za ułaskawienie jej popleczników. Została umieszczona w areszcie domowym.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LILIUOKALANI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
To właśnie w więzieniu, a następnie trzymana siłą w domu, zaczęła pisać książki i piosenki na cześć swego hawajskiego pochodzenia. Być może w ramach jakiejś kosmicznej chęci pocieszenia po utracie królestwa doczekała się światowej popularności swoich dzieł, zwłaszcza sławnej lamentacji „Aloha 'Oe”, którą zaczęto mocno identyfikować z wyspami archipelagu. W chwili śmierci w 1917 roku miała w dorobku ponad 165 kompozycji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LIU_TIANHUA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy w roku 1932 chiński kompozytor Liu Tianhua zmarł w wieku zaledwie 37 lat, pozostawił po sobie jedynie kilkanaście utworów, z których dziesięć przeznaczonych jest na dwustrunowy instrument o nazwie erhu. Do dzisiaj ten niewielki repertuar pozostaje najistotniejszym zbiorem kompozycji na instrument tak bliski chińskiej kulturze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LIU_TIANHUA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony w Jianqyin Liu pochodził z wybitnej rodziny – jego ojciec był szanowanym nauczycielem dynastii Qing, jeden z jego braci – znanym muzykiem, a drugi poetą. Już we wczesnej młodości Tianhua studiował muzykę – w tym klasyczne zasady kompozycji muzyki zachodniej oraz grę na skrzypcach i trąbce. Z czasem zafascynowała go tradycyjna muzyka chińska i jej rola w nowoczesnych Chinach. Jego największym wkładem w jej rozwój były ulepszenia budowy tradycyjnego instrumentu o nazwie ehru, który z wolna popadał w zapomnienie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LIU_TIANHUA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Rozpoczęcie nauczania muzyki na Uniwersytecie Pekińskim stanowiło punkt zwrotny w karierze Tianhua. Pozwoliło mu to na opracowanie teorii i praktyki chińskiej muzyki oraz przekazywanie ich swoim studentom. Oprócz działalności naukowej rozpoczął również występy i wraz z nadejściem 1930 roku był nie tylko znanym wykładowcą, ale również słynnym muzykiem. Dzięki znajomości zachodniej edukacji muzycznej opracował innowacyjne metody nauki tradycyjnej muzyki chińskiej. Jako akademik pozostawił po sobie postępowe prace na temat erhu i pipy, które były pierwszymi tego typu publikacjami naukowymi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LIU_TIANHUA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Okres od roku 1923 do 1932 był najbardziej produktywny w krótkim życiu kompozytora. Wszystkie stworzone przez niego utwory powstały w przeciągu właśnie tych dziewięciu lat. Zapisał on również wówczas wiele tradycyjnych melodii granych na erhu. Niestety, zaledwie dwa lata po pierwszym koncercie, podczas którego zaprezentował swoje własne kompozycje, w tym utwory takie jak „Oświetlona Droga” i „Przyjemna Noc”, zachorował i zmarł.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LUDWIG_VAN_BEETHOVEN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Głuchy, lecz genialny, wiodący nieszczęśliwe życie i bardzo schorowany Ludwig van Beethoven jest ulubieńcem znawców na całym świecie dzięki swym innowacyjnym sonatom, kwartetom, koncertom i symfoniom powstałych wbrew przeciwnościom losu. Urodził się w grudniu 1770 roku w Bonn, muzyki zaś uczył od ojca, najlepszego podówczas muzyka w mieście, a robił to z dużym zapałem. Jego ojciec był twardym nauczycielem – bił chłopca za każde zawahanie i błąd. Młody Beethoven codziennie dostawał razy, trafiał do piwnicy i zmuszany był do wielogodzinnych ćwiczeń bez chwili wytchnienia. Opanował jednak grę na skrzypcach, klawesynie i organach, zaś w 1778 roku odbył się jego pierwszy publiczny recital.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LUDWIG_VAN_BEETHOVEN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W 1784 roku, gdy jego ojciec nie był już w stanie utrzymać rodziny, Ludwig zatrudnił się na stanowisku pomocnika nadwornego organisty, na którym otrzymywał skromną pensję 150 florenów rocznie. W 1787 roku dwór wysłał Beethovena do Wiednia, gdzie być może spotkał się on z hołubionym Mozartem. Jednak zaledwie po kilku tygodniach Ludwig wrócił do Bonn, gdzie zachorowała jego matka. Przez kolejne lata zyskiwał sławę wśród bogaczy i elity społecznej. Gdy armie Napoleona zaczęły maszerować przez Niemcy, Beethoven wrócił do Wiednia. Tam uczył się od Haydna gry na fortepianie, od Salieriego śpiewu, kontrapunktu zaś od Albrechtsbergera.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_LUDWIG_VAN_BEETHOVEN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Uważany był za wirtuoza fortepianu i wkrótce zdobył sobie szereg sponsorów. Zyskał dzięki temu w końcu możliwość komponowania i w 1795 roku miała miejsce premiera jego pierwszego koncertu fortepianowego C-dur. W 1800 roku zadebiutowała jego 1. Symfonia. Gdy zyskał sobie uznanie dzięki pięknu swych dzieł, stworzył ostatecznie 9 symfonii, 32 sonaty na fortepian (i 10 na skrzypce), 16 kwartetów smyczkowych, a także utwory muzyki kameralnej i chóralnej. Zmarł w 1827, pogrążając świat w smutku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MADHVA_ACHARYA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Madhwa Anandatirtha urodził się w 1238 roku nieopodal miasta Udupi jako syn starego, lecz pobożnego bramina. Wyedukowany przez ojca chłopak w wieku 11 lat odczuł „wewnętrzną, niepowstrzymaną potrzebę” wstąpienia do zakonu i prowadzenie ascetycznego trybu życia. Gdy Aćjutapreksza, wiejski święty i wyznawca hinduistycznej szkoły adwajta, udzielił Madhwie ślubów sannjasy (etapu życia, w którym odrzuca się świat), nadał mu też imię Purnapragja Tirtha (pod którym znany jest on współcześnie wśród wiernych).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MADHVA_ACHARYA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Siedem lat po przyjęciu ślubów Madhwa wyruszył na pielgrzymkę w miejsca takie jak Benares, Allahabad i Delhi. Po drodze prowadził debaty ze sławnymi uczonymi religijnymi i innymi świątobliwymi ludźmi (buddystami, dźinistami i hinduistami), zbierając sobie uczniów. W trakcie podróży trafił też do Badri. Tam ślubował milczeć przez 48 dni, kąpiąc się przy tym często w świętej rzece Ganges. Gdy wyruszył w dalszą podróż, podyktował swój pierwszy komentarz do sutr bramińskich. Stworzył wówczas również filozoficzne podstawy dla szkoły dwajta hinduizmu wedantyjskiego. Wedle tej szkoły istnieje ścisły rozdział Boga (Paramatman) od poszczególnych dusz (dźiwatman). Jego zdaniem więc nie są one tworzone przez Boga, lecz to od niego zależy ich istnienie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MADHVA_ACHARYA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po powrocie do Udupi Madhwa Anandatirtha napisał komentarze do dziesięciu upaniszadów i skomponował 40 hymnów rygwedy. Wyruszył następnie ponownie do Badri – pieszo i z mniszym kosturem w ręce. Wracając, trafił też do Goa. Mówią, że dzięki praktykom religijnym żył długo i w dobrym zdrowiu. Po kilku kolejnych dziesięcioleciach przekazywania uczniom wiedzy o swojej teologii i wysyłania ich, by szerzyli jego nauki, w wieku 79 lat „zniknął” i przeniósł się do Badarikaśramy. Pozostaje tam do dziś.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCO_POLO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Najsławniejszy chyba turysta w historii, wędrowiec Marco Polo, urodził się w 1254 roku w Wenecji w słynnej rodzinie kupieckiej. Ponieważ głównym celem bogaczy zdaje się gromadzenie kolejnych bogactw, młody Polo spędził większość czasu wychowywany przez obcych, jako że jego ojciec i wuj, Niccolo i Maffeo, ruszali na wyprawy handlowe. Gdy nawiązali kontakt z Kubilajem, w 1269 roku wrócili do Wenecji. Zorganizowali nową ekspedycję handlową i w dwa lata później wyruszyli ponownie na Daleki Wschód, tym razem zabierając ze sobą młodego Marco.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCO_POLO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Chan wyraził zainteresowanie bliższym zapoznaniem się z chrześcijaństwem, ekspedycji miało więc towarzyszyć, na życzenie Kubilaja, stu kapłanów. Braciom Polo udało się jednak znaleźć jedynie dwóch, a i ci wkrótce zawrócili, gdy zaznali trudów podróży. Reszta ekspedycji przetrwała jednak trudne warunki i po czterech latach dotarła do Xanadu, letniej rezydencji chińskiego chana. Kubilaj, jak się zdaje, polubił ich, bo Niccolo i Maffeo otrzymali wysokie stanowiska na jego dworze, zaś Marco został zatrudniony jako specjalny wysłannik w odległe miejsca, takie jak Burma czy Tybet.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCO_POLO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Wszystko, co dobre, ma jednak swój koniec, i rodzina Polo ruszyła z powrotem na zachód, eskortując mongolską księżniczkę, która miała wziąć ślub z perskim księciem. Z karawany, w której szło kilkaset osób, do Hormuzu w Persji dotarło zaledwie 18 – w tym pozostająca w opłakanym stanie księżniczka. Dwa lata później Marco wrócił do Wenecji, przejął biznes rodzinny, ożenił się, wychował trzy córki i umarł spokojnie w styczniu 1324 roku, zaś jego historia do dziś pozostaje inspiracją dla awanturników i chciwców.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCUS_LICINIUS_CRASSUS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Uważany za najbogatszego człowieka w historii Rzymu i jednego z największych bogaczy w ogóle Marek Licyniusz Krassus był drugim z trzech synów wpływowego rzymskiego senatora, Publiusza Krassusa. Jako młody oficer zmuszony został do ucieczki do Hispanii po przejęciu przez Lucjusza Cynnę kontroli nad Rzymem w 87 roku, wrócił jednak, by wesprzeć w będącej następstwem tych wydarzeń wojnie domowej Lucjusza Sullę. Gdy ten ostatni zwyciężył, Marek otrzymał tytuł pretora, zdobywając niejaką sławę dzięki stłumieniu powstania, na którego czele stał Spartakus. W 70 roku p.n.e. Krassus i Pompejusz wymusili na senacie, by wybrał ich jako konsulów. Gdy objęli te stanowiska, cofnęli większość wprowadzonych przez Sullę reform.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCUS_LICINIUS_CRASSUS_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W ciągu kolejnej dekady, podczas gdy Pompejusz odnosił za granicą zwycięstwa militarne, Marek Krassus zebrał ogromny majątek, bogacąc się głównie na sprzedaży nieruchomości skonfiskowanych uprzednio przez Sullę oraz na pożyczkach udzielanych senatorom, którzy lubili życie ponad stan. Utrzymywał też 500 niewolników wykwalifikowanych w budownictwie, więc gdy wybuchały częste w Rzymie pożary, szybko kupował ruiny, odbudowywał okolicę, a następnie ściągał do mieszkańców ogromne czynsze. Zostało w pewnym momencie nawet powiedziane, że Krassus posiada większość Rzymu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARCUS_LICINIUS_CRASSUS_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Nie był z pewnością pierwszym bogaczem, któremu pieniądze uderzyły do głowy, w jego przypadku skończyło się to jednak prawdziwą katastrofą. W 60 roku p.n.e. Krassus dołączył do Pompejusza i młodego Juliusza Cezara, tworząc tak zwany pierwszy triumwirat, który rządził Rzymem. Czy powodowała nim zazdrość wobec Cezara i Pompejusza, czy też po prostu chciwość, Marek Krassus przekonał senat, by uczynił go gubernatorem bogatej prowincji – Syrii. Gdy nie wystarczało mu już jej grabienie, wybrał się na odradzaną mu inwazję ziem zamieszkanych przez Partów, gdzie w bitwie pod Karrami w 53 roku p.n.e. został zabity. Jak głosi legenda, jego głowa została odcięta, a usta wypełnione stopionym złotem na znak nieznającej granic chciwości.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARGARET_CAVENDISH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Margaret Lucas urodziła się w 1623 roku w Colchester w hrabstwie Essex. Nie odebrała formalnego wykształcenia, miała za to dostęp do obszernych bibliotek i już we wczesnej młodości została zapaloną czytelniczką. Jako przedwcześnie dojrzałe dziecko szybko zaczęła przelewać swoje myśli na papier, choć większość osób z jej otoczenia uważała, że to nie przystoi. Wyjątkiem był jej brat, John, ceniony badacz prawa i nauk przyrodniczych. W 1642 roku została wysłana przez rodzinę – która zapewne chciała zdusić te przejawy myślenia w zarodku – do siostry w Oksfordzie, gdzie akurat przebywał królewski dwór. Pragnąc niezależnego życia, Margaret zgłosiła się na służbę jako dama dworu królowej Henrietty Marii i została przyjęta. Towarzyszyła później, w 1644 roku, swej pani w drodze na wygnanie do Paryża podczas pierwszej pierwszej angielskiej wojny domowej.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARGARET_CAVENDISH_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Tam pisząca bez ustanku Margaret poznała Williama Cavendisha, markiza (później księcia) Newcastle-on-Tyne. Wzięli ślub pod koniec 1645 roku. Mieszkali w liberalnych Rotterdamie i Antwerpii, póki przywrócenie w 1660 roku władzy królewskiej nie pozwoliło im wrócić do domu i odrestaurować posiadłości Cavendishów. Jej małżeństwo z księciem jest istotne z dwóch powodów. Po pierwsze, dzięki znajomościom męża udało jej się wydrukować większość swych dzieł, mimo że urodziła się w czasach, w których nie publikowało się ot tak literatury kobiecej. Po drugie, dzięki Cavendishowi spotkała takich myślicieli jak Thomas Hobbes, René Descartes, Marin Mersenne czy Pierre Gassendi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARGARET_CAVENDISH_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Choć była ekscentryczką (znaną powszechnie jako „szalona Madge”) i uważano ją równie często za osobę pretensjonalną, jak i za geniusza, zaś jej o jej sposobie wypowiadania się mówiono, że jest obsceniczny i pełen wulgaryzmów, była przy tym płodną pisarką publikującą wiersze, dramaty, krytyki literackie i dzieła z zakresu filozofii i nauk przyrodniczych. Zmarła w 1673 roku, do końca słynąc z geniuszu i ekstrawagancji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARIE_CATHERINE_D_AULNOY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Marie Catherine Le Jumel de Barneville, baronowa d'Aulnoy, urodziła się w Barneville we Francji w 1650 r. Później została wydana za mężczyznę starszego od niej o trzydzieści lat. W przeciągu czterech lat urodziła mu troje dzieci i została wplątana w spisek, którego szczegóły nie są jasne, ale w wyniku którego oskarżono jej męża o zdradę stanu. Baronową i jej męża oczyszczono finalnie z zarzutów, fałszywi świadkowie zostali straceni, matka d'Aulnoy uciekła do Hiszpanii, a ją samą mimo wszystko skazano na wygnanie z Paryża... W 1690 r. powróciła jednak do miasta, a jej salon literacki zyskał ogromną popularność.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARIE_CATHERINE_D_AULNOY_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Angielskie określenie baśni, czyli „fairy tale”, prawdopodobnie pochodzi od tytułu książki baronowej, „Les Contes des Fées” („Opowieści wróżek”). Wiele salonów literackich tamtych czasów publikowało historie o wróżkach i magicznych światach pojawiających się w życiu normalnych ludzi, czerpiąc inspiracje zarówno z dworskiej, jak i ludowej literatury średniowiecza oraz renesansu. W swoich baśniach d’Aulnoy bawiła się konwencjami gatunku (złe macochy, dwu- i czworonożne wilki czyhające na młode heroiny oraz książęta zrzucający przebrania w najbardziej sprzyjającej chwili) i sprawiała, że wyróżniały się bogactwem szczegółów. Często wyjaśniała też motywy działania pobocznych postaci i czarnych charakterów swoich utworów, a pomocne wróżki z jej opowieści nie zawsze kierowały się dobrem ludzi, którym pomagały. Baronowa opublikowała dwa zbiory baśni: „Les Contes des Fées” („Opowieści wróżek”) i „Contes Nouveaux ou Les Fées à la Mode” („Nowe opowieści lub modne wróżki”). D'Aulnoy pisała również wiele na temat historii, dzięki czemu zyskała przydomek „Klio” od greckiej muzy historii. Jej prace historyczne były jednak często krytykowane i nigdy nie zyskały wielkiej popularności.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARIE_CATHERINE_D_AULNOY_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Życie baronowej mogłoby stanowić fabułę jednej z jej baśni. Nieudany spisek i późniejsza rehabilitacja, kontakty z najbardziej światłymi umysłami Paryża oraz poświęcenie literaturze miały ogromny wpływ na cały gatunek baśni literackiej. I udowodniły, że w prawdziwym życiu czasem też trafiają się szczęśliwe zakończenia.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARINA_RASKOVA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Dorastanie w pochodzącej z klasy średniej rodzinie muzyków nie było w stalinowskiej Rosji łatwe. Ojciec Mariny Malininy był śpiewakiem operowym, zaś matka nauczycielką muzyki, nie dziwne więc, że ona sama marzyła o karierze w tej samej dziedzinie. Gdy była nastolatką, zainteresowała się jednak chemią (zapewne ku niepocieszeniu rodziców, którzy zrzucali to na karb młodzieńczego buntu). W Związku Radzieckim z pewnością lepsza przyszłość czekała chemiczkę niż śpiewaczkę. Po ukończeniu w 1929 roku szkoły średniej Marina znalazła zatrudnienie w fabryce barwników do tkanin właśnie na stanowisku chemiczki. Tam poznała Sergieja Raskowa, z którym wkrótce wzięła ślub (i przyjęła jego nazwisko). Rok później zaczęła pracę w laboratorium nawigacji lotniczej Wojskowej Inżynieryjnej Akademii Lotniczej im. Żukowskiego w dziale kreślarskim. Tu właśnie narodziła się jej fascynacja lataniem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARINA_RASKOVA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Dwa lata później Raskowa dołączyła do Wojskowych Sił Powietrznych ZSRR jako ich pierwsza w historii kobieta nawigator. W ciągu kolejnego roku zdobyła dyplom pilota i rozpoczęła nauczanie nawigacji. Gdy świat ogarnął entuzjazm (i nieco lubieżna ciekawość) w stosunku do kobiety lotnika, wraz z dwiema innymi kobietami (Poliną Osipienko i Walentyną Grizodubową) ruszyła bić rekordy pokonywanego dystansu. Najbardziej znanym jej przelotem jest podróż zmodyfikowanym Tupolewem DB-2B o nazwie Rodina z Moskwy do Komsomolska (6450 km). Otrzymała za niego (wraz z pozostałą dwójką) jako pierwsza kobieta medal Bohatera Związku Radzieckiego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARINA_RASKOVA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Gdy jednak Niemcy rozpoczęli w 1941 roku operację Barbarossa, losy Mariny potoczyły się w innym kierunku. Ze względu na swój status bohaterki zdołała przekonać Stalina, by pozwolił jej stworzyć pułki lotnicze złożone wyłącznie z kobiet. Choć do dyspozycji miała przestarzałe samoloty (jak w przypadku większości lotnictwa Armii Czerwonej), stworzyła 46. Tamański Pułk Nocny Lotnictwa Bombowego Gwardii (który Niemcy wkrótce zaczęli nazywać „Nocnymi wiedźmami”), 125. Pułk Lotnictwa Bombowego Gwardii (zrzucił na wroga 980 ton bomb) i 586. Pułk Myśliwców (38 potwierdzonych strąceń podczas eskortowania bombowców). Straty podczas zażartych bitew na rosyjskim niebie były wysokie. Sama Raskowa zginęła w styczniu 1943 roku, próbując lądować awaryjnie na brzegu Wołgi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARK_TWAIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Znany raczej pod swym pseudonimem artystycznym Samuel Langhorne Clemens był za swego życia pilotem łodzi rzecznej, dziennikarzem, krytykiem, przedsiębiorcą, wykładowcą, humorystą, wynalazcą i autorem licznych opowiadań i wielu powieści, w tym dwóch klasycznych pozycji w literaturze amerykańskiej: „Przygód Tomka Sawyera” i „Przygód Hucka Finna”. Jego pseudonim artystyczny to Mark Twain.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARK_TWAIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodził się w 1835 roku w miejscowości Florida w stanie Missouri, gdy zaś miał 4 lata, jego rodzina przeprowadziła się do pobliskiego Hannibalu, metropolii liczącej 1000 mieszkańców (nie licząc psów i trzody chlewnej). Jego ojciec – poważny człowiek, który był tam prawnikiem i sędzią, zmarł w 1847 roku, a rodzina stanęła na skraju nędzy. Samuelowi udało się mimo to kształcić dalej aż do 12 roku życia, kiedy to, pragnąc wspomóc rodzinny budżet, znalazł pracę jako uczeń drukarza. W międzyczasie rozpoczął naukę fachu pilota parostatków na rzece Missisipi – rozpoczął pracę w tym zawodzie w roku 1859. Jego karierę przerwał wybuch wojny domowej. Wówczas postanowił posłuchać rady Horace Greeleya: „Ruszaj na zachód, młody człowieku”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARK_TWAIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Przez kolejnych pięć lat podróżował po Newadzie i Kalifornii – z początku jako poszukiwacz złota, a gdy to nie wypaliło, jako dziennikarz. Wyrobił sobie w międzyczasie charakterystyczny styl: przyjacielski, rozmowny, często satyryczny, wnikliwy, lecz zabawny. Po ogólnokrajowej publikacji opowiadania „O sławnej skaczącej żabie z Calaveras”, a następnie powieści „Prostaczkowie za granicą”, stał się najpopularniejszym pisarzem swoich czasów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARK_TWAIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
W 1870 roku wziął ślub z pochodzącą z bogatej nowojorskiej rodziny Olivią Landgon, poprawiając tym samym swój status społeczny. Sześć lat później opublikował „Przygody Tomka Sawyera”, później zaś, w 1884 roku, „Przygody Hucka Finna”. Choć stworzył poza tym wiele innych dzieł, te dwa zapewniły mu miejsce w panteonie wielkich pisarzy. Samuel Clemens zmarł w kwietniu 1910 roku w swoim domu w Connecticut.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARTIN_LUTHER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Nim Marcin Luter wywrócił cywilizację chrześcijańską do góry nogami, liczył się w niej tylko katolicyzm. Ci, którym się on nie podobał, kończyli na stosie... lub w jeszcze gorszych miejscach. W XVI wieku jednak ten jeden człowiek rozpoczął reformację, przybijając do drzwi kościoła w Wittenberdze 95 tez. Wiara od tego czasu zmieniła się nie do poznania (przynajmniej na zachodzie).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARTIN_LUTHER_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Rodzice urodzonego w Saksonii w listopadzie 1483 roku Marcina mieli nadzieję wykształcić go na prawnika. W 1501 roku wstąpił on na uniwersytet w Erfurcie i ukończył tam studia z gruntowną wiedzą na temat gramatyki, logiki, retoryki, metafizyki... Wszystkich ważnych dla prawnika rzeczy. W 1505 roku podczas potwornej burzy przysiągł świętej Annie, że jeśli przetrwa, zostanie mnichem. Przetrwał i został. Pierwsze lata życia klasztornego były dla niego trudne, gdyż mimo ogromu modlitw nie doznał religijnego objawienia. Ponadto irytowały go niezmiernie niemoralność, sprzedajność i korupcja, jakie dostrzegał wśród katolickiego kleru.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARTIN_LUTHER_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Opuściwszy zakon augustiański mimo przyjętych w 1507 roku święceń, Luter wstąpił na uniwersytet w Wittenberdze i otrzymał w 1512 roku tytuł doktora teologii. Dołączył wkrótce później do katedry teologii i spędził tam resztę swojej kariery. Był dość kłótliwy, więc gdy papież Leon X ogłosił w 1516 roku serię odpustów, by wspomóc budowę Bazyliki św. Piotra, wpadł we wściekłość i sporządził słynne 95 tez. Zawarł w nich miażdżącą krytykę pełnych zepsucia kościelnych praktyk, a następnie przybił je do drzwi Kościoła Wszystkich Świętych w Wittenberdze, by wszyscy mogli je przeczytać. Wkrótce dzięki nowo wynalezionej prasie drukarskiej treść tez rozprzestrzeniła się po całej Europie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARTIN_LUTHER_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Choć Luter nie przyłożył ręki do rozlewu krwi i cierpienia, jakie wywołał jego protest, w 1521 roku został ekskomunikowany przez Kościół katolicki po kilkukrotnej odmowie odwołania swoich herezji. Zmarł w areszcie domowym w 1546 roku, nadal jako dziekan teologii na uniwersytecie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARIE_ANNE_COLLOT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Marie-Anne Collot jako modelka inspirująca portrecistów, a następnie uznana rzeźbiarka uchwytująca osobowość swoich modeli, w pełni rozumiała sztukę. Urodzona w 1748 roku w Paryżu była synową Etienne'a Falconeta, dzięki któremu poznała m.in. filozofa Diderota i Katarzynę Wielką. Cesarzowa zamówiła u niej swego czasu swoje popiersie, a także popiersia Falconeta i Diderota. To ostatnie podobno tak zachwyciło Falconeta, że zniszczył popiersie filozofa, które sam wykonał.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARIE_ANNE_COLLOT_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wykonane przez Marie-Anne rzeźby, które nie zaginęły lub nie znajdują się w prywatnych kolekcjach, są wystawiane w muzeach takich jak paryski Luwr czy Państwowe Muzeum Ermitażu w Sankt Petersburgu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_CASSATT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W czasach, kiedy kobiety – zwłaszcza te szlachetnego pochodzenia – miały za zadanie poświęcać swe życia małżeństwu i macierzyństwu, niewielu ludzi potrafiło wyobrazić sobie skromną kobietę, która miałaby w sobie dość uporu, by zdobyć sławę i szacunek, kładąc farbę na płótno. Urodzona na obrzeżach Pittsburgha w 1844 roku Mary odebrała wczesną edukację przygotowującą ją do życia przykładnej żony – uczestniczyła w zajęciach z opieki nad domem, haftu, muzyki, szkicowania – wbrew jednak protestom ojca (powiedział później, że wolałby ujrzeć swą córkę martwą niż żyjącą jak „bohema”) w wieku 16 lat rozpoczęła naukę na Akademii Sztuk Pięknych Filadelfii. Jej pełne imię to Mary Stevenson Cassatt.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_CASSATT_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Następnie przeprowadziła się do Paryża, gdzie uczyła się i malowała jako osoba stosunkowo nieznana (uwagę i to niezbyt przychylną, zwracała na nią tylko rodzina) aż do 1868 roku, kiedy to jeden z jej portretów został wybrany na prestiżową coroczną paryską wystawę Salon. Wybuch wojny francusko-pruskiej zmusił Mary do niechętnego powrotu do domu, gdzie jej swoboda artystyczna została zduszona przez ojca, od którego malarka była finansowo zależna. Skontaktował się z nią jednak arcybiskup Pittsburgha, który zlecił jej podróż do Włoch, by tam skopiowała dzieła religijne autorstwa Correggia. Zarobione w ten sposób pieniądze pozwoliły jej na wznowienie kariery i podróż do Hiszpanii, Belgii, Włoch, a w końcu na ponowne osiedlenie się w Paryżu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_CASSATT_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Nowe, eksperymentalne prace Cassatt ściągnęły na siebie krytykę za jaskrawe kolory i drobiazgową dokładność, czerpała jedna odwagę od Degasa, którego pastelowe obrazy również budziły kontrowersje. W 1879 roku przekazała 11 swoich prac na pokaz impresjonistyczny, który odniósł ogromny sukces zarówno finansowy, jak i wśród krytyków. Podczas gdy inni impresjoniści koncentrowali się na pejzażach i scenach ulicznych, ona zdobyła sławę dzięki portretom, zwłaszcza kobiet z dziećmi w sceneriach domowych. W 1915 roku zachorowała jednak na cukrzycę, która zniszczyła jej wzrok, i przez kolejnych 11 lat – aż do śmierci w 1926 roku w Le Mesnil-Théribus – jej świat spowijał coraz większy mrok.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_KATHERINE_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Mary Katherine Goddard, urodzona w Nowej Anglii w 1738 r., założyła ze swoim młodszym bratem lokalną drukarnię. Gdy mężczyzna odbywał podróże biznesowe, Mary i jej matka zajmowały się składem tekstu, drukiem oraz pisaniem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_KATHERINE_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wkrótce rodzinna firma przeniosła się na południe, otwierając zakład w Filadelfii, a później w Baltimore, gdzie brat Mary założył pierwszą tamtejszą gazetę – „The Maryland Journal”. W 1775 r., po roku prowadzenia redakcji w zastępstwie nieobecnego brata, Mary zaczęła umieszczać w gazecie dopisek, że to ona jest jej wydawcą. Trwało to przez kolejny rok, aż do jego powrotu. W tym samym czasie Mary została naczelnikiem poczty, stając się prawdopodobnie pierwszą kobietą na tym stanowisku w koloniach.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_KATHERINE_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
To w jej drukarni w 1777 r. powstały też pierwsze kopie Deklaracji Niepodległości, dzięki czemu Mary Katherine Goddard zapisała się na kartach historii. Mieszkała w Baltimore aż do śmierci we wrześniu 1816 r.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_LEAKEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Mary Leakey (wraz z mężem Louisem, który zmarł w 1972 roku) kontynuowała to, co zaczął Darwin: poszukiwała powszechnie znanych dziś śladów pochodzenia naszego gatunku. Urodzona w lutym 1913 roku w Londynie jako Mary Douglas Nicol była jedyną córką twórcy pejzaży i odziedziczyła talent graficzny swojego ojca. Mieszkając w regionie Francji zwanym Dordogne, w którym mnóstwo było prehistorycznych siedlisk jaskiniowych, zainteresowała się archeologią paleolitu. Gdy w 1926 roku zmarł jej ojciec, matka wraz z córką wróciły do Anglii, gdzie Mary zaczęła uczęszczać do szkół klasztornych w Kensington i Wimbledonie, lecz jako niezależna młoda kobieta została dwukrotnie wyrzucona.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_LEAKEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Jej dokonania w zakresie edukacji nie pozwoliły na rozpoczęcie nauki na uniwersytecie, lecz Mary, nie będąc oficjalnie studentką, brała udział w wykładach z geologii i archeologii na University College i w London Museum. W 1930 roku zgłosiła się na kilku miejscach wykopalisk do pracy jako twórczyni szkiców, między innymi w Hembury, wykopaliskach z okresu neolitu, gdzie stworzyła ilustracje narzędzi. Jej dokonania przyciągnęły uwagę wielu wydawców i w 1934 roku została przedstawiona Louisowi Leakeyowi jako potencjalna autorka rysunków do jego książki „Przodkowie Adama”. W 1936 roku Mary poślubiła swego zleceniodawcę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_LEAKEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Wkrótce po ślubie para przeniosła się do Afryki Wschodniej, tam zaś Louis otrzymał fundusze na przeprowadzenie wykopalisk w Wąwozie Olduvai. Przez kolejne dziesięciolecia dokonali tam wspólnie licznych ważnych odkryć – w 1948 wykopali szczątki pochodzącej sprzed 18 milionów lat małpy Proconsul africanus, w 1959 roku hominida Paranthropus boisei, rok później zaś skamielinę Homo habilis („brakujące ogniwo”) i poszlaki wskazujące na produkowanie przez niego narzędzi. Gdy Louis Zmarł, Mary Leakey kontynuowała wykopaliska i tworzyła szkice, w 1979 roku odkrywając kolejny ważny trop związany z pochodzeniem człowieka – ślady stóp na stanowisku Laetoli w Tanzanii. Zmarła w grudniu 1996.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_SHELLEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodziła się w 1797 r. jako Mary Wollstonecraft Godwin, podczas gdy jej matka zmarła wkrótce po porodzie. Dorastała wśród licznego przyrodzonego i przybranego rodzeństwa. Jej ojciec, William Godwin, był filozofem i dziennikarzem, który uważał (co było skandalicznie radykalne w tamtych czasach), że dziewczęta powinny być edukowane na równi z chłopcami. Dzięki wszechstronnej, choć nieformalnej i domowej edukacji, Mary opublikowała swoją pierwszą pracę już w wieku dziesięciu lat. Gdy miała lat szesnaście, uciekła zaś z domu z poetą Percym Bysshe Shelleyem, który był częstym gościem w domu jej ojca.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_SHELLEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Lata poprzedzające publikację jej najsłynniejszego dzieła, „Frankenstein, czyli współczesny Prometeusz”, mogłyby natomiast stanowić inspirację tak popularnych wtedy powieści gotyckich. Mary, poróżniona z ojcem z powodu ucieczki z domu, dołączyła wraz z Shelleyem do przebywającej nad Jeziorem Genewskim świty lorda Byrona, którego łączył z jej przyrodnią siostrą skandaliczny romans. O lecie 1816 roku Shelley wspomina w prologu „Frankensteina” – pisarze zabawiali się wtedy, konkurując ze sobą w wymyślaniu historii grozy. Bohaterką jednego z takich opowiadań była kobieta z czaszką zamiast głowy, która podglądała ludzi przez dziurki od klucza... Jak widać więc, wyobraźni im nie brakowało. Dziś miejsce „Frankensteina” w kanonie światowej literatury jest niepodważalne, uznaje się go bowiem za pierwszą angielskojęzyczną powieść fantastyczno-naukową, które zgłębia wątki horroru psychologicznego oraz sprzężenie samozniszczenia z lękiem przed mocą tworzenia i bazując na odkryciach ówczesnej nauki, opisuje, jak można by je wykorzystać do stworzenia sztucznego życia. Książka ta po raz pierwszy opublikowana została w 1818 roku pod pseudonimem i szybko przyniosła Mary sławę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MARY_SHELLEY_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Shelleyowie byli prawdopodobnie czołowym małżeństwem angielskojęzycznych pisarzy swoich czasów. Mary nawiązała bliską przyjaźń ze zmiennym Byronem i rozpoczęła pracę nad swoim własnym dorobkiem, gdy poezja Percy'ego osiągnęła uznanie. Po utonięciu męża w wypadku łodzi w 1822 roku, Mary wróciła do Anglii, gdzie kontynuowała publikowanie swoich powieści, poematów i opowiadań oraz zarządzała prawami wydawniczymi do dzieł Percy'ego, dzięki czemu zapewniła sobie dostatnie życie aż do śmierci w 1851 roku. Choć żadne z jej późniejszych dzieł nie powtórzyło sukcesu „Frankensteina”, Mary Shelley udało się przezwyciężyć tragedie, w które obfitowało jej życie, i na zawsze zapisać się w historii światowej literatury.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MASARU_IBUKA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Masaru Ibuka urodził się w kwietniu 1908 roku w mieście Nikko. Był dociekliwym dzieckiem lubiącym eksperymenty z elektrycznością. Został jednym z pierwszych radioamatorów w Japonii, a pierwsze jego nawiązania łączności miały miejsce już z 1926 roku. W 1933 roku ukończył Uniwersytet Waseda na Wydziale Nauki i Inżynierii, po czym dołączył do firmy Photo-Chemical Laboratory zajmującej się przetwarzaniem i powielaniem filmów. Później wybuch wojny zmusił go do wstąpienia w szeregi japońskiej marynarki. Tam poznał swego przyszłego partnera biznesowego, Akito Moritę, i kontynuował swoje badania dla Nippon-Ko-On Industrial (były to badania optoakustyczne). W 1946 roku Masaru i Akio kupili zbombardowany warsztat naprawy odbiorników radiowych w Tokio i założyli Tokyo-Tsushin Kenkyusho, firmę specjalizującej się w elektronice edukacyjnej, zwłaszcza magnetycznych urządzeniach rejestrujących.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MASARU_IBUKA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wkrótce później stworzyli również spółkę Tokyo-Tsushin Kogya K.K., na czele której stanął Ibuka. Jej przyszłość została zapewniona w 1949, kiedy to jej prezes opracował magnetyczną taśmę rejestracyjną. W 1958 roku obie firmy połączyły się i stworzyły Sony Corporation. Po tym, jak Amerykanie odkryli tranzystor, Ibuka wymyślił mnóstwo jego zastosowań komercyjnych (Amerykanie dbali głównie o zastosowania wojskowe). W 1954 roku Sony stało się pierwszym licencjobiorcą (od Western Electric Company) patentu na tranzystory poza Stanami Zjednoczonymi. Niedługo później Masaru ze swoim zespołem badawczym opracował zbudowany na tranzystorach odbiornik radiowy... i oblicze cywilizacji zmieniło się na zawsze. Firma zarobiła miliardy jenów, dolarów, rubli i każdej innej istniejącej waluty.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MASARU_IBUKA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Rozpoczynając badania nad elektroniką półprzewodnikową, Sony pod kierownictwem Ibuki dokonało również takich przełomów technologicznych jak opracowanie diody tunelowej Esakiego, magnetoczułej diody półprzewodnikowej Yamada, polikrystalicznych układów scalonych i trójstrumieniowego kineskopu kolorowego Trinitron. W 1976 biznesmen zakończył pracę jako szef zarządu Sony, pozostawiając firmę w rękach wybranych przez siebie następców. Zmarł w 1997 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MELITTA_BENTZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Najlepsze i najbardziej dochodowe pomysły są zazwyczaj bardzo proste. Na taki prosty pomysł wpaść może nawet zwykła gospodyni domowa... I zbić na nim fortunę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MELITTA_BENTZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Amalie Auguste Melitta Lisbscher urodziła się w styczniu 1873 roku i jak większość młodych kobiet pragnęła zmienić swoje nazwisko. Udało jej się to, gdy poślubiła Johannesa Emila Hugo Bentza. Podobnie jak większość młodych kobiet w tamtych czasach pozostała w domu i zajmowała się dwoma synami, córką i oczywiście swoim mężem. Jednym z jej codziennych, męczących zajęć było parzenie kawy, dzięki której ich życie stawało się odrobinę bardziej znośne. W tamtych czasach kawę – to nieodzowne paliwo napędzające cywilizację – przygotowywano za pomocą skomplikowanych ekspresów, a w gotowym napoju znajdowały się drobinki mielonych ziaren.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MELITTA_BENTZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Pewnego dnia zmęczona tym Melitta przebiła gwoździem dno mosiężnego pojemnika i wyłożyła go bibułą z zeszytu swojego syna. I zaparzyła kawę. Rezultat zaskoczył wszystkich. Napój był bardziej aromatyczny i pozbawiony fusów, proces przygotowania prosty i szybki, a czyszczenie ekspresu ograniczało się do wyrzucenia zużytej bibuły. W czerwcu 1908 roku Melitta uzyskała patent na swój wynalazek, a w grudniu otworzyła firmę sprzedającą filtry do kawy o kapitale początkowym w wysokości 72 fenigów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MELITTA_BENTZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Choć rozwój firmy zakłócił wybuch pierwszej wojny światowej, to do 1928 roku przedsiębiorstwo zdołało odzyskać siły, a zapotrzebowanie na jego produkcję było tak duże, że aby je zaspokoić, zatrudniano 80 pracowników w systemie dwuzmianowym. W następnym roku zakłady produkcyjne rozwijającej się firmy przeniesiono do Minden. Pomimo zniszczeń spowodowanych drugą wojną światową i zajęciu fabryki przez okupujące kraj oddziały aliantów w 1948 roku firma wznowiła produkcję filtrów do kawy. Wraz z nadejściem roku 1950 roczna sprzedaż na całym świecie przynosiła około 4,5 miliona niemieckich marek przychodu... i wciąż rosła.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MELITTA_BENTZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Przetrwawszy dwie wojny światowe i zgromadziwszy pokaźny majątek, Melitta Bentz zmarła w czerwcu 1950 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MICHELANGELO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Michał Anioł uchodzi za artystę doskonałego – jego wyjątkowego statusu dowodzi fakt, że był pierwszym artystą zachodu, którego biografia ukazała się jeszcze za jego życia. Współcześni określali go często mianem Il Divino (Boski) za jego terribilità – potęgę wyrazu i siłę, jaką przepełnione były jego dzieła.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MICHELANGELO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Był twórcą rzeźb takich jak „Pietà” czy „Dawid”, fresków takich jak te w Kaplicy Sykstyńskiej czy „Ukrzyżowanie św. Piotra”, autorem ponad 300 poematów i sonetów (większość poświęconych pobożnej wdowie Vittorii Colonnie) oraz architektem, który zaprojektował Bibliotekę Laurenziana (Florencja) i Porta Pia (Rzym). Michelangelo do Lodovico Buonarotti Simoni urodził się w marcu 1475 roku nieopodal Arezzo jako syn prowincjonalnego administratora prawnego. Z czasem trafił na termin do malarza Ghirlandaia i rzeźbiarza di Giobanniego, którzy w swoich czasach cieszyli się niejaką sławą. Gdy jego patroni, rodzina Medyceuszy, musiała w 1494 roku opuścić Florencję, młody artysta przeniósł się do Wenecji, potem do Bolonii, aż wreszcie w wieku 21 lat trafił do Rzymu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MICHELANGELO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Wkrótce otrzymał kilka zleceń na dzieła sztuki, głównie od kardynałów (tylko oni mogli sobie pozwolić na „dobre” życie). Wkrótce posypały się kolejne, w tym ambitny projekt grobowca dla papieża Juliusza II, nim jednak artysta go ukończył, poproszono go o zajęcie się malowaniem sufitu Kaplicy Sykstyńskiej, nad czym pracował do 1512 roku. Jego imię znalazło się na ustach niemal całej Europy po tym, jak w 1546 wybrano go na architekta Bazyliki św. Piotra. Niektórzy martwili się, że sędziwy już artysta nie dożyje jej zbudowania. I rzeczywiście nie dożył – zmarł w swoim rzymskim domu w 1564 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIGUEL_DE_CERVANTES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodził się i umarł biedakiem, pochowany zaś został w nieoznaczonym grobie w Madrycie. Pozornie nie pozostawił po sobie wiele... A jednak jego „Don Kichot”, przetłumaczony później na 60 języków, uważany jest za pierwszy bestseller w historii cywilizacji. Tyle że Miguelowi de Cervantesowi nie dało to zbyt wiele – autorzy w XVI wieku nie otrzymywali tantiem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIGUEL_DE_CERVANTES_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Miguel urodził się gdzieś nieopodal Madrytu w 1547 roku, zaś jego ojciec parał się chirurgią, która była wówczas podłym zawodem. Rodzina przeprowadzała się kilkakrotnie, lekarz bowiem szukał lepszych możliwości zatrudnienia. Choć kwestia jego formalnej edukacji pozostaje przedmiotem debat, wiadomo, że pierwsze jego opublikowane dzieło – wiersze w zbiorze dzieł upamiętniających zmarłą żonę króla Filipa II – pochodzi z 1569 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIGUEL_DE_CERVANTES_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Ponieważ jednak miecz jest tak naprawdę potężniejszy od pióra, de Cervantes porzucił pisanie i zaciągnął się do wojska. Wziął udział w wielkiej bitwie w zatoce Lepanto, służąc na pokładzie statku La Marquesa. Został tam dwukrotnie ranny w klatkę piersiową, zaś jego lewa ręka uległa strzaskaniu. Mimo to pozostał żołnierzem. W 1575 roku uznał, że dość ma rozlewu krwi, postanowił więc wrócić do domu. Podczas podróży schwytali go Berberowie. Cervantes spędził kolejnych pięć lat w niewoli, uwolniony dopiero po wpłaceniu okupu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIGUEL_DE_CERVANTES_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Po powrocie do Hiszpanii, pragnąć zarobić na chleb, w 1585 roku opublikował swoją pierwszą powieść, która spotkała się z powszechną obojętnością. Próbując utrzymać się jako komisarz do spraw zaopatrzenia Wielkiej Armady, trafił do więzienia (dwukrotnie) pod zarzutem niegospodarności. Wobec takiego obrotu spraw postanowił wrócić do pisania i w 1605 roku ukazała się pierwsza część Don Kichota. Druga wydrukowana została w 1615. Jej autor zmarł rok później, nadal szukając sławy i odrobiny grosza.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIMAR_SINAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Nadworny architekt i budowniczy trzech sułtanów Turcji, Koca Mi'mar Sinan Aga (znany też jako Mimar Sinan) jest twórcą około 300 dużych i mnóstwa małych budynków w Istambule i całym imperium. Wszystkiego, od zwykłych spichlerzy, fortyfikacji, fontann publicznych, mostów i akweduktów po wspaniałe meczety w w Edirne (Selima) i Istambule (Şehzade). Historycy przypisują mu łącznie zbudowanie 79 meczetów, 34 pałaców, 33 łaźni publicznych, 19 grobowców, 55 szkół, 7 medres, 16 przytułków i 12 karawanserajów, a także realizację szeregu pomniejszych projektów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MIMAR_SINAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Sinan, syn ormiańskich (lub może greckich) chrześcijan, wzorem ojca został murarzem, lecz w 1512 roku wcielono go do janczarów. Po gruntownym treningu i szkoleniu mającym wykorzenić w nim ducha chrześcijaństwa został saperem w armii osmańskiej, zostając ostatecznie dowódcą artyleryjskim (i otrzymując tytuł „aga”). Gdy miał około 50 lat, jego zdolności w projektowaniu i budownictwie zwróciły uwagę Sulejmana Wspaniałego, który mianował go nadwornym architektem. Przez kolejnych 40 lat, gdy cesarstwo było u szczytu potęgi, prestiżu i bogactwa, Mimar Sinan wiernie służył trzem wielkim sułtanom. Trwało to aż do jego śmierci w 1588... gdy miał 98 lat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MURASAKI_SHIKIBU_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Dama Murasaki (co znaczy „fiolet”), najbardziej znana pisarka wspaniałego japońskiego okresu Heian, jest autorką „Genji Monogatari”, dzieła, które być może jest pierwszą powieścią w historii cywilizacji. Urodziła się około 973 (lub 978) roku jako członkini bocznej gałęzi potężnego rodu Fujiwara. Przydomek Shikibu, jakim się posługiwała, oznacza tytuł i pochodzi najpewniej od nazwy urzędu sprawowanego przez jej ojca, Fujiwarę Tamatokiego, który służył w ministerstwie ceremonii, później zaś jako gubernator prowincji. Była bardzo inteligentna i wyprzedzała brata w nauce – jej ojciec miał powiedzieć rzekomo: „Jakże byłbym szczęśliwy, gdybyś była chłopcem!” Pozwolił jej jednak czytać klasyczne dzieła chińskie, które uważano wówczas za nieodpowiednie dla japońskich kobiet.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MURASAKI_SHIKIBU_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Niedługo po swoich dwudziestych urodzinach Murasaki wzięła ślub z dalekim krewnym i urodziła córkę. Wówczas też zaczęła pisać poezję. Gdy jej mąż zmarł przedwcześnie w 1001 roku, rodzina cesarska, dowiedziawszy się o jej wspaniałym piórze i genialnym umyśle, sprowadziła ją na swój dwór, gdzie służyła jako dama dworu cesarzowej Akiko. Mimo zaszczytu dołączenia do świty Murasaki Shikibu nie pochwalała frywolnej natury życia jej członków i prowadziła pamiętnik, w którym barwnie opisywała jego bezduszność i głupotę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MURASAKI_SHIKIBU_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Podejrzewa się, że zaczęła pisać, by odpocząć od marazmu, choć możliwe, że zaczęła pracować nad „Genji Monogatari”, nim przybyła na dwór. To długa, wciągająca opowieść o życiowych perypetiach fikcyjnego księcia, z całą pewnością stworzona w oparciu o jej obserwacje. Gdy w 1011 roku zmarł cesarz Ichijo, cesarzowa wraz z damami dworu musiała ustąpić. Niewiele wiadomo o tym, co działo się później z Murasaki Shikibu. Podejrzewa się, że zmarła około 1031 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MYKOLA_LEONTOVYCH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Mykoła Dmitrijewicz Łeontowycz urodził się w grudniu 1877 roku na Ukrainie, w rodzinie wiejskich kapłanów o czteropokoleniowej tradycji. Został zamordowany w rodzinnym domu nieopodal Tulczyna w styczniu 1921 roku przez pospolitego rabusia lub też czekistę, w zależności od tego, w którą „oficjalną” wersję wierzymy. W międzyczasie Łeontowycz stał się najbardziej wpływowym ukraińskim kompozytorem, dyrygentem chóru, nauczycielem muzyki i ikoną ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MYKOLA_LEONTOVYCH_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Po dość problematycznej karierze szkolnej Mykoła rozpoczął w 1892 roku na seminarium w Kamieńcu Podolskim studia teologiczne, gdzie jednocześnie zaczął uczyć się gry na skrzypcach. Zabrał się też za pisanie utworów muzycznych i aranżacji chóralnych. Gdy zmarł dyrektor chóru seminaryjnego, Łeontowyczowi zaproponowano jego stanowisko. Dodał wówczas do repertuaru muzykę świecką – głównie ukraińskie pieśni ludowe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MYKOLA_LEONTOVYCH_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po ukończeniu nauki w 1899 roku Łeontowycz zrezygnował z kapłaństwa i utrzymywał się, pracując jako nauczyciel w prywatnych i publicznych szkołach w Kijowie i poza nim. W przerwach od pracy wyjeżdżał na studia do Moskwy i Sankt Petersburga. Zaczął też komponować nowe utwory w oparciu o znane ukraińskie motywy. Jego prace z tego okresu – w tym sławny, powstały w 1904 roku „Szczedryk” – uważane są za muzyczne arcydzieła.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_MYKOLA_LEONTOVYCH_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Później w carskiej Rosji zaczęło się zamieszanie. Po rewolucji i ogłoszeniu w 1918 powstania niepodległej Ukraińskiej Republiki Ludowej Łeontowycz przeniósł pozostałą przy życiu rodzinę do Kijowa. Gdy jednak Biali zdobyli miasto, znani ukraińscy artyści i naukowcy zaczęli nagle ulegać „wypadkom”. Łeontowycz przeniósł się pod koniec 1919 roku do zaściankowego Tulczyna. Tam rozpoczął pracę nad swoją pierwszą symfonią. Nie zdążył jednak napisać jej zbyt wiele, stając się miast tego ukraińskim męczennikiem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NAPOLEON_BONAPARTE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wszyscy chyba słyszeli o Napoleonie, więc w tym wpisie pominiemy wszystkie nudne fragmenty i przejdziemy od razu do jatki.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NAPOLEON_BONAPARTE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony na Korsyce Napoleone di Buonaparte (później uczynił swoje imię bardziej francuskim) był podczas rewolucji francuskiej podporucznikiem w pułku artylerii La Fere. Ponieważ niedługo później kraj stał się wrogiem każdej europejskiej monarchii, okazji do awansu było mnóstwo. Wyróżnił się, pokonując we Włoszech Austrię w trakcie wspaniałej kampanii zakończonej zawarciem pokoju w Campo Formio (1797 r.), a następnie przekonał rząd rewolucyjny, że należy uderzyć w Anglię, atakując Egipt. Sytuacja polityczna we Francji była jednak niestabilna i Napoleon powrócił do Paryża, przyznając sobie awans ostateczny podczas zamachu stanu 18 brumaire'a, kiedy to obalony został francuski Dyrektoriat. W 1804 roku koronował się na cesarza.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NAPOLEON_BONAPARTE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Przez kolejnych dziesięć lat Napoleon I odpierał ataki większych i mniejszych potęg europejskich – Austrii, Prus, Rosji, Anglii, Hiszpanii, Portugalii, Neapolu, Szwecji, Saksonii i wszystkich innych – pragnąc zapewnić sobie i Francji bezpieczeństwo. Pokonał też każdą z koalicji, która zawiązała się przeciw niemu pośród dawnych wrogów. Jego bitwy przeszły do legendy, wojskowi zaś do dziś studiują jego kampanie. Dzięki umiejętnościom organizacyjnym i wprowadzonym innowacjom logistycznym sprawił, że pełna motywacji francuska armia i coraz większa grupa jej sojuszników mogła zmierzyć się z wojskami każdego zakątka Europy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NAPOLEON_BONAPARTE_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Nawet Napoleon nie jest jednak w stanie powstrzymać wyniszczenia i w końcu jego uparci przeciwnicy, którzy jakoś nie dawali się ostatecznie pokonać, odwrócili bieg wydarzeń. Walczący w Rosji i Hiszpanii Francuzi ponieśli zbyt wielkie straty w ludziach i zasobach, by dało się je zrekompensować. Wroga im koalicja nauczyła się zaś nawet współpracować, jak pod Lipskiem w 1813 i pod Waterloo w 1815. Nawet pokonany Napoleon budził tak wielki lęk, że Brytyjczycy uwięzili go na odległej Wyspie św. Heleny, gdzie zmarł w 1821 roku, mając 51 lat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NICCOLO_MACHIAVELLI_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Niewielu ludziom udało się sprawić, by ich nazwisko oznaczało „przebiegłość i dwulicowość”. Niccolo Machiavelli, florentyński dyplomata i autor „Księcia”, uznawany jest za ojca współczesnej teorii polityki. Choć opublikował też wiele innych książek, to właśnie jego podręcznik dla polityków – czy to początkujących, czy też zaawansowanych – o tym, jak zastosować bezwzględny spryt, uczynił go sławnym.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NICCOLO_MACHIAVELLI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W maju 1469 roku, w okresie, kiedy ubogie Włochy nękane były sporami między miastami i stanowiły pole bitew dla potęg katolickiej Europy, we Florencji urodził się Niccolo di Bernardo dei Machiavelli – syn prawnika Bernarda i jego żony, Bartolomei. Odebrał przeciętne wykształcenie w zakresie gramatyki, retoryki i łaciny. Nie przykładał się raczej do nauki. Niemniej jednak gdy florentyńczycy wygnali rządzących Medyceuszy i ogłosili w 1494 roku powstanie republiki, młody Niccolo został dyplomatą nowego państwa. Pokonując niebezpieczne meandry renesansowej dyplomacji, zdobył sobie reputację podstępnego i bezwstydnego intryganta, który dobrze służył republice... aż do odzyskania władzy przez Medyceuszy w 1512 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NICCOLO_MACHIAVELLI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po uwięzieniu, torturach, uwolnieniu i zakazie jakiegokolwiek aktywnego udziału w polityce życie Machiavellego ziało pustką, którą wypełniał, czytając o historii Rzymu, rozważając sukces polityczny Borgiów (i ich nieudane próby zjednoczenia Włoch) oraz pisząc traktaty polityczne, w tym sławetnego „Księcia”. Choć papież Klemens VII (i wszyscy idealiści czasów późniejszych) potępił książkę ze względu na proponowane w niej rządy poprzez oszustwo i strach, stała się ona jednym z wielkich europejskich dzieł. Niccolo wydał później też „Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Tytusa Liwiusza” (w którym opisywał, jak powinna wyglądać struktura republiki) oraz „O sztuce wojennej” (wnikliwa analiza strategii i taktyki). Zmarł w 1527 roku po dziesięcioleciu spokojnego życia w małej wiosce pod Florencją.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NIKOLA_TESLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Geniusz lub hochsztapler, współpracownik i konkurent wielkiego Edisona, Nikola Tesla – do dziś trwają dyskusje nad jego dorobkiem. Urodził się w 1856 roku w Smiljanie, w chylących się ku upadkowi Austro-Węgrzech. Był synem prawosławnego księdza i pomysłowej matki imieniem Djuka (wymyśliła ona szereg przyrządów domowego użytku). Inteligentny młodzieniec szybko ukończył Realschule w Karlstadzie, Instytut Politechniczny w Grazu oraz uniwersytet w Pradze. Choć doskonale radził sobie z fizyką i matematyką, prawdziwie fascynowała go elektryczność.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NIKOLA_TESLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Rozpoczął karierę jako inżynier elektryk w nowej firmie telefonicznej w Budapeszcie, gdzie wynalazł silnik indukcyjny. Przeniósł się do Paryża, by rozpocząć pracę w Continental Edison Company, gdzie wynalazł dynamo. W 1884 roku przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, by pracować w Nowym Jorku bezpośrednio dla Edisona. Tam tworzył sprzęt elektryczny, wkrótce jednak poróżnił się z Edisonem w kwestii wyższości prądu stałego nad zmiennym. Tesla tworzył liczne generatory, silniki, dynama i transformatory prądu zmiennego, na które wkrótce posiadał 40 patentów. W lipcu 1888 roku został zatrudniony przez głównego konkurenta Edisona, George'a Westinghouse'a. Thomas zażarcie bronił prądu stałego, pragnąc chronić swoje inwestycje w systemy jego produkcji i dystrybucji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_NIKOLA_TESLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Wykorzystując nowo odkrytą cewkę Tesli i silnik indukcyjny, Nikola i George zaczęli wprawiać tłumy w osłupienie, przedstawiając cuda prądu zmiennego podczas wystawy światowej w Chicago w 1893 roku. Stał się on w XX wieku cywilizacyjnym standardem. Tesla zmarł samotnie w 1943 w pokoju 3327 hotelu New Yorker, gdzie mieszkał przez wiele lat (karmiąc gołębie, ale opracowując ponoć również promień śmierci oraz metody bezprzewodowej transmisji energii).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_O_NO_YASUMARO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Żyjący na początku VIII wieku Ō no Yasumaro jest autorem dwóch tekstów stanowiących podstawę religii Shintō. Był synem Ō no Honjiego, kluczowej figury zamieszek roku Jinshin. Uczyniło go to szlachcicem, biurokratą i kronikarzem na dworze cesarzowej Genmei. Z jej polecenia w 712 roku napisał „Kojiki” („Księgę dawnych wydarzeń”), w 720 zaś – „Nihon-shoki” („Kroniki japońskie”).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_O_NO_YASUMARO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
„Kojiki” to kompilacja starożytnych kronik i mitów podzielona na trzy części: pierwszą wypełnia opis bóstw, które stworzyły cztery wyspy, oraz kamijo (epoki bogów). Druga i trzecia część to zapis dziejów pierwszych cesarzy, znajduje się tam między innymi opowieść o tym, jak Ninigi-no-Mikoto, wnuk bogini Amaterasu, zstąpił z nieba, by zostać przodkiem rodu cesarskiego. „Nihon Shoki”, dzieło napisane bardziej pieczołowicie i szczegółowo, opisuje te same wydarzenia, skupia się jednak na dokonaniach cnotliwych władców oraz błędach tych słabych. Tekst tworzy jednocześnie obraz „właściwej” hierarchii społecznej oraz podkreśla, jak ważne jest porządne życie – przemyca więc społeczne wartości Japonii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_O_NO_YASUMARO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Niewiele więcej wiadomo o życiu Yasumara. Jeśli wierzyć legendzie, w 716 roku stanął na czele swego rodu, w 723 zaś zmarł. Bez wątpienia kami (japońskie bóstwa) przyjęły go do Yomi (świata mroku).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OMAR_KHAYYAM_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Znany na zachodzie głównie przez swoje „Rubajjaty” Ghiyath al-Din Abu'l-Fath Omar ibn Ibrahim Al-Nisaburi Chajjam (znany dziś jako Omar Chajjam) był perskim matematykiem i astronomem cieszącym się w świecie islamskim wielkim szacunkiem. Urodził się w maju 1048 roku w mieście Niszapur, stolicy Seldżuków w Chorasanie. W młodości udał się do Balchu (w dzisiejszym Afganistanie), by uczyć się od Szejka Mansuri, a następnie u sławnego imama Mowaffaka Niszapura. Gdy zakończył naukę, rozpoczął karierę naukową – pisał traktaty dotyczące rozmaitych dziedzin, z których na szczególną uwagę zasługują zwłaszcza te o geometrii i teorii proporcji. Do innych wpływowych prac tego okresu należy tekst o algebrze, książka o muzyce i podręcznik „Problemy arytmetyki”. A to wszystko, nim ukończył 25 lat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OMAR_KHAYYAM_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W 1070 roku Omar Chajjam przeniósł się do Samarkandy, gdzie wspierał go znany jurysta, co pozwoliło polihistorowi na opracowanie kompletnej klasyfikacji równań kwadratowych, którą zawarł w swojej najsławniejszej książce, „Traktacie demonstrującym problemy algebry”. Kolejnym dziełem było „Wyjaśnienie trudności w postulatach zawartych w Elementach Euklidesa”, w którym poświęcił kilka rozdziałów piątemu postulatowi (o kątach wewnętrznych przecinających się prostych). Zrewolucjonizowało ono geometrię. Położył też kamień węgielny pod mające powstać w przyszłości geometrie nieeuklidesowe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OMAR_KHAYYAM_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Omar zdobył sobie taki szacunek, że seldżucki sułtan Malik Szach zaprosił go na swój dwór, by prowadził obserwacje i obliczenia niezbędne do reformy kalendarza. By tego dokonać, Chajjam nakazał budowę supernowoczesnego (jak na tamte czasy) obserwatorium i już wkrótce stworzył kalendarz Dżalali. Na każde 33 lata przypada w nim 8 lat przestępnych, jest więc dokładniejszy niż wykorzystywany na zachodzie kalendarz juliański. W 1079 stał się oficjalnym sposobem rachuby czasu w rozrastającym się imperium. Po śmierci sułtana Chajjam pozostał nadwornym astrologiem. Zmarł w 1131 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OVID_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Najbardziej znany poeta rzymski Owidiusz mimo swej popularności został wygnany przez cesarza Augusta do ponurego miasta Tomis nad Morzem Czarnym. Urodzony w marcu 43 roku p.n.e. w mieście Sulmo Publiusz Owidiusz Naso wyruszył pewnego dnia jedną z tych dróg, które prowadzą do Rzymu, by wraz ze swym starszym bratem uczyć się retoryki i prawa. Gdy jednak ten ostatni zmarł w wieku 20 lat, przyszły poeta porzucił studia, niwecząc tym samym marzenia ojca o dziecku, które zrobi karierę w polityce, i oddał się pisarstwu. Oraz miłości.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OVID_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Większość naszych informacji o życiu Owidiusza pochodzi z jego własnych dzieł. Nim ukończył 30 rok życia, trzy razy wziął ślub, dwukrotnie się rozwiódł i spłodził jedno dziecko. Jako młodzieniec podróżował po cesarstwie – trwonił majątek rodzin w Atenach i Azji Mniejszej – w końcu zaś wrócił do domu. Niezadowolony z niskiego stanowiska prawniczego, jakie zapewnił mu ojciec, Owidiusz porzucił tę ścieżkę kariery i poświęcił się poezji. Jego pierwszym, stworzonym około 16 r. p.n.e. literackim sukcesem były „Miłostki” – zbiór poematów erotycznych o fikcyjnej Korynnie. Pełne bogatych opisów, cieszyły się sporą popularnością wśród znudzonych krwawymi rozrywkami Rzymian.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_OVID_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Owidiusz zaczął tworzyć więcej poezji miłosnej i wkrótce powstały „Metamorfozy”, jego najbardziej ambitne dzieło – 12 tysięcy linii napisanych heksametrem daktylicznym, w których opisana jest historia świata do dnia śmierci Juliusza Cezara. Gdy poeta z nieznanych przyczyn skłócił się z Augustem, ten około 8 roku naszej ery nakazał wygnać go na barbarzyńskie rubieże. Choć Owidiusz pisał dalej, jego dzieła zostały prawdopodobnie zakazane w rzymskich bibliotekach. Nigdy już nie wrócił do Wiecznego Miasta i zmarł w 17 roku naszej ery.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PETER_ILYICH_TCHAIKOVSKY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Każdy niemal człowiek natychmiast rozpozna akordy „Walca kwiatów” z baletu „Dziadek do orzechów”, odgłos dział jako motyw przewodni uwertury „Rok 1812” i allegro giusto z „Jeziora łabędziego”. Dzieła te – podobnie jak wiele innych baletów, oper, uwertur, symfonii i koncertów – czynią Piotra Czajkowskiego największym rosyjskim (co najmniej) kompozytorem wszech czasów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PETER_ILYICH_TCHAIKOVSKY_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Dzieła urodzonego w maju 1840 roku Czajkowskiego powstałe, gdy był jeszcze nastolatkiem, po raz pierwszy zostały wykonane publicznie w 1865 roku. Piotr był drugim z sześciorga dzieci Ilii i Aleksandry, które przetrwały poród. Rodzice zmarli na cholerę, gdy kompozytor miał 14 lat. Gdy skończył 21, rozpoczął naukę w nowo powstałym konserwatorium petersburskim, choć spełnił też pragnienie rodziców, znajdując sobie zatrudnienie gwarantujące stały dochód – pracował w Ministerstwie Sprawiedliwości. W 1863 roku Czajkowski przeniósł się do Moskwy, gdzie został profesorem harmonii w tamtejszym konserwatorium.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PETER_ILYICH_TCHAIKOVSKY_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Stała praca pozwoliła mu rozpocząć płodną karierę kompozytorską – opublikował sporo dzieł, z których niektóre odniosły sukces wśród krytyków, inne zaś spotykały się z obojętnością. Gdy w 1876 roku „Jezioro łabędzie” przyniosło mu sukces finansowy, rok później zrezygnował ze stanowiska w konserwatorium, by móc poświęcić się całkowicie komponowaniu, nie rozpraszając się uczniami i wymagającymi wierzycielami. Łącznie opublikował 169 dzieł, w tym powstałe pod koniec jego życia „Śpiącą królewnę” (1890) i „Dziadka do orzechów” (1892).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PETER_ILYICH_TCHAIKOVSKY_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Życie osobiste Czajkowskiego było mniej udane. Pragnąc stłumić swój homoseksualizm, na który rosyjskie społeczeństwo patrzyło nieprzychylnie, w 1877 roku poślubił młodą wielbicielkę imieniem Antonina. Małżeństwo przetrwało zaledwie kilka tygodni. Rozstrój nerwowy, którego zaznał wówczas kompozytor, doprowadził go do próby samobójczej. Przez kolejne lata zmagał się z nawrotami depresji. Zmarł samotnie w 1893 roku w Sankt Petersburgu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PIERO_DE_BARDI_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Najpotężniejsza spółka bankowo-handlowa epoki renesansu, znajdująca się we Florencji Compagnia dei Bardi zarządzana przez patriarchę rodziny Piera di' Bardiego (nazwa pochodzi oczywiście od nazwiska rodziny), posiadała placówki w Anglii, Francji, Hiszpanii i w innych krajach. Pożyczała pieniądze królom (miała więc ogromne wpływy). Nawet w ostatnich latach swej wielkości, w XIV wieku, odegrała istotną rolę, finansując wczesne wyprawy do Nowego Świata – w tym te podejmowane przez Krzysztofa Kolumba i Johna Cabota.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PIERO_DE_BARDI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Udokumentowane są dokonania rodziny Bardich już z 1164 roku, kiedy to cesarz Barbarossa nadał hrabstwo Vernio hrabiemu Albertowi. Hrabina Margherita, ostatnia z upadającego rodu Albertów, sprzedała Vernio swemu zięciowi imieniem Piero di Luva di Maso Bardi. W 1338 roku jego rodzina miała już banki w Barcelonie, Sewilli, na Majorce, w Paryżu, Nicei, Awinionie, Marsylii, Konstantynopolu, na Rodos, Cyprze, w Jerozolimie, a nawet w zimnym Londynie czy Brugii. Bardi udostępniali kupcom „kwity wymiany” – czeki, na podstawie których dłużnik w jednym mieście mógł zapłacić wierzycielowi w innym. Bez takiego przenośnego pieniądza handel byłby znacznie utrudniony.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_PIERO_DE_BARDI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Piero i jego rodzina pożyczali też gotówkę ludziom posiadającym władzę, lecz biednym. I to właśnie ten dochodowy proceder (oprocentowanie pożyczek udzielanych królom nie było niskie) doprowadził do upadku Compagnii. Podczas wojny stuletniej, na początku lat 40. XIV wieku, król Anglii Edward III pożyczył od Bardich 900 tysięcy złotych florenów (najstabilniejszej i najwyżej cenionej waluty tamtych czasów). Następnie w 1945 roku przestał spłacać kredyt, co zmusiło Compagnię do ogłoszenia bankructwa i doprowadziło do krachu w gospodarce handlowej basenu Morza Śródziemnego i Europy (do czasu powstania w kolejnym stuleciu banków Medyceuszy i Pazzich).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_QIU_YING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Qiu Jing urodził się około 1494 roku w mieszkającej w Taicang chłopskiej rodzinie, swego fachu nauczył się zaś najprawdopodobniej od malarza Zhou Chena – przedstawiciela szkoły Wu – w regionie Suzhou. Mimo swego skromnego pochodzenia obracał się pośród bogatych i wpływowych kolekcjonerów sztuki takich jak Zhou Fenglai, Chen Guan czy Xiang Yuanbian. Jego umiejętność kopiowania (dziś powiedzielibyśmy „podrabiania”) dzieł dawnych artystów przyniosła mu duże korzyści. Pozwoliła mu ona również dobrze opanować techniki stosowane przez wielkich malarzy z czasów dynastii Song i Yuan. Gdy jego zdolności w kopiowaniu osiągnęły szczyt, stopniowo wykształcił również własny styl. Wkrótce później zaczął tworzyć dla bogatych klientów własne dzieła – obrazy kwiatów, ogrodów, krajobrazów, architektury.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_QIU_YING_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Jego pełne wdzięku, doskonałe niemal prace – specjalizował się w technice wykorzystującej pędzel gongbi – sprawiły, że otrzymał miano jednego z czterech mistrzów dynastii Ming. choć w szkole Wu skupiano się na malowaniu tuszem i stosowaniu delikatnych kolorów, Jing stosował również niebiesko-zielone barwy stylu shan shui (malowanie barwnikami mineralnymi). Używał pędzla w sposób niezwykle dokładny i wyrafinowany, zaś jego ozdobne, malowane zwoje były uporządkowane i proporcjonalne – za przykłady mogą posłużyć „Pawilon orchidei”, „Ogród Jingu” czy „Manyi Zhigong”. Prace Qui Jinga odbierały liczne pochwały od literaturoznawców dworskich, były wysoko cenione, a przez to też często „kopiowane” – jego imię wiązano z niezliczoną liczbą obrazów innych zawodowych artystów, przez co ciężko dziś dojść, które faktycznie są jego autorstwa. Gdy Zhou Chen zmarł, Qui Jing działał przez około dwie dekady szczytu rozwoju chińskiej cywilizacji samotnie. Zmarł około 1552 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_QU_YUAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Żyjący w okresie Walczących Królestw Qu Yuan był bodajże pierwszym poetą „patriotycznym”, a także mężem stanu, dyplomatą, reformatorem, lecz również idealistą. Uważa się go za jednego z czterech wielkich poetów cywilizacji, zaś najbardziej znanym tomem jego dzieł jest „Chu Ci” (Pieśni z Chu). Najwcześniejsze wzmianki o Qu Yuanie znajdują się w napisanym w 174 roku p.n.e. poemacie Jia Yi, urzędnika wygnanego z dworu dynastii Han, w którym porównuje on swój los do dziejów wielkiego poety.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_QU_YUAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Historycy zakładają, że Qu Yuan urodził się około 339 roku p.n.e., zmarł zaś około 278 – wszystko to w oparciu o dość niejasną biografię autorstwa „uczonego” z dynastii Han imieniem Sima Qian. Jeśli wierzyć jej treści, poeta żył w królestwie Chu, gdzie wspierał króla Huaia w rządach. Gdy odrodzone królestwo Qin zaatakowało pozostałe, Yuan zasugerował wejście z nimi w sojusz. Zazdrośni ministrowie przekonali jednak bezmyślnego Huaia, że poeta jest skorumpowany – czy to prawda, czy też nie, Yuan musiał udać się na wygnanie. Wkrótce potem król został uwięziony przez Qin, a na tronie zasiadł jego jeszcze głupszy syn, choć nie na długo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_QU_YUAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
To właśnie podczas wygnania Qu Yuan napisał swoje najsławniejsze dzieła: „Li Sao” (Lamentacja), „Tian Wen” (Pytam niebiosa), „Jiu Ge” (Dziewięć pieśni) i „Huai Sha”. Gdy dowiedział się, że Chu zostało wchłonięte przez Quin, piątego dnia piątego miesiąca księżycowego zrozpaczony rzucił się w odmęty rzeki Miluo, przywiązawszy sobie uprzednio kamień do szyi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RABINDRANATH_TAGORE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Bengalski polihistor Rabindranath Tagore był poetą, malarzem i powieściopisarzem. Znany jest jako pierwszy nieeuropejski twórca, który otrzymał literacką Nagrodę Nobla (w 1913 roku za „Pieśni ofiarne”). Urodził się w maju 1861 roku jako najmłodszy syn Debendranatha Tagore, przywódcy sekty religijnej Brahmo Samadź, która pragnęła wskrzesić monistyczne podstawy hinduizmu zgodnie z treścią upaniszadów. Tagore kształcił się, jak wielu wielkich pisarzy, w domu. W wieku ośmiu lat zaczął pisać poezję religijną. Gdy miał ich siedemnaście, został wysłany do Anglii, by tam dokończył edukację (ojciec chciał, by został adwokatem), przerwał ją jednak i powrócił do Indii. Tam zarządzał rozległymi włościami rodziny, rozpoczął agitację na rzecz reform społecznych, założył szkołę eksperymentalną i przez krótki czas udzielał się w indyjskim ruchu nacjonalistycznym. Wciąż też pisał poezję, która od 1882 roku w ograniczonym nakładzie publikowana była w Bengalu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RABINDRANATH_TAGORE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Pierwszy tomik jego przetłumaczonych wierszy – „Wieczorne pieśni” – wzbudził na zachodzie sensację. Przez kolejne trzy dekady Rabindranath wydał mnóstwo opowiadań i wierszy, które, szybko tłumaczone na języki europejskie, stawały się popularne na całym świecie. Jego sława była tak wielka, że podróżował nawet po Europie, Azji i obu Amerykach, by wygłaszać płatne wykłady.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RABINDRANATH_TAGORE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po otrzymaniu Nagrody Nobla Tagore otrzymał w 1915 roku od Imperium Brytyjskiego tytuł szlachecki, zrezygnował z niego jednak po masakrze Jallianwala Bagh w 1919 roku. W późniejszych latach poza poezją i opowiadaniami zaczął zajmować się również pisaniem piosenek, dramatów muzycznych i tanecznych, esejów, dzienników z podróży i autobiografii (powstały dwie). Nękany przez ostatnich pięć lat życia chorobą Rabindranath podyktował swój ostatni wiersz na dzień przed śmiercią w sierpniu 1941 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJA_TODAR_MAL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodził się w stanie Uttar Pradesh w rodzinie hinduistów – tyle tylko właściwie wiadomo o młodym Todar Malu. Nawet data jego narodzin zaginęła w odmętach czasu. Karierę biurokratyczną rozpoczął jako nadworny skryba Szer Szacha Suriego, który rządził północnymi Indiami ze swojej stolicy w Delhi. Jako zręczny administrator Todar pomógł władcy w stworzeniu na jego włościach (w Bengalu i Biharze) systemu pocztowego, wprowadzeniu standardowej waluty (rupii) i przedłużeniu Wielkiej Drogi z Ćittagongu do Kabulu. Szach zlecił również Todar Malowi budowę nowej fortecy w Rohtas w Penżabie, by powstrzymać najazdy Ghakkarów i stworzyć przeszkodę dla czyhających na północnym zachodzie Mogołów. Nie spełniła ona jednak swojej roli.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJA_TODAR_MAL_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Po upadku dynastii Surich Todar Mal rozpoczął służbę u nowego, mogolskiego cesarza Akbara i wspierał go równie wiernie, wykazując się pragmatyzmem i bez wahania zapewniając mu swoją lojalność. Szybko awansował i wkrótce został wezyrem i doradcą finansowym Akbara. Pełniąc tę rolę, zreformował dość luźną strukturę podatkową w oparciu o dziesięcioletnie badania. W 1582 roku cesarz nadał mu tytuł dywana nowo podbitej prowincji Gudżarat, czyniąc go swoim doradcą.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJA_TODAR_MAL_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Będący teraz radżą Todar kontynuował swoje reformy w cesarstwie Mogołów. Wprowadził system wykorzystywanych w handlu miar i wag, stworzył dystrykty podatkowe i przydzielił do nich urzędników, a także zorganizował system zasiedlania nowo zdobytych terytoriów. Wszystko to w oparciu o opracowany przez siebie system zbierania danych, który był wykorzystywany na subkontynencie jeszcze przez stulecia. Rozumiał również, jak ważny dla wydajnej administracji cesarstwem jest wspólny język, promował więc perski. Todar Mal odcisnął na Indiach niezatarte piętno. Zmarł w listopadzie 1589 roku w Lahaurze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJENDRA_CHOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Radżendra I, wielki król z dynastii Ćola, rozszerzył wpływy swojego i tak wielkiego imperium nie tylko do brzegów rzeki Ganges, lecz także przez ocean do Burmy, Andamanów i Nikobarów, na Sri Lankę i Malediwy. Poprowadził też wielką flotę, która pokonała i splądrowała królestwo Śriwidźaja (Sumatrę, Jawę i Półwysep Malajski), oraz pobierał daniny z khmerskiego królestwa Kambodży.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJENDRA_CHOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Jako potomek Radżaradży I Radżendra współrządził imperium Ćola od 1012 roku, w 1014 zaś formalnie zasiadł na tronie. Szybko zajął się podbijaniem sąsiadów, prowadząc kampanie na północy, by pokonać Karnatakę, na zachodzie zaś przeciw Ćalukjom i Mahipali, palijskiemu królowi Bengalu i Biharu. Aby dokończyć rozpoczęte przez ojca dzieło, przeprowadził w 1018 morską inwazję Sri Lanki, siejąc zniszczenie i obalając rządzącą tam dynastię syngaleską.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJENDRA_CHOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Jednak największym bodajże jego osiągnięciem stało się poprowadzenie floty Ćolów przez otwarte wody Oceanu Indyjskiego (rzecz w owym czasie niesłychana), by zaatakowała w 1025 roku bogate indonezyjskie królestwa Śriwidźaji. Dominowały one dzięki swym flotom nad szlakami handlowymi wokół wysp i Malezji przez ponad stulecie, wdały się jednak w walkę z powiększającymi swoje terytoria Khmerami, kiedy król Tambralingi sprzymierzył się ze Śriwidźajanami. Nie posiadający statków Khmerowie wezwali na pomoc współwyznawcę hinduizmu, Radżendrę, który z radością pomógł w odebraniu królestwom kontroli nad morzami. Po wspaniałej serii bitew i szturmów splądrował ich porty i miasta, rzucając imperium indonezyjskie na kolana, z których nigdy się już nie podniosło.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RAJENDRA_CHOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
W 1041 roku wrócił na Sri Lankę, by stłumić bunt niezadowolonych z łask cywilizacji Ćola autochtonów, zaś w 1044 roku zmarł.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RANI_LAKSHMIBAI_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodzona w listopadzie 1828 roku w świętym mieście Waranasi została w maju 1842 poślubiona maharadży Jhansi. Nadano jej wówczas na cześć bogini miano Lakszmi Baj oraz mianowano rani. Jej pobłażliwy ojciec wyszkolił ją w nietypowych dla dziewcząt umiejętnościach takich jak szermierka, jeździectwo, strzelectwo, a nawet czytanie i pisanie – wszystkie one bardzo jej się później przydały. W 1853 roku po śmierci maharadży i przedwczesnym zgonie jedynego syna pary, Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska zastosowała „doktrynę wygaśnięcia rodu” i zaanektowała stan. Rok później rani przeszła na wymuszoną emeryturę i nakazano jej opuszczenie pałacu-fortecy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RANI_LAKSHMIBAI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Lakszmi Baj próbowała odzyskać koronę na drodze prawnej, ale ponieważ sprawiedliwości szukała w brytyjskich sądach, nie udało jej się to. Zrządzeniem losu właśnie wówczas, w czerwcu 1857 roku, zbuntowała się cała indyjska armia. Wykorzystując chaos, pięć dni później rani uciekła z aresztu domowego, ogłosiła rewolucję i zaatakowała brytyjski fort w Jhansi. Brytyjska ludność królestwa została wybita do nogi, łącznie z dziećmi, choć udział Lakszmi Baj w tym ludobójstwie nie jest pewny. Podczas gdy w całych Indiach toczyły się walki, rani szykowała armię. Na początku 1858 roku zaatakował ją generał Sir Hugh Rose wraz z kilkoma tysiącami żołnierzy i wieloma działami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_RANI_LAKSHMIBAI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Rani udało się utrzymać przez dwa tygodnie, po których przybyła z pomocą kolumna około 20 tysięcy rebeliantów z sąsiedniej prowincji. Niestety dla rani, brytyjskie działa rozniosły połączone siły na strzępy. Po uratowaniu możliwie największej liczby swoich ludzi z miasta i fortecy, poprowadziła ocalałych, by dołączyli do beznadziejnych prób obalenia angielskich rządów. W czerwcu 1858 roku w Gwalijarze zginęła po zażartej walce z 8. Pułkiem Husarii. W chwili śmierci poprosiła, by jej ciało nie wpadło w ręce podłych Brytyjczyków, więc jej wierna straż przyboczna zbudowała od razu stos pogrzebowy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_REMBRANDT_VAN_RIJN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
XVII-wieczny malarz Rembrandt stał się najważniejszym przedstawicielem holenderskiego złotego wieku. Innowacyjne wykorzystanie cieni i świateł w jego dziełach stało się inspiracją dla XVIII-wiecznych portrecistów w całej Europie, a także działających w kolejnym stuleciu realistów. Całkiem możliwe, że jest najwspanialszym z „dawnych mistrzów”. Zarabiał też pieniądze, dużo pieniędzy... Umarł jednak w biedzie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_REMBRANDT_VAN_RIJN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Rembrandt Harmenszoon van Rijn urodził się w Leiden w 1606 roku. Od 1620 do 1625 ćwiczył się w malarstwie – przejawiając najwyraźniej pewien talent – i poznawał podstawowe techniki, a następnie przeniósł się do Amsterdamu, by tam zapoznać się z niuansami nakładania farby na płótno. Po powrocie do Leiden zaczął malować sceny religijne i alegoryczne – niewielkie, lecz pełne szczegółów. Stały się one popularne i dobrze się sprzedawały, dzięki czemu zrobiło się o nim głośno w Holandii, a także poza nią.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_REMBRANDT_VAN_RIJN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Od 1631 roku zajmował się malowaniem na zlecenie portretów elity Amsterdamu, stworzył też kilka własnych. Być może na próbę? Tworzył również dramatyczne, duże sceny biblijne i mitologiczne, w których zastosował swoje sztandarowe kontrasty światła i cienia. Nadawał obrazom wrażenie przestrzeni – większość z nich została sprzedana do galerii. W 1642 roku Rembrandt ukończył dzieło uchodzące za jego szczytowe osiągnięcie – „Straż nocną”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_REMBRANDT_VAN_RIJN_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
W ciągu kolejnych dziesięciu lat jego wydajność znacząco spadła. Co więcej, ekstrawagancki styl życia doprowadził go w końcu do ruiny – bankructwu w 1656 roku zapobiegła wyłącznie umowa prawna, na mocy której zmuszony został do odsprzedaży większości swoich obrazów. Mimo że tworzył dalej, żył od tego czasu w znacznie gorszych warunkach. Rembrandt van Rijn zmarł w 1669 roku i został pochowany jak żebrak w Westerkerku w Amsterdamie. Jego szczątki, jak zazwyczaj w przypadku biedaków, zostały po 20 latach wykopane i zniszczone, by zrobić miejsce dla kolejnych ubogich zmarłych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ROBERT_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W chwili śmierci w sierpniu 1945 roku Robert Goddard był posiadaczem 214 patentów, miał wielkie marzenia (snuł wizje rakiet dolatujących na księżyc), dotknął przestrzeni kosmicznej (no, był na wysokości 2,6 km) i otrzymał miano „ojca techniki rakietowej”. Jego monografia z 1919 roku, „Metoda docierania na ekstremalnie duże wysokości”, uważana jest za klasyczny tekst wczesnej ery rakiet. Całkiem niezła spuścizna.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ROBERT_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Goddard wstąpił do Instytutu Politechnicznego w Worcester (Massachusetts), swoim mieście rodzinnym, w 1907. Zdobył sobie wtedy sławę, próbując wystrzelić z laboratoryjnej piwnicy rakietę na czarny proch. W 1908 roku ukończył pierwszy stopień studiów, a następnie drugi i trzeci na Uniwersytecie Clark. W 1912 roku został zatrudniony w Palmer Labs w Princeton, wrócił jednak do Worcester, by zostać wykładowcą na swojej alma mater w niepełnym wymiarze godzin – umożliwiało mu to rozwijanie „dziwacznego” zainteresowania rakietami. W 1915 roku przeprowadził pierwszy udany start rakiety, tym razem przed budynkiem uniwersytetu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ROBERT_GODDARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
W 1916 roku jego badania stały się jednak zbyt kosztowne, by mógł finansować je ze swojej skromnej pensji. Jego artykuły wzbudziły pewne zainteresowanie, udało mu się więc przekonać Instytut Smithsona, by przyznał mu pięcioletni grant o łącznej wartości 5000 dolarów. Uniwersytet Clark również zgodził się udostępnić mu pewne fundusze. Dzięki tej hojności różnych ofiarodawców Goddard mógł dopracować swoje wcześniejsze pomysły, wśród których znalazły się dwa umożliwiające dziś podróż w kosmos: rakiety wieloczłonowe i płynne paliwo rakietowe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SAMORI_TURE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Samori Touré urodził się około 1830 roku w dolinie rzeki Milo w Gwinei jako syn kupców z plemienia Diula. W latach 50. XIX wieku dołączył do wojsk Moriuledugu w zamian za wyzwolenie jego matki, która została schwytana przez władcę tego państwa, Sere Burlaja. Opanował obsługę broni palnej, która odmieniała właśnie oblicze wojen w Afryce Zachodniej, a następnie zdobył inne umiejętności bojowe, służąc miejscowym kacykom i wspomagając ich w lokalnych sporach. Później zaczął działać na własną rękę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SAMORI_TURE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Stworzył prywatną armię i w 1878 roku ogłosił się faamą (monarchą) Mandinków, swoją stolicę zaś ulokował w Bisandugu. Na początku lat 80. XIX wieku rządził terenami od Mali do granic brytyjskiego Sierra Leone, po Sudan na zachodzie i Wybrzeże Kości Słoniowej oraz Liberię na południu. Szczyt potęgi osiągnął w 1887 roku. Później Samori przyjął tytuł almamiego zarezerwowany dla przywódców muzułmańskich. Jednak w 1884 roku podczas konferencji berlińskiej dokonał się podział Afryki między potęgi europejskie i ziemie Mandinków okazały się łakomym kąskiem dla Francuzów. Choć tubylcy z początku wygrywali z Francuzami, w latach 1885–1889 byli stopniowo spychani w głąb zachodnioafrykańskiej ziemi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SAMORI_TURE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
W 1890 władca zreorganizował armię, podpisał traktat z Brytyjczykami i zdobył od nich nowoczesną (stosunkowo) broń. W grudniu 1891 roku zachłanni Francuzi znów ruszyli do walki i przejęli najważniejsze miasta w regionie, siejąc w nich śmierć i zniszczenie. Tak wielkie, że wszyscy mieszkańcy imperium Mandinków – ci, którzy przeżyli – ruszyli na wschód. W tym samym czasie siły Tourégo podbijały duże obszary Wybrzeża Kości Słoniowej i w 1893 roku wojownik stworzył nowe królestwo ze stolicą w Kongu. Mimo że stosował taktykę spalonej ziemi, Francuzi parli naprzód.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SAMORI_TURE_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Gdy jednak Samori zajął pozycje w lasach Liberii, jego wojska były już tak osłabione głodem i dezercjami, że we wrześniu 1898 roku został schwytany. Wygnany do Gabonu zmarł dwa lata później na zapalenie płuc.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SANTA_CRUZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Najlepszy dowódca marynarki epoki, w której jego ojczyzna stworzyła imperium z posiadłościami na całym świecie, Álvaro de Bazán, był synem hiszpańskiego oficera morskiego. Wstąpił w szeregi marynarzy bardzo młodo, w wieku ośmiu lat otrzymując stanowisko „gubernatora wojskowego i kapitana fortecy Gibraltaru”... Choć to jego ojciec, Álvaro Starszy, który dowodził tam flotą galer, wszystkim zarządzał.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SANTA_CRUZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Przez kolejne lata młody Álvaro brał udział w starciach morskich przeciw Francuzom, Turkom i Maurom, wciąż awansując, aż w końcu otrzymał w 1569 roku tytuł markiza Santa Cruz. Dwa lata później, dowodząc odwodami w bitwie pod Lepanto, odegrał ważną rolę w pokonywaniu bezradnych Turków. W 1580 roku de Bazán dowodził flotą, która wspomagała księcia Alby podczas podboju Portugalii, a następnie pokonał siły francuskie wysłane w celu stłumienia rewolty na Azorach. Choć opinię o zwycięzcy popsuł fakt, że dokonał wbrew zasadom wojennym egzekucji wszystkich francuskich jeńców, Filip II uczynił go „kapitanem generałem oceanicznym”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SANTA_CRUZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
To właśnie na tym stanowisku Álvaro przeprowadził inwazję na Anglię mającą na celu pozbycie się tej protestanckiej parweniuszki Elżbiety. W 1583 roku, z rozkazu Filipa, kapitan generał rozpoczął niewdzięczną pracę nad gromadzeniem statków, zapasów i ludzi w Lizbonie. Mimo trudności w zaciągu, skorumpowanych zleceniobiorców, angielskich ataków i ciągłego popędzania przez Filipa udało mu się stworzyć największą flotę w historii Europy. Ciągły stres i przepracowanie doprowadziły zapewne do przedwczesnej śmierci Álvara w lutym 1588 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SANTA_CRUZ_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Dowodzenie armadą zostało przekazane księciu Mediny-Sidonii, który kompletnie nie znał się na sprawach marynarki. Jak wyglądałaby dziś cywilizacja, gdyby to Álvaro poprowadził hiszpańską flotę?


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SARAH_BREEDLOVE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Sarah Breedlove, lepiej znana jako Madam C.J. Walker, była pierwszą w historii Stanów Zjednoczonych kobietą, która dorobiła się milionów, a także jednym z najbogatszych Afroamerykanów w historii. Urodziła się w grudniu 1867 w rodzinie świeżo wyzwolonych niewolników na plantacji bawełny nieopodal miejscowości Delta w Luizjanie. Gdy miała 14 lat, poślubiła człowieka imieniem Moses McWilliams, zaś w 1885 roku urodziła córkę. Gdy w dwa lata później jej mąż zmarł, przeniosła się do St. Louis, gdzie jako pomywaczka zarabiała dość, by uczęszczać do szkoły wieczorowej. Tam też „poślubiła” Johna Davisa, człowieka, o którym niewiele wiadomo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SARAH_BREEDLOVE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W latach 90. XIX wieku Sarah zaczęła cierpieć na chorobę skóry na głowie (być może ze względu na ług, który był standardowym składnikiem środków do pielęgnacji włosów). Rozpoczęła prowadzenie eksperymentów z domowymi kuracjami i została zatrudniona przez Annie Turnbo Malone, afroamerykańską bizneswoman, by promować produkty opracowane przez Breedlove, a produkowane przez jej nową pracodawczynię. W 1905 roku Sarah przeniosła się ze swoją córką do Denver, gdzie wkrótce poślubiła (oficjalnie) Charlesa J. Walkera. Pracował on w nowej, prężnie rozwijającej się branży reklamowej i opracował kampanię marketingowo-reklamową jej afroamerykańskich środków do pielęgnacji włosów pod hasłem „Madam C.J. Walker”. W 1908 roku otworzyła w Pittsburghu szkołę piękności, a już w 1910, gdy para przeniosła swoją firmę do Indianapolis, zyski były ogromne – rocznie sprzedawali towar o wartości odpowiadającej kilku milionom dolarów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SARAH_BREEDLOVE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
W 1912 roku Sarah i Walker rozwiedli się, nie okazało się to jednak dla niej przeszkodą. Gdy pojechała na podbój nowych rynków w Ameryce Łacińskiej, jej córka, A'leia, pomogła w kupnie nieruchomości w Harlemie – wiedziała bowiem, jakie zyski można czerpać z handlu w okolicach Nowego Jorku. W 1916 roku, po powrocie do Stanów, Sarah przeniosła się do domu w Harlemie, by zarządzać firmą, zaś jej córka zajmowała się sprawami produkcji. Madam Walker zmarła w 1919 roku, mając 51 lat, w swoim nowym domu w Irvington-on-Hudson.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEI_KOROLEV_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Uważany powszechnie za twórcę radzieckiego programu kosmicznego i ojca astronautyki praktycznej Siergiej Korolow był głównym konstruktorem rakiet i projektantem statków kosmicznych ZSRR w czasie wyścigu kosmicznego. Urodził się w grudniu 1906 roku w ukraińskim mieście Żytomierz. Przetrwał I wojnę światową, rewolucję październikową, stalinowskie czystki (podczas których został aresztowany i zesłany na Sybir) oraz II wojnę światową – było to wówczas nie lada osiągnięcie. W lipcu 1944 został rehabilitowany i wysłany we wrześniu 1945 roku do Niemiec, by zbadać niemieckie pociski i rakiety.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEI_KOROLEV_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W sierpniu 1946, będąc wciąż w Niemczech, Siergiej został wybrany szefem działu w nowym instytucie badawczym NII-1 w Podlipkach podległym bezpośrednio Stalinowi i stworzonym z myślą o opracowaniu radzieckiej technologii rakietowej w oparciu o projekty niemieckie. Zimna wojna zaostrzała się, a Korolow już w 1953 roku zajęty był wykorzystaniem swojego dwuczłonowego projektu R-7. Nie po to, by zrzucać Amerykanom na głowy bomby atomowe, lecz po to, by umieścić na orbicie satelitę. W 1957, gdy rozpoczął się Międzynarodowy Rok Geofizyczny, hałaśliwa amerykańska prasa rozpisywała się, że kraj powinien przeznaczyć odpowiednie finanse na to, by umieścić na orbicie pierwszego satelitę. Rosja chętnie dołączyła do „wyścigu”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEI_KOROLEV_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Rosyjscy inżynierowie, dręczeni przez niecierpliwego Chruszczowa, zbudowali Sputnika-1 w mniej niż miesiąc, Korolow zaś nadzorował budowę rakiety (która przeszła tylko jeden udany test) mającej wynieść go w kosmos. W październiku 1957 roku odbył się start. W listopadzie Sputnik 2 z biedną Łajką na pokładzie (nie wróciła) po raz pierwszy zabrał w kosmos żywą ziemską istotę. Korolow zmarł w 1966 roku u szczytu kariery wskutek nieudolnie przeprowadzonego rutynowego zabiegu chirurgicznego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEY_GORSHKOV_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Admirał floty Siergiej Gieorgijewicz Gorszkow przez 29 lat stał na czele radzieckiej marynarki i znacząco przysłużył się do uczynienia Rosji globalnym supermocarstwem. Żadne państwo nie powiększyło nigdy tak szybko swojej floty w czasie pokoju, jak Związek Radziecki. Gdy 45-letni Gorszkow przejmował w 1956 roku dowodzenie, składała się ona z garstki przestarzałych jednostek przybrzeżnych, które rzadko opuszczały porty. Gdy w 1985 roku przechodził na emeryturę, w skład floty wchodziło 385 okrętów podwodnych, 5 lotniskowców, setki niszczycieli i fregat oraz bazy nad każdym oceanem – była to druga co do wielkości flota okresu zimnej wojny.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEY_GORSHKOV_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony w Kamieńcu Podolskim Gorszkow zaciągnął się do marynarki w 1931 roku i wkrótce dowodził różnymi jednostkami na Morzu Czarnym. Stalinowskie czystki pozwoliły mu szybko awansować. Podczas wielkiej wojny ojczyźnianej wyróżnił się jako dowódca eskadry niszczycieli i w 1948 roku został szefem sztabu Floty Czarnomorskiej. Zręcznie poruszający się w świecie radzieckiej polityki (biorąc pod uwagę losy wielu oficerów, była to bardzo trudna sztuka) Gorszkow został mianowany przez Nikitę Chruszczowa naczelnym dowódcą marynarki i otrzymał polecenie stworzenia formacji zdolnej przeciwstawić się flotom zachodu – realizację tego zadania kontynuował Gorszkow, gdy władzę na Kremlu przejął Leonid Breżniew.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SERGEY_GORSHKOV_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Siergiej w swoich licznych publikacjach twardo twierdził, że potężna, nuklearna flota zdolna do prowadzenia wojny strategicznej odgrywa wyjątkową rolę jako narzędzie wpływów w czasie pokoju. To samo rozumowanie powodowało nim, gdy promował stworzenie dużej rosyjskiej marynarki handlowej i rybackiej. Jego najbardziej znana książka, „Potęga morska współczesnego państwa”, uważana była przez ekspertów wojskowości na świecie za najważniejsze dzieło z zakresu radzieckiej strategii morskiej. Jak podała agencja TASS, Gorszkow zmarł po długiej chorobie w 1988 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIDDHARTHA_GAUTAMA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Siddhartha, który przeszedł do historii jako Budda („przebudzony” lub „oświecony”), miał najwyraźniej stać się jednym z najbardziej wpływowych ludzi w historii cywilizacji. Urodził się około 500 roku p.n.e., żył w pałacowych luksusach jako syn króla z rodu Śakjów. Nie wiedział o biedzie i cierpieniach, jakimi przepełniony był świat. W wieku 16 lat wziął ślub i szczęśliwie żył ze swoją piękną żoną w odosobnieniu przez kolejnych 13 lat. Wiedziony ciekawością wymknął się jednak pewnego dnia z pałacu i dostrzegł prawdę o ludzkiej kruchości, ignorancji i okrucieństwie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIDDHARTHA_GAUTAMA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wywarła ona na Siddharcie takie wrażenie, że już następnego dnia opuścił swe królestwo, żonę i syna oraz większość ozdobnych strojów, by rozpocząć życie ascety pragnącego zakończyć powszechne cierpienie. Przez kolejnych sześć lat wędrował i rozmyślał. Wkrótce zaczął zachęcać napotkanych ludzi, by podążyli drogą równowagi, „Drogą Środka”. Usiadł pod figowcem (znanym dziś jako drzewo Bodhi i znajdującym się w świątyni Mahabodhi) i przysiągł, że nie wstanie, póki nie objawi mu się „prawda”. Po kilku dniach naszła go wizja, chwila czystego oświecenia... i oto stał się Buddą.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIDDHARTHA_GAUTAMA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Uzbrojony w swe objawienie Siddhartha nie chciał uczyć swoich towarzyszy nowego pojmowania świata, nie sposób było bowiem opisać je słowami. Wedle buddyjskiej legendy to bóg Brahma przekonał go, by jednak to robił. Budda wyruszył więc w podróż trwającą aż do jego śmierci w wieku 80 lat. Nauczał o drodze Dharmy, próbując doprowadzić innych do oświecenia. Zmarł wskutek zatrucia pokarmowego lub ze starości (trwają na ten temat dyskusje) i ostatecznie wszedł w parinirwanę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_BOLIVAR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
José de San Martín, „Wyzwoliciel Argentyny, Chile i Peru”, był przywódcą wojskowym sił patriotycznych walczących z Hiszpanami na obszarze południowego teatru wojen niepodległościowych w Ameryce Łacińskiej: w Argentynie, Chile i Peru. Swoją karierę wojskową rozpoczął od walki z armiami Napoleona w Hiszpanii, ale z urodzenia był Argentyńczykiem, więc kiedy kolonie Ameryki Południowej rozpoczęły marsz ku niepodległości, San Martín wrócił do domu, by je w tym wesprzeć. Choć może wydawać się dziwne, że ktoś walczący o Hiszpanię tak szybko zmienił front, to Hiszpania, którą kochał San Martín, była rządzona (mniej więcej) demokratycznie; stało się to szczególnie widoczne kilka lat po powrocie mężczyzny do Ameryki Południowej, kiedy hiszpański król Ferdynand VII przywrócił monarchię absolutną i zraził tym do siebie Hiszpanów pragnących republikańskich rządów. W Argentynie San Martín został mianowany dowódcą armii północnej walczącej w Górnym Peru, a po odbiciu Chile przez Hiszpanów – dowódcą armii Andów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_BOLIVAR_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Andy to łańcuch górski o wysokich i stromych szczytach. Europejska armia z działami i końmi, w przeciwieństwie do Inków, którzy czuli się w tym trudnym terenie jak u siebie w domu, nie radziła sobie tu dobrze. San Martín był jednak mistrzem logistyki. Podzielił żołnierzy na wiele kolumn, aby mogli pokonać ten niegościnny region przy jak najmniejszych stratach. Dzięki temu udało mu się przeprowadzić przez Andy największą armię, jaka kiedykolwiek pokonała te góry. Jego praktyczny umysł sprawdzał się również na polu bitwy, co przywódca udowodnił w bitwie pod Maipú. Wykorzystał wtedy przeciw Hiszpanom odebraną im broń palną i wywalczył niepodległość Chile. Maszerował przed siebie, zachęcając rdzenną ludność Peru do powstania przeciwko Hiszpanom. Po upadku miejscowego hiszpańskiego wicekróla San Martín został nowym Protektorem Peru.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_BOLIVAR_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
San Martín zawsze dbał o zaufanie i lojalność tych, o których walczył. Odmówił objęcia władzy w Chile, tłumacząc to tym, że potrzeba przywódcy chilijskiego, a nie argentyńskiego, i wahał się przed wprowadzeniem zbyt liberalnych reform w Peru, ponieważ był świadomy konserwatywnych poglądów mieszkańców tego regionu. Podczas oblężenia peruwiańskiej Limy zawahał się przed wkroczeniem do miasta, ponieważ martwił się tym, jak mieszkańcy przyjmą obce wojska. Ponadto wzywał do wyzwolenia niewolników (ruch ten można cynicznie tłumaczyć potrzebą zdobycia sprawnych mężczyzn, którzy walczyliby w armii San Martína zamiast pracować w kopalniach i na plantacjach). Wreszcie podkreślał ideologiczną naturę walki o niepodległość, polegającej na sprzeciwieniu się absolutyzmowi, i zwracał uwagę na podobieństwa między wojnami o wolność w Ameryce Łacińskiej a jednoczesnymi zmaganiami antyrojalistów w Hiszpanii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_BOLIVAR_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Po wyzwoleniu Peru Bolívar i San Martín wreszcie spotkali się w celu omówienia przyszłych granic kolumbijsko-peruwiańskich. Spotkanie to – zwane konferencją w Guayaquil – miało charakter prywatny, ale wkrótce po jego zakończeniu San Martín zrezygnował ze stanowiska Protektora i ostatecznie opuścił Amerykę Łacińską. Można dopatrywać się w wyjeździe San Martína pewnych paraleli z rozejściem się dróg bardziej ideologicznie nastawionego, demokratycznego Santandera i absolutystycznego Bolívara.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_PETER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Apostoł, prawdziwie wierzący, męczennik, papież (katolicy uważają go za pierwszego z nich), święty... Całkiem ciekawe życie jak na prostego rybaka z Galilei. Początkowo nosił imię Szymon (Jezus nadał mu imię Piotr) i był rybakiem z Betsaidy. Urodził się około 1 roku p.n.e., ukrzyżowano go zaś około 67 roku n.e. Nic nie wiadomo o jego życiu przed poznaniem Jezusa, lecz on i jego brat Andrzej zostawili wszystko (łącznie z rodzinami), gdy Jezus rzekł „Pójdźcie za mną”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_PETER_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Czas spędzony przez Piotra z Chrystusem opisano w czterech kanonicznych ewangeliach, a także apokryficznej ewangelii Hebrajczyków i rozmaitych listach oraz pismach. Został pierwszym apostołem, wyznaczonym przez samego Jezusa Chrystusa. Był świadkiem większości dokonanych przez tego ostatniego cudów. Wraz z Janem i Jakubem doświadczyli jego boskości, gdy przemienił się przed nimi. Choć po straceniu Jezusa wyparł się go trzykrotnie, jako pierwszy zaczął nauczać w dniu zesłania Ducha Świętego i jako pierwszy objawił Chrystusa osobie niebędącej Żydem. Piotr zaczął pisać listy i wędrować po świecie, szerząc nową religię. Po uwięzieniu przez Heroda i uratowaniu przez anioła podjął mądrą decyzję opuszczenia Jerozolimy i udania się „gdzie indziej” (Dz 12,1–17).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SIMON_PETER_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Trafił do Antiochii, gdzie założył Kościół i przez siedem lat był jego biskupem. Wkrótce jednak postanowił udać się do Rzymu, centrum świata (ówczesnego). Choć wedle badań z 2009 i 2013 nie istnieje żaden wiarygodny pisany ani archeologiczny dowód na to, że Piotr kiedykolwiek był w Rzymie, niemal wszyscy katoliccy i większość protestanckich badaczy Pisma twierdzi, że tam trafił i wraz z Pawłem założył Kościół. Ich starania skończyły się tragicznie – w ostatnim roku panowania Nerona obaj zostali straceni.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SOFONISBA_ANGUISSOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jedna z pierwszych artystek, które zdobyły międzynarodowe uznanie za swoje portrety, Sofonisba Anguissola – urodzona w 1532 roku w Cremonie – najbardziej ceniona była za obrazy przedstawiające rodzinę królewską. Była najstarszą z siódemki dzieci (sześcioro z nich to dziewczyny) szlacheckiej rodziny, a jej ojciec, Amilcare, kierował się w wychowaniu córek pismami Baldassara Catiglione. Sofonisba została więc w 1546 roku wysłana do domu Bernardina Campi, znanego miejscowego malarza. W ciągu kolejnych dziesięciu lat osiągnęła mistrzostwo w swoim fachu, stworzyła około 30 prac, głównie portretów przyjaciół i rodziny, jak na przykład przedstawiający jej siostry jako Lucię, Minervę i Europę obraz „Partia szachów”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SOFONISBA_ANGUISSOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Aby promować swoją uzdolnioną córkę, Amilcare wysłał jej autoportrety papieżowi Juliuszowi III i na dwór d'Este w Ferrarze. Obrazy pochwalił nie byle kto, bo sam Michał Anioł, którego artystka poznała podczas podróży do Rzymu i któremu namalowała „Chłopca ugryzionego przez raka”, chcąc pokazać swoje umiejętności. Przez dwa lata Sofonisba i Michał Anioł wymieniali się szkicami – bardzo dużo ją nauczył i zachęcał do pracy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SOFONISBA_ANGUISSOLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Wieść o Anguissoli się roznosiła – w 1559 roku została zaproszona do Madrytu, na dwór Filipa II, gdzie malowała obrazy, opiekując się infantką i królową. Około 1571 roku Sofonisba wyszła za Sycylijczyka, Fabrizia de Moncada (posag zapewnił król). Owdowiała już osiem lat później. Gdy płynęła statkiem do Cremony, „szaleńczo” zakochała się w kapitanie, uroczym szlachcicu imieniem Orazio Lomellino. Para żyła szczęśliwie w Genui do 1620 roku, a hojna emerytura przyznana przez Filipa II i fortuna samego Lomellino pozwalały im opływać w dostatki. Nie malowała wówczas zbyt wiele. Zmarła w Palermo w 1625 roku, pozostawiając zrozpaczonego Orazia, a także wiele siostrzenic i siostrzeńców.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SONGTSAN_GAMPO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Większość „wielkich” proroków interesuje się raczej kwestiami duchowymi niż praktycznymi. Nie można tego powiedzieć o Songcenie Gampie – królu-wojowniku, któremu przypisuje się sprowadzenie buddyzmu do tybetu, nadzór nad tłumaczeniem z sanskrytu najważniejszych buddyjskich tekstów i zbudowanie w górach szeregu klasztorów. Dziś uważany jest za jednego z Trzech Królów Dharmy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SONGTSAN_GAMPO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Gampo został królem Tybetu w wieku 13 lat, gdy jego ojciec, Namri, padł ofiarą zamachu. By utrzymać jedność państwa i zniweczyć rozmaite spiski przeciw dynastii Songcen, spędził większość życia na podróżach z armią po kraju. Choć mógł być ziemskim ucieleśnieniem Awalokiteśwary, nie dało mu to zbyt wiele, mimo że miał sześć konkubin (trzy z nich poślubił), co mogło stanowić jakieś pocieszenie. Szukając sojuszników, w 639 roku wziął ślub z księżniczką Chizun z Nepalu, zaś w 641 – z księżniczką Wencheng z dynastii Tang. Jeśli wierzyć kronikom, obie były głęboko wierzącymi buddystkami (później zostały deifikowane jako wcielenia bogini Tary) i nawróciły Songcena na tę wiarę, on zaś z kolei nawrócił swoich poddanych (tych, którzy wiedzieli, co dla nich dobre). Gdy dolinę Yarlung nawiedziły katastrofalne powodzie, żony przekonały króla, by uczynił nową stolicą święte miasto Lhasa i zbudował tam Pałac Potala.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SONGTSAN_GAMPO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Gampo był w tym czasie zajęty walką z sąsiadami – toczył wojnę z Zhangzhungiem i innymi plemionami Qiang, które wreszcie w 634 roku „wszystkie mu się poddały”. Następnie zaatakował Songzhou, ale w obliczu niepowodzenia kampanii szybko się wycofał i przeprosił. Wybuchła kolejna wojna z Zhangzhungiem, którego król został w 645 roku zabity w zasadzce przez żołnierzy Gampa. Później pokonani zostali Tanguci. Wreszcie Gampo kazał spalić żywcem swojego brata, Tsensonga, z którym był skłócony. W kilka lat później (650) Songcen zmarł na nieznaną chorobę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_STEPHANIE_KWOLEK_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pięciokrotnie mocniejszy od stali przy tej samej masie kevlar – paraaramidowe włókno syntetyczne o wyjątkowej odporności i sztywności znane też (przynajmniej chemikom) jako poli(p-fenylotereftalanoamid) – uratował niezliczone żywoty przed niezliczonymi kulami. Został wynaleziony w 1965 roku w DuPont przez Stephanie Louise Kwolek, chemiczkę z czterdziestoletnim stażem. Wynalazła ona też oczywiście inne rzeczy (w 1995 roku trafiła do amerykańskiej narodowej galerii sław wynalazców) i zdobyła szereg prestiżowych nagród, ale na zawsze wiązać się ją będzie z kuloodpornymi kamizelkami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_STEPHANIE_KWOLEK_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodziła się w 1923 roku w New Kensington (Pensylwania) w rodzinie polskich imigrantów. Po ojcu przyrodniku odziedziczyła pasję do nauki, od matki szwaczki zaś zamiłowanie do materiałów. Chciała w pewnym momencie zostać projektantką mody, matka ostrzegła ją jednak, że najpewniej będzie przymierać wówczas głodem, została więc chemiczką. Gdy ukończyła college dla kobiet na uniwersytecie Carnegie-Mellon, zgłosiła się na stanowisko chemika badacza w DuPont Company. Była inteligentną osobą, więc dostała pracę i w 1946 roku rozpoczęła pracę w firmowym zakładzie w Bufallo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_STEPHANIE_KWOLEK_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Kwolek natychmiast zaangażowała się w szereg projektów, głównie poszukiwanie nowych polimerów poprzez proces kondensacji mogący odbywać się w niższych niż dotychczas temperaturach. Gdy to robiła, niespodziewanie odkryła, że w określonych warunkach molekuły poliamidów tworzą płynne roztwory krystaliczne, z których można stworzyć włókna o wyjątkowej wytrzymałości na rozciąganie, a w dodatku odporne na korozję i ogień – kevlar. Kwolek odkryła więcej materiałów syntetycznych. Przed swoją śmiercią w 2014 roku posiadała 17 patentów w USA, była szanowana i całkiem zamożna (bardziej niż większość projektantów mody).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUDIRMAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodzony w wiosce w głębi Jawy w styczniu 1916 roku Sudirman uczył się w holenderskiej szkole dla tubylców w Purwokerto, potem zaś, jako pobożny muzułmanin, w szkole kształcenia nauczycieli organizacji Muhammadiyah w Sukarcie. Choć przerwał naukę, mimo wszystko został w 1935 nauczycielem (potem zaś dyrektorem szkoły) w miejscowości Cilacap i pracował w tym zawodzie aż do 1942, gdy rozpoczęła się japońska okupacja wysp. Zgłosił się jako ochotnik na szkolenie dowódców batalionów w PETA (Pembela Tanah Air), „defensywnej” formacji zbrojnej stworzonej z Japończyków. W 1944 roku objął dowództwo nad batalionem stacjonującym w Banyumas i wykazał się lojalnością, tłumiąc bunt żołnierzy. Gdy porażka Japonii stała się w 1945 roku nieunikniona, Sukarno i Hatta ogłosili w sierpniu niepodległość Indonezji i sformowali w październiku złożoną głównie z dawnych jednostek PETA Tentara Keselamatan Rakyat (TKR, Ludową Armię Bezpieczeństwa).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUDIRMAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Choć wiele jednostek PETA zostało przymusowo rozwiązanych przez Japończyków, Sudirman utrzymał swój pułk z Banyumas w całości, a nawet przekonał wycofujące się wojska okupanta, by zostawiły mu swoją broń. Dostał jej tak wiele, że przekazał ją innym pobliskim grupom na Jawie, które w zamian mu się podporządkowały. Jego wojska były najlepiej uzbrojoną i zorganizowaną formacją w Indonezji po II wojnie światowej. Sudirman z kolei podporządkował się Sukarno.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUDIRMAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
W listopadzie 1945 roku Sudirman wygrał wybory na dowódcę wojsk nowego kraju. Czekając na objęcie stanowiska, przeprowadził w grudniu „skoordynowany atak” na holenderskie i brytyjskie wojska w Ambarawie, wypierając je aż do Semarangu, który Brytyjczycy wkrótce opuścili. Przez kolejnych 5 lat nękany gruźlicą prowadził walkę partyzancką z Holendrami, we wspaniałym stylu broniąc Yogyakarty, która była wówczas siedzibą Republiki Indonezji. Zmarł w Magelangu w styczniu 1950 roku, raptem kilka miesięcy przed formalnym przekazaniem przez Holendrów władzy nowej republice.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUN_TZU_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
„Jeśli znasz siebie i swego wroga, przetrwasz pomyślnie sto bitew”. Słowa, których warto słuchać, zwłaszcza jeśli chce się zostać wielkim generałem. Historycy nie są jednak do końca pewni, kto je wypowiedział.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUN_TZU_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Problem z potwierdzeniem autentyczności postaci Sun Zi związana jest z wczesnymi chińskimi źródłami, w których się o nich wspomina: „Kroniką wiosen” i jesieni oraz „Zapiskami historyka”. Obie te pozycje są wewnętrznie niespójne, pełne nieścisłości, pisane z wyrachowaniem i opisujące różne wydarzenia jako te same. Choć źródła te nie są zgodne co do miejsca urodzenia Sun Zi, jego rodziny, wykształcenia i młodości, wedle obu był on strategiem służącym Helu z kraju Wu od około 512 roku p.n.e. Podczas decydującej bitwy pod Boju dowodził podobno siłami Wu. Podobno to właśnie sukcesy w walce z Chu zainspirowały go do spisania swoich poglądów w „Sztuce wojny” (dosłownie przetłumaczony tytuł brzmi właściwie „Zasady wojskowe mistrza Suna”).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_SUN_TZU_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Niektórzy twierdzą, że „Sztuka wojny” jest tak naprawdę kompilacją wielu podręczników strategii pochodzącej z okresu Walczących Królestw (475–221 r. p.n.e.) lub też że została napisana przez potomka Sun Zi, Sun Bina, który też był sławnym znawcą sztuki wojennej. Niemal pewne jest, że ogólnie przyjęta wersja zawiera komentarze późniejszych filozofów takich jak Li Quian czy Du Mu. Tak czy inaczej reprezentuje ona wyraźnie taoistyczne podejście do strategii. W przeciwieństwie do zachodnich myślicieli Sun Zi argumentuje, że siła (li) nie stanowi istoty wojskowości, a zwycięstwo i porażka są raczej stanami umysłu. W wojnie chodzi nie tyle o zniszczenie przeciwnika materialnie i fizycznie (choć to oczywiście pomaga), co o stłamszenie go psychologicznie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THEMISTOCLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Temistokles był wybawcą Aten – no, może nie samych Aten, bo Persowie zdobyli je i spalili, lecz Grecji – a mimo to zmuszony został przez mieszkańców tego miasta do udania się na wygnanie. Urodził się około 524 roku p.n.e. i był synem arystokraty Neoklesa i jego nieateńskiej konkubiny. Po nieznanym nam (i zapewne zupełnie zwyczajnym) dzieciństwie Temistokles został wybrany archontem (zarządcą), a rok później, w 493 p.n.e., archontem-eponimem (to najwyższe stanowisko w starożytnych Atenach). Przekonany, że los miasta związany jest z morzem, rozpoczął prace mające na celu zmianę kamienistych zatok Pireusu w obronne porty. Co więcej, przekonał mieszkańców, że mimo zwycięstwa pod Maratonem nadal grozi im niebezpieczeństwo ze strony Persów i że Ateny muszą zbudować wielką flotę. Gdy więc w 480 roku Kserkses przypuścił szturm, Ateńczycy mogli wystawić do walki 200 trirem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THEMISTOCLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Przejąwszy dowodzenie nad połączoną flotą, Temistokles wydał walkę potężnej marynarce perskiej (mającej ponoć ponad 1200 okrętów), zaś ich trzydniowe krwawe starcie pod Artemizjonem pozostało nierozstrzygnięte. Mimo że Persowie przedarli się przez szeregi Spartan i Tespijczyków pod Termopilami i ruszyli na Ateny, Temistokles zwabił ich flotę w wąską gardziel cieśniny przy wyspie Salamina. Tam odniósł jedno z największych zwycięstw morskich w historii cywilizacji – zadał Persom ogromną klęskę. Ci, nie mogąc zaopatrywać wojsk lądowych, wycofali się i nigdy już nie zagrozili greckim miastom.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THEMISTOCLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Choć Temistoklesa nagradzano owacjami i pomnikami w Sparcie i innych miastach, ze strony rodaków w Atenach spotkał go ostracyzm spowodowany intrygami politycznymi (świetnie działająca demokracja), plotkami o jego zmowie z Kserksesem i cechującą go arogancją. By ratować życie, Temistokles uciekł, spędzając ostatnie lata życia jako gubernator kilku miast wciąż pozostających pod władzą Kserksesa. Zmarł w 459 roku p.n.e. w Magnezji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THOMAS_AQUINAS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
„Ile aniołów może zatańczyć na główce od szpilki?” Choć to pytanie dziś wydaje się głupie, zostało zupełnie poważnie zadane przez Tomasza z Akwinu, twórcę scholastyki, który badał poprzez rozumowanie dialektyczne więzi między filozoficznymi aspektami przestrzeni a własnościami przypisywanymi aniołom. W czasie, gdy racjonalność jako uzupełnienie wiary było niezwykle ważne dla teologów katolickich ze względu na zagrożenie ze strony postępowych myślicieli końca średniowiecza i wczesnego renesansu, dominikanin z Akwinu okazał się najbardziej oczytanym i nieugiętym obrońcą chrześcijaństwa. Uważa się go za twórcę teologii naturalnej. W 1323 roku został kanonizowany.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THOMAS_AQUINAS_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony około 1225 roku w Roccasecca syn hrabiego Akwinu, Tomasz, w wieku 5 lat został wysłany na Monte Cassino, by uczyć się od benedyktyńskich mnichów. W 1239 roku trafił na uniwersytet w Neapolu, potajemnie jednak wstąpił do zakonu dominikanów i w 1244 roku przywdział habit. Rodzina, która wiązała z nim nadzieje polityczne, była tak rozczarowana, że uwięziła go na rok w swojej fortecy w San Giovanni. Uwolniony po roku Tomasz rozpoczął studia u dominikanów w Neapolu, Paryżu i Kolonii, zdobywając wreszcie doktorat z teologii. Dowiedziawszy się wszystkiego o Bogu (przynajmniej tym chrześcijańskim), rozpoczął życie podróżnika, pisarza, kaznodziei i wykładowcy. Zarówno instytucje religijne, jak i uniwersytety pragnęły wizyty wielkiego chrześcijanina.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_THOMAS_AQUINAS_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zajmował się przede wszystkim pisaniem – znamy około 60 jego dzieł na rozmaite tematy, od komentarzy do Biblii po dyskusje związane z filozofią naturalną Arystotelesa. Jego nieukończone dzieło, pisana od 1265 do 1274 roku „Summa teologiczna”, uważana jest za jedno z najbardziej wpływowych dzieł filozoficznych w historii cywilizacji. Po stworzeniu programu studiów teologicznych w Neapolu został wezwany na radę ekumeniczną, która miała zebrać się w Lyonie. Wyruszył na nią w styczniu 1274 roku, zmarł jednak w drodze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TITIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Dzięki zleceniom od takich osobistości jak papież Paweł III, król hiszpański Filip II i Święty Cesarz Rzymski Karol V, Tiziano Vecellio – znany jako Tycjan – był osobistością dobrze znaną i cieszącą się łaskami. Urodził się między 1488 a 1490 rokiem (zapisy kościelne nie są precyzyjne) i spędził wczesne lata życia w należącym wówczas do Wenecji miasteczku Pieve di Cadore. Niewiele wiadomo o jego młodości. W 1516 roku Tycjan rozpoczął pracę nad swoim pierwszym dużym zleceniem, w dwa lata później kończąc dzieło zatytułowane „Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny” dla kościoła Santa Maria Gloriosa dei Frari. Jego talent w wykorzystaniu kolorów i realistyczne ukazanie ludzkiej postaci natychmiast uczyniło go gwiazdą.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TITIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Zaczął dzięki temu otrzymywać więcej zleceń od międzynarodowej klienteli, jak na przykład „Święto Wenery” dla Alfonsa d'Este, księcia Ferrary, czy „Wenus i Adonis” dla Filipa II (Tycjan miał chyba obsesję na punkcie rzymskiej bogini miłości, namalował bowiem wiele jej obrazów). W 1525 roku poślubił Cecilię, która przez pięć lat była jego „pokojówką” (i urodziła mu już dwóch synów). W sierpniu 1530 roku Cecilia zmarła, a Tycjan wziął ślub ponownie, choć nie wiadomo nic o jego drugiej żonie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TITIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zajmował się również malowaniem portretów – stworzył dwa dla papieża Pawła III, zaś w 1532 i 1548 uwiecznił Karola V. Zadowolony z jego pracy Święty Cesarz Rzymski uczynił go hrabią palatynem i nadał mu Order Złotej Ostrogi, jego dzieci zaś otrzymały cesarski tytuł szlachecki. Przez ostatnie lata życia Tycjan eksperymentował z różnymi stylami, swobodniej operując pędzlem i nie przywiązując takiej wagi do realizmu. Malował aż do śmierci, która przyszła po niego w Wenecji w sierpniu 1576 roku. Padł najpewniej ofiarą zarazy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TOGO_HEIHACHIRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
„Nelson Wschodu”, „Milczący Admirał”, „Ostatni Samuraj”. Wszystkich tych określeń używano wobec zwycięzcy pod Cuszimą, Tōgō Heihachirō. Był synem samuraja służącego daimyō Shimazu w Kagoshimie, a urodził się w styczniu 1848 roku jako jeden z czterech braci. W wieku 15 lat był świadkiem bezkarnego ostrzelania Kagoshimy przez Królewską Marynarkę Wojenną w odwecie za incydent w Namamugi. Gdy daimyō Satsumy stworzył w 1864 roku mającą bronić wybrzeży Japonii marynarkę, Togo wstąpił w jej szeregi. Został przydzielony do starego bocznokołowca Kasuga jako kanonier tuż przed wybuchem wojny boshin. Po japońskim zwycięstwie Togo został w 1872 roku wybrany na studenta w akademii marynarki Thames Naval College.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TOGO_HEIHACHIRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Do domu powrócił w 1878 roku, zaś podczas pierwszej wojny chińsko-japońskiej dowodził krążownikiem Naniwa podczas bitwy u ujścia Yalu, gdzie położył wielkie zasługi. W zamian został po zakończeniu wojny, w 1895 roku, awansowany na wiceadmirała. W 1903 roku minister marynarki zaskoczył wszystkich, mianując Tōgō głównodowodzącym połączonych sił floty cesarskiej. Jak się okazało, był to dobry wybór...


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TOGO_HEIHACHIRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Gdy wybuchła wojna rosyjsko-japońska, Tōgō wypłynął z flotą w morze i pokonał przeciwnika nieopodal Portu Arthur. Gdy japońskie wojsko rozpoczęło oblężenie miasta, admirał przygotował swoje okręty na przybycie rosyjskiej Floty Bałtyckiej, która przepłynęła pół świata, by dotrzeć na miejsce konfliktu. W 1905 roku Tōgō udowodnił admirałowi Rożestwienskiemu swoją wyższość, całkowicie rozbijając wroga pod Cuszimą. Wojna dobiegła końca.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_TOGO_HEIHACHIRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Unikając usunięcia ze służby ze względu na wiek, Heihachirō został członkiem Najwyższej Rady Wojennej doradzającej cesarzowi w sprawach wojskowych. Co istotniejsze, w 1914 zlecono mu też nadzór nad edukacją księcia Hirohito. Spłynęły na niego również inne zaszczyty. W maju 1934 roku otrzymał tytuł kōshaku (markiza), następnego dnia zaś zmarł, mając 86 lat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VIJAYA_WIMALARATNE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodzony w sierpniu 1940 roku w Kolombo generał Widźaja Wimalaratne był najbardziej zasłużonym – czy może, patrząc na to racjonalnie, jedynym zasłużonym – generałem Sri Lanki. Spędził swoją karierę na szkoleniu oficerów i dowodzeniu siłami walczącymi z ruchem wolnościowym (lub, w zależności od poglądów, terrorystycznym) znanym jako Tygrysy Wyzwolenia Tamilskiego Ilamu lub LTTE.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VIJAYA_WIMALARATNE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wimalaratne dołączył w 1961 roku do straży Gemunu armii lankijskiej jako młodszy rangą i szkolił się w metodach walki w dżungli w Malezji. Następnie ukończył szkołę oficerską armii brytyjskiej w Camberley. Od 1970 do 1991 roku Widźaja przewodził szkoleniu lankijskich kadetów w zakresie zwalczania buntów i walki w dżungli – na stanowisku dowódcy osiągnął stopień generała dywizji. W 1987 roku otrzymał zadanie sformowania nowego pułku gadżabskiego, który miał wykorzystać w praktyce metody walki wpajane na szkoleniu. Pierwsza ku temu okazja nadarzyła się w 1990 roku podczas operacji ratowania żołnierzy uwięzionych przez LTTE w forcie Dżafna, a następnie operacji desantowej Balawegaya mającej na celu usunięcie rebeliantów z Przełęczy Słoniowej.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VIJAYA_WIMALARATNE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Na ostatnim stanowisku, jakie zajmował, dowodził siłami bezpieczeństwa w Dżafnie. Na początku 1992 roku wraz z innymi oficerami zajmował się planowaniem operacji „Ostatnie odliczanie” mającej na celu oczyszczenie północnego krańca wyspy z LTTE. W sierpniu Wimalaratne postanowił sfinalizować proces planowania, przeprowadzając osobiste oględziny terenu w towarzystwie generała dywizji Kobbedakuwy, który dowodził wojskami północnego sektora, i komodora Dźajamachy, dowódcy północnej strefy morskiej. Jak się okazało, była to zła decyzja, choć pasowała do jego metody działania bezpośredniego. Gdy wracali z oględzin do helikoptera mającego ich odwieźć, ich land rover wjechał na minę. Wimalaratne zginął na miejscu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VINCENT_VAN_GOGH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Vincent Willem van Gogh spędził życie w biedzie i właściwie nikt go nie znał jako twórcy. Zmagał się z chorobą psychiczną – sławna jest historia, jak uciął sobie ucho i wręczył je prostytutce – zmarł zaś wskutek rany postrzałowej, którą sam sobie zadał. Mimo to jednak uważa się go za jednego z wielkich malarzy impresjonizmu, a jego prace charakteryzuje emocjonalność i specyficzna kolorystyka. Był też niezwykle płodnym twórcą (może sztuka pozwalała mu zachować choć odrobinę zdrowia psychicznego?) – stworzył około 860 obrazów olejnych i ponad 1300 akwareli, rysunków i szkiców.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VINCENT_VAN_GOGH_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Vincent urodził się w marcu 1853 roku w Groot-Zundert i dostał imię po zmarłym bracie. Gdy miał 15 lat, jego rodzina stała się niewypłacalna, zaczął więc pracować u sprzedającego dzieła sztuki wuja w Hadze. W 1873 roku przeniósł się do Goupil Gallery w Londynie, gdzie zakochał się w angielskiej kulturze... i córce właścicielki swojej stancji. Gdy odrzuciła jego propozycję małżeństwa, van Gogh przysiągł poświęcić swoje życie Bogu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VINCENT_VAN_GOGH_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Nie udało mu się zostać duchownym i w 1880 roku trafił do Brukseli, gdzie mimo braku formalnego wykształcenia został artystą. Miał za to kontakty wśród handlarzy sztuką, a jednemu z nich – młodszemu bratu Vincenta, Theo z Paryża – udało się sprzedać kilka dzieł malarza. Vincent przeprowadził się więc do Paryża. W ciągu kolejnego dziesięciolecia stworzył swoje impresjonistyczne arcydzieła, obrazy takie jak „Jedzący kartofle” (1885) i „Słoneczniki” (1888), łącząc charakterystyczne dla niego kolor i treść w taki sposób, że zrewolucjonizowały one rozumienie sztuki w naszej cywilizacji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_VINCENT_VAN_GOGH_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Nieudane miłosne przygody powodowały jednak u van Gogha stałe napady depresji. Theo zaczął się martwić i w 1888 namówił malarza Gauguina, by pracował z Vincentem (i czuwał nad nim) podczas ich wspólnego pobytu z Arles. Nie udało się to jednak, gdyż doszło do incydentu z uchem i Gauguin wyjechał zniesmaczony. Pewnego lipcowego dnia 1890 roku van Gogh wyszedł jak zwykle malować... lecz wziął ze sobą naładowany pistolet.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WERNHER_VON_BRAUN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Swego czasu w młodości Wernher von Braun wziął udział w wykładzie Auguste'a Piccarda, szwajcarskiego wynalazcy, który w balonie na gorące powietrze dotarł do stratosfery. Po wykładzie tym Wernher oznajmił Auguste'owi, że jego celem jest podróż na Księżyc... i rzeczywiście trzydzieści lat później odegrał kluczową rolę w procesie projektowania rakiety Saturn V, dzięki której Apollo 11 i jego załoga dotarli na srebrny glob.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WERNHER_VON_BRAUN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Von Braun urodził się w 1912 r., a jego zainteresowanie kosmicznymi podróżami już w dzieciństwie rozpalił otrzymany w prezencie teleskop. Pasja ta towarzyszyła mu, gdy rozwijał nazistowską technologię rakietową. W 1945 r. poddał się jednak Amerykanom, będąc jednym z wielu naukowców oczyszczonych z win związanych ze współpracą z nazistami. Resztę swojego życia poświęcił pracy nad podróżami kosmicznymi, której przyświecało marzenie lądowania na Marsie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WILLIAM_SHAKESPEARE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kto nie słyszał o Szekspirze? Jego 154 sonety to przekleństwo wielu pokoleń angielskich uczniów, a 38 dramatów wystawianych jest w wioskach, wsiach, miastach i metropoliach od jakichś 400 lat. W ciągu trwającej 20 lat kariery dramatopisarz tworzył zarówno tragedie, jak i komedie ukazujące rozmaite aspekty ludzkiego życia – chciwość, pożądanie, krwiożerczość, ambicję, zdradę i bufonadę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WILLIAM_SHAKESPEARE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Nie istnieją żadne informacje o dacie jego urodzenia, dokumenty kościelne notują jednak chrzest Williama w Kościele Świętej Trójcy w Stratford-upon-Avon (do dziś władze tego miasta wciąż przypominają o tym światu) w kwietniu 1564 roku. Był trzecim dzieckiem Johna Szekspira, rękawicznika, i spadkobierczyni fortuny rodzinnej Mary Arden. Jako syn urzędnika – jego ojciec był radnym miejskim i komornikiem – kwalifikował się do darmowego kształcenia. Nie posiadamy informacji, czy kiedykolwiek chodził do szkoły, musiał jednak jakoś nauczyć się czytać i pisać.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WILLIAM_SHAKESPEARE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po perypetiach związanych z małżeństwem, ojcostwem i innymi podobnymi sprawami Szekspir trafił w 1592 roku do Londynu, gdzie zarabiał jako aktor i pisarz. Mimo krytyki tak uznanych dramatopisarzy jak Robert Greene, Thomas Nashe czy Christopher Marlowe (a może właśnie dzięki niej), pod koniec lat 90. XVI wieku został zarządcą grupy teatralnej Trupa Lorda Szambelana (później „Króla”). Jego sztuki okazały się popularne wśród londyńczyków i w 1599 roku trupa zbudowała na południowym brzegu Tamizy własny teatr, który nazwała The Globe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WILLIAM_SHAKESPEARE_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Zgodnie z tradycją uważa się, że Szekspir zmarł w 1616 roku w swoje urodziny, choć niektórzy badacze nie wierzą w prawdziwość tej miłej drobnostki. Pozostawił większość swojego majątku najstarszej siostrze Susannie, innym potomnym zaś – trwającą do dziś debatę, kto tak naprawdę stworzył jego wielkie dzieła.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WOLFGANG_AMADEUS_MOZART_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Będący bez wątpienia cudownym dzieckiem Mozart opanował bardzo wcześnie grę na wielu instrumentach i w wieku sześciu lat dał swój pierwszy publiczny recital. Był jedynym ocalałym dzieckiem Leopolda i Marii Mozartów, jego ojciec był zaś szanowanym koncertmistrzem na dworze w Salzburgu. Miał również bliski kontakt ze swymi dziećmi i wcześnie odkrył w nich talent. Zaczął uczyć swoją córkę, Marię Annę, gry na fortepianie, gdy miała siedem lat, zaś trzyletni Wolfgang tylko się przyglądał. Mimo to okazał się lepszym uczniem i w przeciągu dwóch lat opanował nie tylko fortepian, ale też skrzypce i klarnet.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WOLFGANG_AMADEUS_MOZART_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W 1762 roku Leopold zabrał swoją utalentowaną córkę (11 lat) i syna (6 lat) do hrabiego Bawarii na pierwszą z wielu tras koncertowych po Europie. Mozart wciąż uczył się gry na nowych instrumentach, zaś Maria Anna została wirtuozką pianina. W grudniu 1764 roku ojciec z synem wyjechali na trasę do Włoch, zostawiając Annę Marię w domu z matką. To podczas tego wyjazdu Mozart skomponował swój pierwszy utwór, operę dla mediolańskiego dworu. W 1773 roku powrócił do Salzburga i jako nastolatek otrzymał stanowisko asystenta koncertmistrza, które wkrótce porzucił i wybrał się w trasę do Mannheim, Paryża i Monachium, by w końcu osiąść w Wiedniu i działać tam na własną rękę jako wykonawca i kompozytor.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_WOLFGANG_AMADEUS_MOZART_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
W latach 80. XVIII wieku Mozart żył doskonale dzięki własnym i sponsorowanym przez mecenasów koncertom, często tworząc nowe utwory. Jego dokonania były naprawdę niezwykłe. W ciągu pięciu tygodni zagrał raz 22 koncerty. Wziął też ślub z Konstancją Weber, która urodziła mu szóstkę dzieci. Tempo pracy, intensywne koncertowanie oraz ekstrawagancki tryb życia pary – a także, być może, legendarna waśń Mozarta z Antoniem Salierim – odcisnęły na kompozytorze swoje piętno. Jego zdrowie fizyczne i psychiczne nagle podupadły i w 1791 roku, w wieku niecałych 36 lat, Wolfgang Amadeusz Mozart zmarł.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YATSUHASHI_KENGYO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Niewidomy muzyk Yatsuhashi Kengyo jest uważany za „ojca nowoczesnego koto”, ponieważ to on dzięki swoim występom i kompozycjom spopularyzował ten instrument, przed XVII wiekiem wykorzystywany wyłącznie w świątyniach i na cesarskim dworze, wśród mas. Urodzony około roku 1614 w okolicach Kioto Yatsuhashi nauczył się grać na trzynastostrunowym koto od nadwornego muzyka. Jego nauczycielem był słynny Hosui – uczeń nie mniej słynnego Kenjuna. O życiu Yatsuhashiego nie zachowało się zbyt wiele informacji. Wiemy, że nosił honorowy tytuł „kengyo”, który nadawano najbardziej uzdolnionym niewidomym muzykom i masażystom.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YATSUHASHI_KENGYO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Yatsuhashi wprowadził nową aranżację gry na koto, który nazwał „kumi-uta” oraz zmienił – co w feudalnej Japonii wzbraniającej się przed jakimikolwiek zmianami nigdy nie było łatwe – tradycyjne strojenia, przystosowując dla koto skale hirajoshi i insen używane przy grze na shamisenie. Yatsuhashi skomponował wiele nowych utworów na koto, jednak największą sławę zdobyło arcydzieło „Rokudan-no-Shirabe” („Studium w sześciu krokach”). Zawiera ono wszystkie podstawowe elementy gry na koto. Każdy „dan” (krok) składa się z 52 dźwięków o sześciu wariacjach. Jest to z pewnością najczęściej grany klasyczny utwór na koto, a jego melodię wielokrotnie aranżowano na inne instrumenty strunowe powszechne w innych częściach świata.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YATSUHASHI_KENGYO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Innowacje Yatsuhashiego spopularyzowali w Japonii jego uczniowie. Na wzmiankę zasługują Ikuta Kengyo, który założył szkołę w Edo, oraz Yamada, który również założył szkołę, lecz nie znamy jej lokalizacji. Wszyscy współcześni muzycy wykonujący klasyczne utwory na koto grają na nim, stosując styl Ikuty lub Yamady, które różnią się między sobą pracą palców oraz techniką siedzenia. Yatsuhashi zmarł około roku 1685, prawdopodobnie w Kioto.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YI_SUN_SIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Yi Sun-sin urodził się w 1545 roku i stał się największym (właściwie jedynym) koreańskim marynarzem bohaterem. Po zdaniu egzaminów rozpoczął w 1576 roku służbę wojskową dla dynastii Joseon. Choć kilkukrotnie zwalniano go z tejże służby za niesubordynację, w 1591 został dowódcą marynarki w porcie Yeosu. Skoncentrował się tam na szkoleniu rekrutów, gromadzeniu amunicji i opracowywaniu projektu kobukson („żółwiego statku”) – pierwszego pancernika w historii cywilizacji. Górny pokład tej konstrukcji pokryty był płytami pancerza, najeżony działami i wyposażony w dymniki mające zasłaniać okręt. Przygotowany został w sam raz przed inwazjami japońskimi, które rozpoczęły się w 1592 roku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YI_SUN_SIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W ciągu czterech wspaniałych operacji przeprowadzonych w tym roku siły Yi Sun-sina z żółwimi okrętami na czele zwyciężyły w piętnastu bitwach i zatopiły setki rachitycznych okrętów japońskich. Za swoje zasługi Koreańczykowi powierzono dowodzenie siłami morskimi trzech południowych prowincji – Jeolli, Gyeongsangu i Chungcheongu. Po negocjacjach pokojowych został jednak oskarżony o nielojalność i zdegradowany do stopnia zwykłego żeglarza. Gdy jednak Japończycy rozpoczęli kolejną inwazję i szybko zniszczyli większość koreańskiej floty, natychmiast przywrócono go na poprzednie stanowisko.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_YI_SUN_SIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Przyszłość Korei rysowała się w czarnych barwach – Japończycy wylądowali wspierani przez flotę liczącą około 300 statków (z czego co najmniej 133 stanowiły okręty wojenne). Yi zgromadził 13 jednostek koreańskich – pankseonów i kobuksonów – i tak nimi manewrował, że w październiku 1597 roku zwabił nazbyt pewnych siebie Japończyków w cieśninę. Rozegrała się bitwa pod Myeongnyang, w której agresorzy stracili 31 okrętów (zginął też przebywający na pokładzie flagowca głównodowodzący admirał japoński), zaś Yi stracił zaledwie 13 ludzi. Rok później jednak, w grudniu 1598 roku, podczas pościgu po kolejnej zwycięskiej bitwie nad japońską potęgą został trafiony kulą i zginął.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHANG_QIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Około 138 roku p.n.e. Zhang Qian przejechał przez wysokie, kamienne bramy Chang'an, stolicy dynastii Han, i wyruszył na suche i nieznane ziemie na zachód od królestwa. Był oficerem cesarskiej straży i stał na czele grupy 100 ochotników. Za południowo-zachodnią granicą państwa Han żyli barbarzyńscy Xiung-nu (znani na zachodzie jako Hunowie), stanowiąc nieustające niemal zagrożenie. Do powstrzymywania ich potrzebni byli sojusznicy, tymczasem do kraju docierały pogłoski o żyjącym za terytoriami Xiung-nu ludzie Yueh-chich. Niestety, Zhang i jego grupa zostali schwytani przez Hunów i spędzili kolejną dekadę jako więźniowie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHANG_QIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Zhangowi i garstce jego ludzi udało się uratować z opresji, przekroczyć pustynię Gobi i pokryty śniegiem Pamir. Dotarli do Yueh-chih, którzy jednak nie byli zainteresowani sojuszem – Xiung-nu nie dawali im się bowiem we znaki (a przynajmniej nie za bardzo). Zhang nadal wędrował, docierając aż do północnych Indii. Odkrył zaskakująco dużo spokojnych, bogatych i ucywilizowanych ziem. Bogactwo i dobra tych krain – nie tylko jadeit, ale też produkty rolne, np. winogrona i nieznane w Chinach wino, a także silne wierzchowce – wprawiły go w ekscytację. Co więcej, królestwa te wyraziły duże zainteresowanie chińskimi towarami, zwłaszcza jedwabiem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHANG_QIAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po licznych przygodach Zhangowi, jego żonie i synowi oraz jeszcze jednemu towarzyszowi udało się po 13 latach od wyruszenia powrócić do Chang'an. Choć jego misja się nie powiodła, opowieści o zachodnich krainach i możliwościach handlowych ożywiła wojownicze serca Chińczyków. Wkrótce cesarzowie Han wysłali wojska, by pokonały barbarzyńców, otworzyły drogę na zachód i stworzyły garnizony chroniące ten nowy, Jedwabny Szlak, największy szlak kupiecki w historii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHENG_HE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Największy żeglarz w czterotysięcznej historii cywilizacji Chin urodził się około 1371 roku w górzystym sercu Azji, setki kilometrów od najbliższego portu. Co więcej, Zheng He nie był Chińczykiem, lecz synem pomniejszego, muzułmańskiego urzędnika – po urodzeniu otrzymał imię Ma Sanbao – w mongolskiej prowincji Yunnan zdobytej przez atakującą armię Ming w 1382 roku. Chłopiec został wówczas rytualnie wykastrowany, wyszkolony na cesarskiego eunucha i przydzielony do dworu Zhu Di, wojowniczego księcia Yan.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHENG_HE_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
W 1390 roku noszący już nowe imię Zheng wyróżnił się jako młodszy oficer i udowodnił swą wartość na polach bitew i w dyplomacji. Młody eunuch stał się zaufanym doradcą Zhu Di i w 1400 roku, gdy książę stanął na czele rewolucji, znacząco przyczynił się do zwycięstwa. Po pokonaniu w 1402 roku cesarza Jian Wen, władca Yan rozpoczął linię Yongle dynastii Ming. Pragnąc rozszerzać wpływy Chi, ożywić gospodarkę i odwrócić od siebie uwagę szemrzącej szlachty, nowy cesarz nakazał Zheng He stworzyć flotę i poprowadzić szereg misji na „Zachodnich Oceanach”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZHENG_HE_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zheng wyruszył na pierwszą wyprawę badawczą w 1405 roku na czele 62 statków. Jego flota popłynęła na południe i odwiedziła Czampę, Syjam, Malakkę oraz Jawę, po czym skierowała się na północ, docierając do Kalkuty i Cejlonu na Oceanie Indyjskim. Zheng szybko zorganizował trzy kolejne wyprawy, które dotarły do wybrzeży Arabii i popłynęły na południe wzdłuż Afryki. Z piątej podróży powrócił z posłańcami na dwór Ming z 30 krajów, w ramach szóstej zaś, w 1421 roku, odwiózł ich z powrotem. Na ostatnią wyprawę wyruszył zimą 1431 roku, ponownie płynąc wzdłuż południowo-wschodnich brzegów Azji do Indii, Zatoki Perskiej i Morza Czerwonego, a następnie wzdłuż wybrzeży Afryki. W drodze powrotnej jednak, wiosną 1433 roku, zmarł w Kalkucie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZOROASTER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodzony w kapłańskiej rodzinie i w prostej linii potomek królewskiej linii z Iranu Zaratusztra śmiał się rzekomo, zamiast płakać po urodzeniu, zaś z nieba zstąpił bóg Ahura Mazda, by go powitać. Niósł proste przesłanie: wiedź takie życie moralne, jakie poprowadzi cię ku wiecznemu szczęściu... i postępuj zgodnie z monoteistycznymi doktrynami Pana Dobra, Ahury Mazdy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZOROASTER_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Już w wieku 16 lat Zaratusztra lekceważył rzekomo wszelkie cielesne uciechy, co jest niespotykane wśród nastolatków. W wieku lat 20 opuścił dom, by wieść życie w biedzie i cnocie, wędrując po świecie i nauczając nie tylko w miastach starożytnego Iranu, ale też w lasach i górach. Spędził wiele czasu na medytacji i rozmyślaniach, doświadczył też komunii ze swoim bogiem i doznał siedmiu boskich, proroczych myśli. Do końca swego życia prowadził później rozmowy z „Dobrotliwymi Nieśmiertelnymi” (archaniołami). Pokonał też Arymana, Szatana zaratusztrianizmu. Skomponował również Gaty, 17 hymnów objaśniających boskie esencje. Wedle Plutarcha i Diogenesa wszystko to miało miejsce około 600 roku p.n.e.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_GREATPEOPLE_PAGE_GREAT_PERSON_INDIVIDUAL_ZOROASTER_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zaratusztra zwalczał też wyznawców rozmaitych kultów, Kavich i Karapanów. Ich kapłani obrócili Wisztaspę, króla Iranu, przeciw prorokowi. Gdy jednak ten ostatni dzięki boskiej interwencji nie umierał z głodu w więzieniu, mimo że nie dostawał jedzenia, król dostrzegł prawdę. Utwierdził się w wierze jeszcze bardziej, gdy Zaratusztra uratował życie jego ukochanego czarnego konia. Nawrócenie rodziny królewskiej doprowadziło do wieloletniej wojny z pobliskim królestwem Turanu. Zaratusztra zginął wówczas z rąk członka rodu Karapanów, Turańczyka, gdy modlił się w świątyni ognia.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_INTRO_CHAPTER_CONTENT_PARA_1
Text:
Ulepszenia mogą zwiększyć plony z twoich pól (ilość [ICON_Production] produkcji, [ICON_Gold] złota i [ICON_Food] żywności). Zapewniają też dostęp do specjalnych premii oferowanych przez niektóre zasoby. Jeśli zaniedbasz ulepszanie swojego terytorium, twoje imperium niemal na pewno padnie ofiarą lepiej zorganizowanych cywilizacji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_AIRSTRIP_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy pierwsi aeronauci musieli znaleźć miejsce do szybkiego lądowania, wystarczyło im dowolne w miarę równe pole bez wystających elementów – zaskoczyli w ten sposób niejednego rolnika. Z czasem niektóre z tych obszarów stawały się znane i często używane, zmieniając się w lądowiska. Rozrzucone we wszelkich zakątkach świata pozwalały one zwiększać dystans podróży lotniczych. Większość składała się z trawiastego pasa startowego i – czasami – zbiorników z paliwem i pomp. Niewiele to udogodnień, nie powstawały one jednak z myślą o turystach i pospolitych podróżnych. W przeciwieństwie do aerodromów i lotnisk – choć niektóre lądowiska się w nie zmieniły – służyły raczej jako miejsca niezaplanowanego lądowania lub umożliwiały dostanie się do jakiegoś odciętego od świata osiedla. Pola naftowe, tartaki, fermy hodowlane i tym podobne często posiadały swoje lądowisko. Niektóre posiadają je nadal.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_BARBARIAN_CAMP_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Barbarzyńcy historycznie dzielili się na dwa rodzaje: tych, którzy ciągle się przemieszczali, i tych, którzy się osiedlali. Ci ostatni z czasem się „cywilizowali” i budowali miasta, imperia i tym podobne. Ci pierwsi z kolei narażali się osiadłym, atakując granice i złoszcząc obywateli. Zorganizowani zazwyczaj w plemiona barbarzyńcy nie wpasowywali się w stereotyp szlachetnego dzikiego – większość cechowała się brutalnością, okrucieństwem i wojowniczością. Byli nomadami i zakładali tymczasowe obozy, z których atakowali ośrodki cywilizacji, a także innych barbarzyńców. Gdy zmęczyli się całym tym wojowaniem lub gdy pojawiała się zorganizowana armia i ich niszczyła, pozostali przy życiu członkowie grupy ruszali dalej, by założyć nowy obóz gdzie indziej. Ponieważ dobrym pomysłem w przypadku barbarzyńcy było nie dać się znaleźć przez cywilizację, placówki te zakładano w coraz bardziej niedostępnych (i łatwiejszych do obrony) miejscach. Oczywiście dopóki takie miejsca istniały.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_BEACH_RESORT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kurorty nadmorskie pojawiły się już w Cesarstwie Rzymskim – był to pierwszy kraj, gdzie ludzie – ci bogaci – mieli czas na leżenie bezczynnie. Rzymskie miasto Baje nad Zatoką Neapolitańską, wyspa Capri i zniszczone Pompeje należały do ulubionych miejsc elity imperium. Dopiero jednak w połowie XVIII wieku bogacze zaczęli masowo wyjeżdżać do nadmorskich kurortów. Pierwszym miastem, jakie zaczęło świadczyć usługi wypoczynkowe dla gnuśnych bogaczy, było w 1720 Scarborough. W 1793 roku otworzyło się Heiligendamm i ściągnęło arystokrację europejską na wybrzeża Bałtyku. Wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej w ciepłych morskich wodach zaczęli taplać się nuworysze. Później, gdy skrócił się czas pracy i pojawiła możliwość oszczędzania, nawet klasa pracująca mogła dołączyć do bogaczy w Brighton, Nicei i Coney Island, zmuszając ich do przeniesienia się w takie miejsca jak Monte Carlo czy Acapulco.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_CAMP_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Obozowiska były kiedyś kluczowe dla pragnącego przetrwać człowieka – mogło to być tymczasowe schronienie stworzone przez podróżujących barbarzyńców, czy też na poły stałe osiedle myśliwych zapewniające mięso ssaków, ptaków i ryb coraz większej liczbie ludności. Dopóki ludzkość nie nauczyła się udomawiać i hodować zwierząt, by zapewnić sobie stały dostęp do żywności, obozowiska łowców pozwalały cywilizacji istnieć. Z czasem zaczęły pełnić one też inne role – dostarczały futra, drewno na opał lub stawały się ośrodkami handlu z tubylcami. Dziś obozowiska – tymczasowe czy stałe – są raczej placówkami rekreacyjnymi, w których mieszczuchy mogą „wrócić do natury”. Polowania i rybołówstwo stanowią zaś raczej sport niż element przetrwania.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_CHATEAU_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Skoro pytasz, czym są, to znaczy, że cię nie stać. Château to dworek lub posiadłość wiejska szlachty nie posiadająca zwykle żadnych umocnień. W średniowieczu château były w większości samowystarczalne, utrzymywane przez ziemie należące do władcy. W XVII wieku lordowie francuscy wybudowali liczne eleganckie, luksusowe, architektonicznie wyrafinowane posiadłości takie jak Château de Maisons. Wiele z tych pięknych domostw spłonęło podczas buntów chłopskich i innych populistycznych zrywów, które niegdyś gnębiły Francję. Dziś nazwy château używa się dość swobodnie, często określa się tym mianem winnicę lub gospodę, nieważne jak skromne.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_FARM_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy ludzie zorientowali się, że o wiele wygodniej jest pozostawać w jednym miejscu i uprawiać rolę, niż stale podróżować i zbierać to, co akurat rośnie w okolicy, pojawiła się „cywilizacja”. Nastąpiło to około 12 000 lat temu i określane jest mianem rewolucji neolitycznej. Uprawa pól dawała niezależność stałym osiedlom, zaś im więcej żywności produkowano, tym bardziej mogły one urosnąć. Od tego czasu ludzkość stale opracowuje technologie zwiększające wydajność rolnictwa: irygacje, maszynerię, nawozy, pestycydy, GMO i tak dalej. Plony są coraz obfitsze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_FISHING_BOATS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
„Oto posyłam po wielu rybaków – wyrocznia Pana – by ich wyłowili (...)” – Jer. 16,16. I tak oto rybacy wciąż łowią od dnia, kiedy ludzie po raz pierwszy wrzucili haczyki i sieci do wody, czy to w morze, czy do rzeki. Później z kolei zbudowali łodzie, by móc szukać ryb na większej głębinie. Dla wielu cywilizacji – od Polinezyjczyków na Pacyfiku po wikingów nad Morzem Północnym – rybołówstwo stanowiło istotne źródło żywności, tłuszczu, surowców i towarów handlowych. Nawet tam, gdzie można było uprawiać ziemię, rybacy dostarczali materiały, które bez nich byłyby niedostępne. Łodzie rybackie, od małych wiosłówek po duże jednostki komercyjne, można znaleźć w każdym porcie. W 2004 roku na świecie było ich zarejestrowanych około 4 milionów. Trawlery, seinery, longlinery i statki wielorybnicze przemierzają morza od stuleci. Niektórzy nawet łowią ryby dla sportu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_COLOSSAL_HEAD_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kolosalne „olmeckie głowy”, czyli 17 kamiennych rzeźb sięgających wiekiem 900 r. p.n.e., to najbardziej znane (przynajmniej turystom) pozostałości po niegdyś kwitnącej mezoamerykańskiej cywilizacji Olmeków. Kształtowane z jednolitych głazów i transportowane wiele kilometrów od miejsca powstania, przedstawiają bez wyjątku głowę z męską twarzą, która najpewniej należała do potężnego olmeckiego władcy lub, jak głoszą niektóre teorie, słynnych graczy w ówczesną piłkę (co oznaczałoby, że tamte czasy całkiem przypominały nasze). Te masywne głowy ważą od sześciu do pięćdziesięciu ton (choć ta jedna największa jest niedokończona), na co składa się bazalt z kamieniołomów pasma Sierra de los Tuxtlas nieopodal Veracruz. Zważając na fakt, że Olmekowie nie dysponowali metalowymi narzędziami, wysiłek włożony w rozsianie tych rzeźb po całej krainie musiał być przytłaczający... co stanowi kolejny przykład na to, jak ludzkość zawsze pragnie pozostawić po sobie jakiś ślad.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_FORT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Fortyfikacje powstają od czasu, gdy pierwszy wódz z przerośniętym ego postawił mur z gliny i ogłosił, że wszystko w jego obrębie należy do niego. Wojskowi kopią rowy i fosy, wbijają w ziemię pale i kolce, stawiają ściany, a wszystko po to, by pacyfikować nowe terytoria, chronić granice lub pilnować, by obywatele się zanadto nie burzyli. Niektórzy uczynili budownictwo wojskowe formą sztuki – przykładem są tu rzymskie legiony, które potrafiły cały dzień maszerować, a przed zapadnięciem zmroku zbudować jeszcze ufortyfikowany obóz. Z czasem pojawienie się prochu strzelniczego wymusiło zmiany w sposobie budowania – drewniane i kamienne mury przestały po prostu wystarczać. Zamiast więc piąć się do góry, fortyfikacje zeszły w dół: powstały okopy i bunkry, schrony i pola minowe, drut kolczasty i pasy umocnień. Cel jednak pozostaje ten sam: chronić żołnierzy oraz zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_GOODY_HUT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W wioskach plemiennych żyły nieucywilizowane, wyjęte spod prawa dzikusy. Gdy odkrywcy z „cywilizowanych” krajów przybyli do tych osiedli, często witano ich z otwartymi ramionami, obsypywano darami i informacjami, darzono też wielkim szacunkiem. Wioski plemienne odróżniały się od cywilizowanych osiedli wieloma rzeczami – wyznawana tam wiara była raczej empiryczna, rządy – lokalne, gospodarka – barterowa, prawa – oparte na zdrowym rozsądku, organizacje – kooperacyjne (nie zaś rywalizacyjne), posiadały proste struktury społeczne, rozległe rodziny i praktyczną kulturę. Niektóre z tych wiosek zmieniły się nawet w miasta, gdzie z prymitywizmu nie ostało się nic.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_GREAT_WALL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Określenie „fortyfikacje graniczne” nabrało nowego znaczenia, gdy niektóre cywilizacje postanowiły dopilnować, by dzikusy nie naruszały ich terytorium. Wiele imperiów postawiło „wielkie mury” – rzymski Wał Hadriana, mur Madukkarai, sasanidzki Wielki Mur Gorgański, francuska Linia Maginota i oczywiście Wielki Mur Chiński. Większość zbudowano z ziemi i kamienia, większość wykorzystywała ukształtowanie terenu (wzgórza, rzeki i tym podobne), a na całej ich długości rozmieszczone były fortece i garnizony. Budowano je etapami, czasem bardzo długo. Jeśli chodzi o ich skuteczność, żaden nie spełniał zbyt dobrze swojej roli – ludzie z zewnątrz bardzo często przekraczali graniczne mury niezależnie od ich wielkości. Z drugiej strony stanowiły one wsparcie psychologiczne dla mieszkańców imperium i faktycznie skłaniały mniej barbarzyńskich barbarzyńców do powstrzymania się od najazdów na przygraniczne osiedla. Gdy historia pozbawiała wielkie mury znaczenia, zazwyczaj powoli niszczały i popadały w zapomnienie. A czasem stawały się lepem na turystów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_KURGAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Z niejasnych przyczyn największe dokonania cywilizacji w zakresie inżynierii i budownictwa związane są z mauzoleami i grobowcami. I z jakiegoś powodu te wspaniałe budowle zazwyczaj przeznaczone są dla przywódców wojskowych i politycznych. Dla Scytów były to wielkie góry ziemi zwane dziś kurhanami (od tureckiego „kurgan” – kopiec). Jak się zdaje, wielu barbarzyńskich nomadów ze stepów Azji Środkowej zaczęło chować swoich wodzów w tego typu grobowcach około IV wieku p.n.e. Powstałe we wczesnej epoce żelaza scytyjskie i nie tylko kurhany były naprawdę imponujące, niektóre miały nawet 500 metrów średnicy i 27 metrów wysokości. Wyróżniały się one wśród pozbawionego wzniesień krajobrazu stepów. Potem zaś Scytowie przyozdabiali kopce ciałami niewolników i koni, by wszyscy mieli pewność, że spoczywa tam wielki człowiek.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_LUMBER_MILL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Mijają stulecia, a cel istnienia tartaku się nie zmienia: wjeżdżają do niego pnie, które przerabiane są następnie na belki, deski, słupki i gonty. Najwcześniejszy znany warsztat tego typu, którego datę powstania możemy w miarę dokładnie określić, to rzymski, napędzany wodą tartak z okolic Hierapolis pochodzący z III wieku p.n.e. Małe, zasilane w ten właśnie sposób budowle były powszechne w Europie i na Bliskim Wschodzie, gdzie nie brakowało drzew. Później tartaki pojawiły się też w krajach, gdzie docierali europejscy koloniści, którzy również zaczęli wycinać drzewa w dziewiczych lasach. Rewolucja przemysłowa przyspieszyła cały proces – parowozy mogły dowozić pnie do napędzanych parą tartaków, a następnie odtransportować gotowe produkty z drewna na rynki w tętniących życiem miastach. Z czasem nawet odpady tartaczne znalazły swoje zastosowanie: do produkcji papieru, jako paliwo i przy pakowaniu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_MINE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wydobywanie cennych (a czasem i niezbyt cennych) minerałów jest równie istotnym elementem cywilizacji, jak wojna czy rolnictwo. Nawet w czasach prehistorycznych neolityczne grupy łowiecko-zbierackie wydobywały z ziemi krzemień w kopalniach takich jak te w Grimes Graves (ok. 4000 lat p.n.e.). Egipcjanie wydobywali malachit, Grecy – srebro, Rzymianie – cynę i ołów. Od tego czasu wszelkie cywilizacje znajdowały w ziemi coś, czego potrzebowały lub pożądały. Przed rewolucją przemysłową większość pracy wykonywano ręcznie, czy to w rozkopanej jamie, czy podziemnym tunelu. Wydobyciem trudnili się niewolnicy lub słabo opłacani robotnicy używający kilofów, łopat i młotów. Wśród pierwszych wielkich korporacji na świecie kilka było właśnie koncernami górniczymi, geolodzy zaś stale odkrywali nowe złoża surowców. Dziś większość ciężkiej pracy wykonują maszyny – szukają złóż, wydobywają je i przetwarzają. Są tak skuteczne w ogołacaniu ziemi ze wszystkiego, co cenne, że w samych Stanach Zjednoczonych znajduje się obecnie ponad 560 tysięcy opuszczonych kopalń.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_MISSILE_SILO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Podobnie, jak miało to miejsce w przypadku pozostałych aspektów technologii rakietowej, to Niemcy jako pierwsi wykorzystali zamysł podziemnego silosu rakietowego, budując w 1944 r. pionierski kompleks tego typu w pobliżu Saint-Omer. Miał on mieścić i wystrzeliwać wymierzone w Anglię rakiety V2, ale nigdy nie został wykorzystany, gdyż przeszkodziły w tym prowadzone przez aliantów ciężkie bombardowania. Brytyjczycy romansowali chwilę z zamysłem podziemnych kompleksów rakietowych w latach 50 XX w., a nawet zdołali jeden zbudować, choć potem i tak uznali okręty podwodne za odpowiedniejsze platformy dla międzykontynentalnych pocisków. Dopiero jednak Amerykanie i Rosjanie naprawdę postawili na ideę skrywania nuklearnych arsenałów pod ziemią – na wypadek, gdyby miało to w jakiś sposób rozwiązać ewentualny kryzys III wojny światowej. Głównym założeniem przy tworzeniu tych silosów był jak najszybszy potencjał wystrzelenia rakiet UR-100 czy też Titan II, zależnie od strony konfliktu, by z jak największą pewnością doprowadzić do wzajemnej anihilacji. Od czasów Zimnej Wojny Rosjanie przenieśli większość swoich pocisków międzykontynentalnych do jednostek podwodnych, Amerykanie nadal utrzymują 450 funkcjonalnych silosów, a Chiny, choć pobudowały kilka takich konstrukcji, mimo wszystko preferują mobilne platformy rakietowe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_MISSION_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Według Kościoła katolickiego misje to religijne społeczności oddane sprawie nauczania, opieki i pomocy udzielanych miejscowej ludności, wykonujące tym samym chrystusowe posłannictwo. Oczywiście hiszpańskie, portugalskie i francuskie misje miały na celu również nawrócenie tubylców i „ucywilizowanie” ich poprzez asymilację kulturową. Tradycyjnym wzorcem są misje hiszpańskie – samowystarczalne enklawy z kościołami, noclegowniami, polami i pastwiskami, ogrodami, stodołami, warsztatami, szpitalami i szkołami. Czasem były nawet ufortyfikowane i gotowe do obrony przed oporem. Większość misji w Amerykach, Azji i Afryce zarządzana była przez zakony takie jak franciszkanie, jezuici, dominikanie czy augustianie, nie zaś przez sam Kościół, skutki ich działania jednak były takie same. Tak czy inaczej misje stanowiły często punkty, wokół których skupiały się wysiłki kolonizacyjne Europejczyków.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_OFFSHORE_OIL_RIG_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kiedyś, dawno temu, platformy na morzu służyły ludom pierwotnym do łowienia ryb, zbierania wodorostów lub muszli. Gdy jednak ludzkość odkryła zastosowanie ropy naftowej, stały się one potężnymi konstrukcjami umieszczonymi na głębokich wodach i wysysającymi spod dna czarne złoto. Pierwsze podwodne odwierty w poszukiwaniu ropy wykonano w 1891 roku na słodkowodnym jeziorze St. Mary's w stanie Ohio. Prawdziwa platforma wiertnicza stanęła w 1896 roku na polu naftowym Summerland przy wybrzeżu kalifornijskim, nieopodal miasta Santa Barbara. Niedługo później, po 1910 roku, podobne konstrukcje pojawiły się nieopodal brzegów Teksasu i Luizjany, na Morzu Kaspijskim nieopodal Azerbejdżanu w latach 20., w Zatoce Perskiej, na Morzu Północnym, basenach Campos i Santos nieopodal Brazylii i w każdym innym miejscu, które wzięły sobie za cel kompanie naftowe. Podwodne rurociągi rozwiązały problem taniego dostarczania ropy na ląd. Choć platformy wiertnicze są drogie i od czasu do czasu toną lub padają ofiarą wycieku, zyski przewyższają koszta. Przynajmniej na krótką metę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_OIL_WELL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jak to ujął J. Paul Getty: „Przepis na sukces: wstawaj wcześnie, ciężko pracuj, znajdź ropę”. Od kiedy około 340 roku wybudowano w Chinach pierwsze szyby naftowe za pomocą kijów bambusowych z metalowymi elementami, ludzkość próbuje zastosować się do słów Getty'ego. W ciągu ponad tysiąca pięciuset lat, jakie upłynęły, technologia posunęła się do przodu, a cywilizacja odkryła nowe sposoby wykorzystania ropy: produkcję benzyny, lubrykantów, asfaltu, petrochemikaliów, smoły, plastiku, nawozów, pestycydów i mnóstwa innych rzeczy. Najstarszy istniejący do tej pory szyb naftowy znajduje się w Polsce, we wsi Siary – został wykopany ręcznie w 1852 roku. Później wynaleziony został automobil i wkrótce apetyt ludzkości na ropę stał się nienasycony. Wybuchają o nią wojny, upadają przez nią rządy, a zanieczyszczenie środowiska sięga zenitu. Niektórzy dorobili się też na niej fortuny – Getty mógłby coś o tym powiedzieć.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_PASTURE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Ponieważ o wiele łatwiej jest zadbać o stado, gdy nie biega ono luzem po okolicy, już wkrótce po udomowieniu bydła jakiś leniwy pasterz wymyślił płot nie pozwalający zwierzętom opuszczać pastwiska. Nawet ludy praktykujące sezonowy wypas budowały proste ogrodzenia w miejscach, w których kończyły swoje okresowe wędrówki. Pastwiska (nie należy ich mylić z łąkami) zazwyczaj wykorzystywane są w lecie i mogą być sztucznie obsiewane trawą lub po prostu wydzielone na porośniętym już nią terenie. Płoty mogą być zbudowane z niemal wszystkiego, co zatrzyma bydło w środku, a miejscowe drapieżniki (czy to zwierzęta, czy ludzi) na zewnątrz. Tworzono je z kamieni, słupków i desek, ciernistych krzewów, drutu kolczastego lub pod napięciem. W większości przypadków istnienie pastwisk powiązane było z posiadaniem ziemi, jak w przypadku społeczeństw feudalnych czy postępowych ranczerów na zachodzie USA.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_PLANTATION_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Plantacja to nie tylko taka fajniejsza farma (choć na niektórych z nich znajdowały się bardzo ładne domy), lecz duże rolnicze przedsięwzięcie mające zazwyczaj na celu uprawę jednej dochodowej rośliny – bawełny, tytoniu, herbaty, trzciny cukrowej, kauczukowca, kawy i tak dalej – którymi opiekowali się przebywający na niej pracownicy. Zazwyczaj uprawia się tam lokalne rośliny, nie jest to jednak żelazna zasada. Większość plantacji powstawała w klimatach tropikalnym i subtropikalnym. Obfitość deszczu i wysokie temperatury tworzyły sprzyjające warunki dla upraw, a ponadto właściciel nie musiał troszczyć się o zapewnienie robotnikom ciepła. Gdy Europejczycy stworzyli globalne imperia, zaczęli zakładać plantacje w Amerykach, Indiach i w Afryce. Plony nie były przeznaczone na miejscowe rynki, lecz wywożono je do Europy, gdzie ich odbiorcami byli bogaci mieszkańcy krajów zachodu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_QUARRY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy ludzie zaczęli zamiast patyków i gliny stosować jako budulec kamienie, niezbędne stało się ich pozyskiwanie na dużą skalę. Powstały wówczas kamieniołomy – wielkie doły, w których za pomocą kilofów, kamieni i dłut (później zaś również dynamitu i buldożerów) wyłupywało się bloki marmuru, wapienia, granitu, łupku, piaskowca i innych przydatnych skał. W miarę odkrywania coraz to bardziej zaawansowanych narzędzi możliwe stało się wycinanie i polerowanie kamieni od razu na miejscu. Najstarsze znane kamieniołomy znajdowały się w egipskim regionie Aswan, zaś ziemie dawnego Cesarstwa Rzymskiego usiane są miejscami, w których wydobywano marmur (potrzebowali go dużo na wszystkie te ogromne budowle). Podczas gdy Egipcjanie, Rzymianie i przedstawiciele innych starożytnych cywilizacji wykorzystywali do pracy w kamieniołomach głównie niewolników i skazańców (śmiertelność wśród pracowników była wysoka), na Wyspie Wielkanocnej cała społeczność wycinała w nich posągi moai. Dziś pracownicy kamieniołomów uważani są za wysoce wykwalifikowanych profesjonalistów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_SPHINX_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W przeciwieństwie do greckiej wersji sfinksa, egipska ma formę lwa z ludzką głową, jest dobrotliwa i strzeże świątyń oraz grobowców. Pierwszy chyba sfinks, jaki powstał w kraju nad Nilem, pochodzi z czasów czwartej dynastii (ok. 2500 r. p.n.e.) i przedstawia Heteferes II, córkę sławnego Chufu. Motyw tej mitycznej postaci był jednak powszechny wśród opętanych myślą o wieczności faraonów. Do innych sławnych sfinksów należy przedstawienie Hatszepsut oraz alabastrowy sfinks z Memfis. Istnieje też wielki sfinks w Gizie będący podobizną faraona Chefrena (niemającego poza tym wielkiego znaczenia historycznego). Mniejsze figury znajdowały się przy wejściach do grobowców i świątyń, wiele też umieszczano na szczycie schodów w pałacach i miejscach publicznych. W czasach osiemnastej dynastii można było mieć pewność, że o rzut kotem od ciebie znajduje się jakiś sfinks.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_STEPWELL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
„Studnia schodkowa” to taka, do której można dotrzeć, idąc po schodach. Choć występują w wielu regionach, najwięcej z nich istnieje pod różnymi nazwami w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej. Pierwsze wykute w skale studnie schodkowe w Indiach pochodzą z około 200 roku p.n.e., zaś do roku 600 naszej ery stały się powszechne w całym Gudżaracie. Uczeni są zdania, że cylindryczne, ceglane studnie zostały wynalezione przez istniejącą w epoce brązu cywilizację doliny Indusu. Studnie schodkowe znajdowały się w wielu starożytnych osiedlach indyjskich, zaś ich bogate zdobienia – niektóre mogą równać się pod tym względem ze świątyniami hinduistycznymi – dowodzą, że mieszkańcy bardzo je sobie cenili. I nic dziwnego, biorąc pod uwagę występujący w okolicy problem z dostępem do czystej wody. Niestety, brytyjscy zarządcy uznali, że taka metoda poboru wody jest niehigieniczna i zainstalowali w swoich posiadłościach pompy i rury zastępujące studnie schodkowe. O wiele mniej malownicze, ale na pewno wydajniejsze rozwiązanie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_IMPROVEMENTS_PAGE_IMPROVEMENT_ZIGGURAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Podczas gdy Egipcjanie budowali u brzegów Nilu piramidy, Akadyjczycy, Sumerowie, Elamici, Babilończycy i Asyryjczycy stawiali w całej Mezopotamii ziguraty. Były to składające się z wielu tarasów piramidy, czasem ze ściętym czubkiem, w którego miejscu znajdowała się świątynia. Najstarsze pochodzą z okresu wczesnodynastycznego, z około 2900–2400 roku p.n.e., najnowsze zaś powstały około 600 roku p.n.e. Suszone na słońcu cegły tworzyły wnętrze, na powierzchni budowli znajdowały się zaś odporniejsze, wypalane w ogniu. W przeciwieństwie do piramid egipskich ziguraty nie posiadały raczej pomieszczeń, lecz kaplice i świątynie na szczycie, czasem więcej niż jedną (by nie obrazić żadnego boga). Niestety, żadna z tych szczytowych budowli nie ocalała – zniszczyły je wojny, trzęsienia ziemi i fanatyzm religijny. Pozostały tylko góry cegieł. Istniał szereg „wielkich” ziguratów, w tym babiloński, poświęcony bogu Mardukowi. Mógł on stać się inspiracją dla legendy o Wieży Babel.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_INTRO_CHAPTER_CONTENT_PARA_1
Text:
Na czele każdej cywilizacji stoi przywódca. Niektóre mają tylko jednego, podczas gdy inne oferują wielu liderów do wyboru. Podobnie jak w przypadku cywilizacji, każdy przywódca dysponuje wyjątkową cechą. Cechy te różnią się od cech cywilizacji i są unikalne dla każdego przywódcy – nawet w przypadku władców pochodzących z tej samej cywilizacji. Każdy przywódca ma również dwa cele: historyczny (oparty na rzeczywistych dokonaniach postaci) oraz losowy, ukryty.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Fryderyk (który doczekał się później od swoich niepokornych włoskich poddanych przydomka Rudobrody, czyli „Barbarossa”), kolekcjonował zaszczytne tytuły równie sprawnie, jak nowych wrogów. W momencie śmierci w czerwcu 1190 r. miał już pokaźne kolekcje z obydwu tych kategorii. Przed odejściem zdążył pokonać wszystkich swoich przeciwników... oprócz tej jednej odległej, wartkiej rzeki. Historycy uważają go za jednego z najwspanialszych (jeśli nie najwspanialszego) średniowiecznych władców Świętego Cesarstwa Rzymskiego... Cóż, w końcu zajmował się tym jako pierwszy. Na tle pozostałych cesarzy jego długowieczność, ambicja, zdolności organizacyjne, bojowe, polityczne i dobrze ukierunkowane okrucieństwo czyniły go praktycznie nadczłowiekiem w tej „mrocznej” epoce europejskiej cywilizacji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Fryderyk urodził się w 1222 r. w rodzinie, która uważała się za potomków Karola Wielkiego. Odziedziczył dzięki temu księstwo Szwabii – jedno z ok. 1600 drobnych księstewek i miast-państw, które składały się na ówczesne „Niemcy” – i wziął je pod swoje władanie w 1147 r. Nigdy nie potrafił zbytnio usiedzieć na miejscu, więc nie minęło wiele czasu, zanim dołączył do wuja, Konrada III, króla Niemiec, w niefortunnej drugiej krucjacie. Podczas gdy Francuzi wybrali się do Ziemi Świętej dłuższą, lecz bezpieczniejszą drogą, Konrad wytyczył marszrutę prosto przez Anatolię, gdzie jego siły zostały zdziesiątkowane przez Turków Seldżuckich w bitwie pod Doryleum, a potem zmuszone do odwrotu w kierunku wybrzeża, gdzie większość ocalałych zdezerterowała, obierając samodzielny kurs na dom. Nieugięty Fryderyk wykazał się wtedy jednak w boju i udowodnił, jak sprawnie potrafi upuszczać wrażą krew. Kiedy więc Konrad zmarł w 1152 r., schedę po nim przejął właśnie Fryderyk, a nie monarszy syn (który miał wtedy w końcu tylko sześć lat).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
4 marca we Frankfurcie Fryderyka koronowano „elekcyjnym” królem Niemiec. Pięć dni później w Akwizgranie został obwołany królem Rzymian (nie żeby ktoś z Rzymian specjalnie go chciał, co zresztą tłumaczy koronację w niemieckim mieście). Niemcy były w tym okresie zwaśnioną mozaiką książąt, diuków i innej rozlazłej błękitnej krwi posiadającej prawa do majątków – zarówno wielkich jak Bawaria, jak i zbyt małych, żeby je w ogóle znaleźć na mapie (nie tylko przez braki w ichniejszej kartografii). Fryderyk zdał sobie sprawę z tego, że jedynym sposobem na ustabilizowanie kraju może być wspólny cel... czyli zaprowadzenie niemieckiego imperialnego prawa na włoskich ziemiach. Tym samym stanął naprzeciw ogółowi krain, w których feudalizm stopniowo wygasał, chcąc przywrócić go do pełni chwały i w ten sposób przekupić niemieckich władyków kolekcją luksusowych przywilejów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Fryderyk, aby przywrócić Niemcom dawną chwałę, którą zdobyli Karol i Otton Wielki poprzez sponiewieranie Włochów, musiał wpierw podlizać się papiestwu. Poza tym zależało mu na anulowaniu pozbawionego nie tylko miłości, ale, co gorsza, potomstwa, małżeństwa z Adelą z maleńkiego Vohburgu. W marcu 1153 r. zawarł z papieżem Eugeniuszem III traktat w Konstancji, według którego niemiecki władca przysięgał bronić papiestwa, nie zawierać pokoju z Sycylijczykami i innymi wrogami prawdziwego Kościoła oraz odzyskać Rzym z rąk nieokrzesanych republikanów. I tak właśnie zdołał pogonić Adelę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Skoro Fryderyk miał już wymówkę i błogosławieństwo Ojca Świętego, mógł wyruszyć na południe, co uczynił w październiku 1154 r. Najpierw przemocą zmusił do uległości Mediolan, a potem splądrował i zdewastował upartą Tortonę. Zdobył wreszcie Żelazną Koronę i tym samym objął tron Italii. Pawia, Bolonia, Toskania wyznaczały jego trasę do samego Rzymu. Tam, w Watykanie, spotkał się z nowym papieżem, Hadrianem IV. Nazajutrz, 18 czerwca 1155 r., w Bazylice św. Piotra Hadrian koronował Fryderyka I na Świętego Cesarza Rzymskiego wśród wiwatów niemieckich wojsk i kamiennego milczenia Rzymian. Niewdzięczni tubylcy szybko rozpoczęli za to zamieszki, a Fryderyk spędził dzień swojej koronacji na pacyfikacji miasta, co doprowadziło do śmierci mniej więcej tysiąca Rzymian. Po swoim udanym pierwszym włoskim tournée Fryderyk wrócił do Niemiec, zabrawszy uprzednio papieża. Po drodze napadł jeszcze na Spoleto i spotkał się z emisariuszami cesarza Bizancjum.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Po swoim powrocie Kaiser Rotbart (jak nazywali go Niemcy) odkrył, że szlachta nadal wodzi się za łby przez swoje majątkowe niesnaski. Zakończył te niepokoje z właściwą sobie subtelnością, przetasowując tytuły oraz ziemie książąt i diuków tak, by nie mogli liczyć na wsparcie nowych poddanych. I tak, dla przykładu, przekazał księstwo bawarskie kuzynowi, który pełnił wówczas rolę diuka Saksonii, a uprzedniego diuka Bawarii uczynił odpowiedzialnym za Austrię. I tak to szło. Po drodze, w 1156 r., zdążył jeszcze poślubić Beatrycze Burgundzką, co pozwoliło mu zdobyć koronę króla Burgundii w roku 1178.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Jak to mawiają, zło nigdy nie śpi. Cesarz Fryderyk Barbarossa poprowadził jeszcze cztery inwazje na Włochy (w latach 1158, 1163, 1166 i 1174), głównie w celu ustalenia – raz po raz – kto zasiądzie na tronie Piotrowym. Wykonał też... kilka podejść do problemu normańskiej Sycylii, ale wciąż odwracały jego uwagę jakieś rewolty w północnej Italii i niepokoje w Nadrenii. Podczas swojej piątej ekspedycji do Italii napotkał na swojej drodze Ligę Lombardzką, do której oprócz różnych włoskich miast dołączyły też Sycylia i Konstantynopol. I tak starzejący się, choć nadal budzący grozę Fryderyk poniósł porażkę w 1175 r. pod Alessandrią. Europa była w szoku. Kiedy niemieccy diukowie odmówili udzielenia pomocy, w maju 1176 r. Fryderyk odniósł ostateczną klęskę pod Legnano nieopodal Mediolanu. Święty Cesarz Rzymski nie miał wyboru, jak tylko przystać na pokój w Anagni i dopuścić tym samym Aleksandra III na papieski tron.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Kolejną dekadę Fryderyk spędził w stosunkowo „pokojowy” sposób... mszcząc się na niemieckich diukach (w tym na własnym kuzynie), którzy nie zechcieli wesprzeć jego ryzykownej wyprawy do Włoch, i ponownie pokazując Włochom, gdzie ich miejsce, dzięki połączeniu sił z lokalną zaściankową szlachtą w celu rozstawienia po kątach kilku toskańskich miast. Wydaje się, że ten stary wojownik był niestrudzony. Na pewno nie można powiedzieć o nim, że miał miękki charakter. W 1189 r. dołączył na rozkaz nowego papieża do trzeciej krucjaty wraz z francuskim i angielskim królem, Filipem II i Ryszardem I. Nigdy jednak nie stanął twarzą w twarz z Saladynem, gdyż utonął w czerwcu 1190 r., próbując przekroczyć rzekę Salef konno, zamiast przeciskać się zatłoczonym mostem. Można by rzec, że to godny koniec dla kogoś pokroju Barbarossy (tylko konia żal).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Niemcy pod panowaniem Fryderyka Barbarossy to potęga, która jest w stanie przytłoczyć przeciwników swoją produktywnością i militarną skutecznością.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_BARBAROSSA_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Niemieckie miasta bardzo szybko stają się produktywne, budując kolejne dzielnice o wiele tur wcześniej niż przeciwnicy. „Święte Imperium Rzymskie” Fryderyka z łatwością wchłania też pobliskie miasta-państwa. Ogólnie rzecz biorąc, zamiast marnować czas na dyplomatyczne podchody, Fryderyk woli po prostu zaatakować sąsiadów posiadających zasoby i żyzne ziemie. W epoce współczesnej Niemcy uzyskują dostęp do U-bootów – pierwszych jednostek zaprojektowanych z myślą o zaburzaniu ekonomii przeciwników. Dzięki potężnemu zapleczu przemysłowemu cywilizacja ta może osiągnąć zwycięstwo na każdym froncie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Katarzyna Medycejska (jej włoskie imię to Katrina) nie cieszy się sympatią historyków, po części ze względu na swoje korzenie w rodzinie de Medici, a po części przez jej całkiem własne okrucieństwo przy usilnych próbach utrzymania Walezjuszów (żeńskiej odnogi rodu Kapetyngów) na tronie. Cokolwiek by o niej jednak nie mówić, bez Katarzyny dom Walezjuszów raczej nie przetrwałby tych burzliwych lat, a Francja ugięłaby się pod nawałem wyzwań i kryzysów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Katarzyna urodziła się w bajecznie wręcz bogatej i przepotężnej rodzinie Medyceuszy, którzy de facto rządzili Florencją, piastując pozycje bankierów, władców i papieskich decydentów (jej cioteczny dziadek był wówczas papieżem Leonem X). Wszystkie źródła podają, że przy jej narodzinach ojciec, Lorenzo, uczyniony przez Leona diukiem Urbino, „cieszył się z niej jak z chłopca”. Oprócz tego, że była bystra i utalentowana („jak na dziewczynę”), rodzinny tytuł oznaczał, że mogła się legitymować szlacheckim urodzeniem, co otwierało dla niej niezliczone możliwości. Trudno tu nie wspomnieć o sporej grupie królewskich adoratorów: po odrzuceniu szkockiego Jakuba V Stewarta i innych, mając zaledwie 14 lat, usidliła w październiku 1533 r. drugiego syna króla Francji w małżeństwie aranżowanym przez papieża de Medici, Klemensa VII.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Panna młoda nie miała kiedy się nacieszyć swym mężem, księciem Henrykiem, gdyż był regularnie zajęty gromadą innych piękności. Kiedy jednak w 1536 r. jego starszy brat, Francis, zaziębił się i zmarł, książę pozostał delfinem Francji... A jego żona delfiną. Co więcej, niespodziewanie okazało się, że Katarzyna jest nad wyraz płodna, a przy tym wytrwała. Po ośmiu bezdzietnych, wypełnionych intensywnymi próbami latach, porodziła syna w 1544 r. Zastosowawszy się do porad słynnego lekarza, Jeana Fernela, który zauważył u pary pewne anatomiczne „nieregularności”, w następnym roku dała Henrykowi córkę. Bez względu na to, co poradził im Fernel, trafił w dziesiątkę, gdyż Katarzyna urodziła Henrykowi jeszcze ośmioro dzieci (co przy ówczesnej śmiertelności przy porodach stanowiło wręcz niezwykłe osiągnięcie).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Kiedy ojciec Henryka zmarł w marcu 1547 r., Katarzyna została królową Francji. Choć Henryk, zauroczony wielce swoją kochanicą, Diane de Poitiers, traktował żonę z pełnym rezerwy szacunkiem, nie dopuszczał jej do żadnych politycznych wpływów – oddał Diane nawet château, którego tak pragnęła królowa. W 1556 r. Katarzyna otarła się o śmierć, rodząc bliźniaki: to była ostatnia pisana jej ciąża. Bardzo oddana swemu stadku, wykorzystywała majątek rodziny i status królowej małżonki do zapewnienia im jak najlepszej edukacji, wszelkich zbytków i protekcji od ich ojca, który nieszczególnie się nimi interesował, może poza najstarszym synem. Katarzyna, znana ze swojego upodobania do „mrocznych praktyk”, posłała nawet po słynnego Nostradamusa w sierpniu 1556 r., aby przybył na dwór i ustalił horoskopy jej siedmiorga dzieci.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
W czerwcu 1559 r. Henryk zażądał udziału w turniejowej walce na kopie, będącej elementem zaocznego ślubu jego 13-letniej córki Elżbiety z hiszpańskim królem Filipem II. Nie była to najtrafniejsza decyzja, zważając na to, że zmarł od otrzymanych ran dwa tygodnie później. Franciszek II Walezjusz, który rządził już Szkocją dzięki małżeństwu z Marią (królową Szkotów), pozostał królem Francji w wieku 15 lat. Sytuacja doprowadziła ostatecznie do przewrotu, w którym bracia Guise i kardynał Lorraine natarli na pałac w Luwrze i praktycznie przejęli tron. Katarzyna, dzięki wszystkim swoim, właściwym Medyceuszom, politycznym talentom i przebiegłości zdołała stanąć po stronie Guise’ów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Jako faktyczna regentka, choć właściwie bez prawa do piastowania tej pozycji, Katarzyna zabrała się za konsolidowanie sił i wpływów. Dzięki swojemu „niespodziewanemu przypływowi władzy” zmusiła Diane de Poitiers do zwrotu klejnotów koronnych (będących darem od zaślepionego Henryka) wraz z tak upragnionym kiedyś przez Katarzynę château. W ogólnym rozliczeniu była kochanka króla skończyła w biedzie i błocie. Królowa Matka zdołała odseparować się od krwawych prześladowań, które Guise'owie zgotowali protestantom, i od nieudanego spisku Burbonów mającego na celu zrzucenie rodziny z tronu. Zdołała też zawrzeć porozumienie z nowym kanclerzem, Michelem de l’Hopitalem, dzięki wspólnemu celowi – obrony prawa przed próbami obchodzenia go przez Guise’ów, zwłaszcza pod kątem ich fiksacji na punkcie martwych protestantów. Potrafiła też zaciekle bronić pozycji swojego syna na tronie: kiedy książę Condé zorganizował armię i zaatakował katolickie miasta, sprowadziła go na dwór i uwięziła zaraz po przybyciu. Przed egzekucją ocaliła go tylko nagła śmierć Franciszka.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
A jednak nie samymi intrygami Katarzyna żyła: zwykła organizować liczne wystawne dworskie festiwale – zwane joyeuse magnificences – pod absolutnie każdym pretekstem: ślubów, rocznic, chrztów, świąt i z wszelkich innych wyobrażalnych okazji. To właśnie na takich fetach niesławny L’Escadron Volant („szwadron podfruwajek”), pełen takich członkiń, jak lady Isabelle de la Tour czy baronessa Charlotte de Beaune Semblancay, snuł swoje niecne zamysły. Szwadronem nazwano grupę zachwycająco pięknych, młodych szlachcianek, które nawiązywały z rozkazu Katarzyny intymne kontakty z potężniejszymi dworzanami, a następnie wydobywały od nich „nieoficjalne” informacje, służące potem Katarzynie w jej planach. W połączeniu ze skrytobójstwami i szantażem taki wywiad pozwalał jej na odpieranie zagrożeń wymierzonych zarówno we Francję, jak i w jej osobistą pozycję.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Katarzyna perfekcyjnie rozgrywała swoją partię, zostając wnet regentką dziesięcioletniego syna, Karola IX i zdobywając jeszcze większą potęgę niż przedtem. Chłopak, humorzasty i chorowity, płakał na swojej koronacji. Katarzyna miała na niego ścisłe baczenie, posuwając się nawet do sypiania w jego komnacie. W rezultacie zapanowała nad Francją, choć natrafiła na okres poważnych państwowych kryzysów. Postanowiła je rozwiązać w sposób typowy dla Medyceuszy. Zawezwała religijnych przywódców Francji, zarówno katolickich, jak i hugenockich, do zażegnania doktrynalnych niesnasek: gdy to zawiodło, sporządziła edykt z Saint-Germain, by promować tolerancję religijną (niestety diuk Guise zaatakował i zmasakrował hugenocką mszę, rozpoczynając we Francji trzydziestoletnią wojnę religijną).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Kiedy protestancka szlachta zmobilizowała armię w odpowiedzi na masakrę w 1562 r., Katarzyna wpierw podjęła nieudaną próbę paktowania, a potem nasłała na nich armię królewską. Kiedy już protestant Antoine de Bourbon zmarł od ran, a nieprzewidywalny diuk Guise padł ofiarą skrytobójcy, wydała w 1563 r. Edykt z Amboise („pacyfikacyjny”), by zakończyć niepokoje. Potem wysłała zarówno hugenockich, jak i katolickich możnowładców, by odebrali Le Havre wtrącającym się znów we francuskie sprawy Anglikom. Poza masakrą w Noc św. Bartłomieja, którą zarządził król Karol IX, „włoska królowa” nie miała na głowie wielu zmartwień. Gdy Karol zmarł w wieku 23 lat, następny syn, jej ulubieniec, został ukoronowany na króla Polski (jako Henryk Walezy, jego rządy nie trwały długo), a następnie Francji (jako Henryk III) w 1574 r.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_HISTORY_PARA_10
Text:
Tyle że Henryk, już dorosły i w pełni zdrowia psychicznego i fizycznego, okazał się bardziej odporny na manipulacje niż jego bracia. Choć przez dekadę polegał na Katarzynie przy nadzorowaniu trybików swojej władzy, w 1588 r. w Blois nagle dymisjonował wszystkich wyznaczonych przez nią ministrów korony, odcinając ją tym samym od zdolności wpływania na rząd. Wystąpił też przeciwko wciąż potężnej rodzinie Guise, sojusznikom matki, zarządzając skrytobójstwo diuka i morderstwa ośmiu innych członków rodu. Przykuta do łóżka w wieku 69 lat Katarzyna ze stoicyzmem przyjęła te wieści. Zmarła w przeciągu miesiąca, w styczniu 1589 r.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Choć nominalnie Francja jest graczem nastawionym na zwycięstwo kulturowe, stanowi też niebezpiecznego przeciwnika. Katarzyna będzie znała twoje zamiary i wykorzysta szpiegów oraz potężną armię epoki przemysłowej, by bronić swych interesów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CATHERINE_DE_MEDICI_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Podobnie jak Egipt Kleopatry i Chiny Qin Shi Huanga, Francja pragnie być poważnym zawodnikiem w grze o cuda – uzyskanie przewagi w tej kwestii zapewni jej pierwszeństwo w dążeniu do zwycięstwa kulturowego, dzięki Katarzynie u steru natomiast będzie mieć informacje na temat wszystkich rywali, co z pewnością pozwoli jej ukończyć owe cuda jako pierwszej. Kolejnym priorytetem są dla Francuzów dobrze rozmieszczone chateau, które również pomagają w osiągnięciu zwycięstwa kulturowego. Dzięki dużej ilości zgromadzonej [ICON_Culture] kultury Francuzi powinni natomiast sprawnie piąć się po drzewie idei oraz szybciej niż ich rywale uzyskać dostęp do korpusów i armii. Jeśli będą je mieć w tym samym czasie, co Garde Imperiale, to miej się na baczności!


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kleopatra VII Filopator w swoich czasach uważana była za całkiem pociągającą (choć standardy urody niewątpliwie były wówczas trochę inne). Udało jej się uniknąć doświadczenia skutków upływającego czasu, ponieważ dożyła tylko 40 lat. Mimo to zdołała przez ten krótki czas wyjść za dwóch swoich braci, romansować z najpotężniejszymi figurami Rzymu i utracić całe imperium. Trudno to uznać za monotonny żywot.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzona w 69 r. p.n.e. jako córa Ptolemeusza XII i Kleopatry V młoda władczyni ogłosiła się reinkarnacją bogini Izydy, co było typową metodą na zyskanie politycznego znaczenia. Po kilku zatruciach i egzekucjach wśród kobiet rodu Ptolemeuszów, w wieku 14 lat została regentką i zastępczynią swojego ojca. Cztery lata później, w marcu 51 r. p.n.e., zmarł on, pozostawiając władzę podzieloną pomiędzy nią, a jej dziesięcioletniego brata, Ptolemeusza XIII. Choć z dzieciakiem łączyły ją więzy małżeńskie, Kleopatra, siódma władczyni nosząca to miano, nie miała zamiaru dzielić się potęgą ze swoją krwią.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Do sierpnia 51 r. p.n.e. skończyły się wszelkie pozory rodzinnych sentymentów. Kleopatra wykreśliła imię Ptolemeusza z oficjalnych dokumentów, a na monetach wybijano już tylko jej twarz. Ptolemeusz, wykazując się większą dozą rozsądku, niż można by przypuszczać, gdzieś się zaszył. Pałacowa rewolucja w 48 r. p.n.e., na czele której stali eunuch Potinus wraz z nauczycielem Ptolemeusza, Teodotusem, pozbawiła Kleopatrę tronu i przekazała jej bratu niepodzielną władzę. Choć władczyni wznieciła rebelię, wkrótce sama musiała ukryć się przed światem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
W międzyczasie generał Gnejusz Pompejusz miał pecha stanąć naprzeciw Juliusza Cezara w najnowszej z rzymskich wojen domowych. Kiedy pojawiły się problemy, Pompejusz uciekł do Aleksandrii, by szukać tam schronienia. Niewykazujący się szczególnym geniuszem Ptolemeusz nakazał za podszeptem Potinusa zamordować Pompejusza, mając nadzieję na przypodobanie się Cezarowi, co okazało się zdumiewająco tragicznym w skutkach potknięciem. Kiedy Juliusz przybył dwa dni później, wpadł w furię i ogłosił, że odpłaci się Ptolemeuszowi i Potinusowi dokładnie tym samym. Potinus zwołał w ich obronie miejscową tłuszczę, na co cezar odpowiedział legionem, a po przejęciu stolicy objął pozycję opuszczoną przez potomka dynastii jako arbiter.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
W trakcie rozpoczętych następnie negocjacji Potinus występujący w imieniu Ptolemeusza zuchwale poczynał sobie z Juliuszem Cezarem, co było kolejnym potknięciem (i smutnym zwrotem jego kariery). Kleopatra zdołała się w międzyczasie przemycić do pałacu, gdzie uwiodła swymi wdziękami 52-letniego Juliusza. To pierwsze spotkanie pomiędzy znanym ze stoicyzmu rzymskim generałem i egipską królową o ognistym temperamencie musiało być naprawdę spektakularne, gdyż już 9 miesięcy później urodziła ona ich syna. Przedtem jednak Cezar ogłosił siostrę i brata współwładcami, dopilnował odnowienia ich ślubów, stracił Potinusa, przetrwał oblężenie pałacu i zdusił miejską rebelię (przy okazji niechcący paląc większą część Wielkiej Biblioteki).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Ptolemeusz XIII, zamiast cieszyć się spokojem wygnania, zebrał armię i wyzwał Cezara i Kleopatrę tylko po to, by dać im się rozgromić w bitwie nad Nilem (jednej z wielu w historii Egiptu), a następnie utonąć w rzece. Cezar ponownie potwierdził wtedy prawo Kleopatry do władzy w Egipcie i wydał ją za mąż za jej młodszego brata, Ptolemeusza XIV, by uspokoić nastroje tubylców (w czym mogły mu też pomóc stacjonujące w kraju trzy legiony). Nie zważając na to polityczne małżeństwo, Cezar i Kleopatra kontynuowali swój namiętny związek i dość prędko wybrali się do Rzymu, zabierając ze sobą najmłodszego Ptolemeusza i Cezariona (czyli „małego Cezara”, syna Juliusza). Tam Kleopatra wraz ze swą egipską świtą osiadła w jednej z prowincjonalnych posiadłości kochanka, podczas gdy jego żona, Kalpurnia, rezydowała w ich rzymskim domusie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Ta trwająca dwa lata idylla została wnet przerwana przez Idy Marcowe. Cezar nie obwołał nigdy swego syna następcą tronu, wybierając zamiast niego swego prabratanka, Oktawiana. Pozbawiona jakichkolwiek perspektyw w Rzymie i obdarzana powszechną pogardą jego rządzących elit – może poza przyjacielem Cezara, Markiem Antoniuszem – Kleopatra powróciła do Aleksandrii. Nie musiała długo czekać na śmierć Ptolemeusza XIV, a według plotek wręcz ją przyspieszyła. Potem natomiast uczyniła Cezariona współregentem i następcą jej tronu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Zachęcony ogniem wojny domowej, która wybuchła wnet pomiędzy zarządzanym przez Oktawiana triumwiratem i zabójcami Juliusza, Antoniusz przybył do Egiptu. Kleopatra powitała go w swoim iście przebojowym stylu i zauroczyła na tyle, żeby zimę 41 r. p.n.e. postanowił spędzić z nią, zamiast na wojennych polach. To musiał być naprawdę rozrywkowy przerywnik, gdyż w grudniu 40 r. p.n.e. Antoniusz doczekał się bliźniaków. Och, a zanim mógł powrócić do wojaczki, musiał jeszcze na prośbę Kleopatry zabić ostatnią z jej rodzeństwa, Arsinoe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Cztery lata później Antoniusz powrócił, ponoć po to, by dowodzić konfliktem z żyjącymi na wschodzie Partami. Tyle że znowu wpadł w sieć Kleopatry i poślubił ją wnet w egipskim obrządku, choć był wówczas mężem siostry Oktawiana. Obszerne terytoria, które podbił w Armenii i Medei, zostały przekazane Egiptowi, a całość olbrzymich ptolemejskich majątków podzielono pomiędzy Kleopatrę, młodego Cezariona (którego matka obwołała synem Horusa i „królem królów”) i bliźnięta Antoniusza. Dla Oktawiana była to przysłowiowa ostatnia kropla, która zmusiła go do wystąpienia w rzymskim senacie o „karną” wojnę przeciw Egiptowi w 33 r. p.n.e.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_10
Text:
Po dwóch latach potyczek siły Antoniusza zmierzyły się z Oktawianem w morskim starciu przy wybrzeżach Akcjum w zachodniej Grecji. Rozgromiony Antoniusz przewrócił się na swój miecz... dosłownie. Kleopatra wraz ze swą armią również brała udział w bitwie, lecz uciekła przed jej rozstrzygnięciem (niewykluczone, że przyczyniając się tym samym do zejścia Antoniusza). Po kilku miesiącach Oktawian najechał Egipt, napotykając symboliczny opór. Pozostałe przy życiu wojska Antoniusza opuściły Kleopatrę i otwarły Oktawianowi miejskie bramy pierwszego dnia sierpnia 30 r. p.n.e.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_HISTORY_PARA_11
Text:
W momencie, gdy wojska agresora wkroczyły do miasta i otoczyły ją w pałacu, czy może nawet w mauzoleum, Kleopatra popełniła samobójstwo, wbijając kły swej żmii we własne łono (choć według niektórych spożyła mieszankę cykuty z opium). Cezariona schwytano i stracono, a Egipt stał się prowincją imperium. Po powrocie do Rzymu Oktawian został cesarzem... a Kleopatra, po wyruszeniu w zaświaty, stała się legendą.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Kleopatra to główna przeciwniczka Qina Shi Huanga w wyścigu o cuda, która zamiast chować się za Wielkim Murem, wykorzystuje swój urok (i umiejętności handlowe), by skłonić potężnych sojuszników do atakowania jej wrogów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_CLEOPATRA_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Egipt rozpoczyna grę nad rzeką, gdzie otrzymuje premie do budowy dzielnic i cudów. Cuda owe stają się jeszcze cenniejsze, gdy w ich pobliżu znajdują się sfinksy, i pozwalają Egiptowi na szybki start we wszystkich dziedzinach gry. Co więcej, jeśli Kleopatrze uda się zaprzyjaźnić z innymi potężnymi cywilizacjami (na przykład dzięki [ICON_Food] żywności, którą od niej nabywają), będzie mogła kontynuować budowę kolejnych cudów. Otworzy to przed Egiptem drogę do wszystkich rodzajów zwycięstw, choć zarówno cuda, jak i sfinksy dają szczególnie duże szanse na zwycięstwo kulturowe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Niewielu naprawdę sobie zasłużyło na miano bapu (co w języku Gujarati oznacza ojca) swego kraju. Jeszcze mniejsza garstka zdołała tego dokonać bez wielkiego przelewu krwi. Za to Mohandas Gandhi, znany na świecie pod imieniem Mahatma („czcigodny” w sanskrycie), jak najbardziej zdołał. Jako pierwszy zastosował metodę zwaną satyagraha (ukuty przez niego termin oznaczający „siłę prawdy”), czyli stawianie oporu tyranii poprzez masowe cywilne nieposłuszeństwo, którego to narzędzia użył, by zapewnić swojej ojczyźnie niepodległość.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Gandhi urodził się wśród kupieckiej kasty Hindi, gdy Indie nadal znajdowały się pod brytyjskim panowaniem. Jako syn czwartej żony diwana niewielkiego państewka Porbandar, w młodości nie wykazywał ani krztyny tej ofiarnej dobroczynności, którą zasłynął w późniejszych latach. Jego siostra wspominała nawet, że jednym z jego ulubionych zajęć było „wykręcanie uszu psom”. Jako dzieciak opisywany był też jako „żywy jak rtęć... jeśli się nie bawił, to znaczyło, że gdzieś sobie wędruje”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Gandhi zawarł aranżowany związek w wieku 13 lat, poślubiając 14-latkę, co stanowiło ówczesną tradycję ich regionu. Najwyraźniej nie wspominał dobrze tego doświadczenia, nazywając je później „okrutną tradycją poślubiania dzieci”. Mimo to nie omieszkał skorzystać z okazji, gdyż w 1885 r., gdy miał już 15 lat, jego żona powiła mu dziecko. Niestety, nie przeżyło ono zbyt długo. Potem spłodzili jeszcze czworo, samych synów. Widocznie „okrucieństwo” tradycji nie przeszkadzało Mohandasowi w mężowskich powinnościach.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Małżeństwo wyrwało młodzieńcowi rok licealnej edukacji, ale Mohandas i tak nie był w szkole orłem, a co więcej, straszliwa nieśmiałość dodatkowo utrudniała mu kształcenie się w placówce w Rajkocie. Jedna z jego ostatecznych, absolwenckich cenzurek stwierdzała między innymi, że jest „dobry w angielskim, dostateczny w arytmetyce i mierny w geografii; zachowanie bardzo dobre, zły charakter pisma”. I jakaż inna kariera jest pisana komuś o takich zdolnościach, jeśli nie prawnicza? W 1888 r. opuścił Indie, by kształcić się w Londynie do zawodu adwokata.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Matka Gandhiego nie chciała go wypuszczać z domu po śmierci jego ojca. Dała mu błogosławieństwo dopiero wtedy, gdy obiecał stronić od wina, kobiet i mięsa. Jego kasta natomiast traktowała oceaniczne podróże jako coś nieczystego, a gdy upierał się przy swoim, uczyniono z niego „ wyrzutka”. W czerwcu 1981 r. Gandhi zdobył wbrew wszystkiemu swój dyplom i wyruszył z powrotem do Indii. Próbował założyć praktykę w Bombaju, lecz odniósł tam sromotną porażkę – powodem tego była jego niechęć do ostrego przepytywania świadków, co w znaczący sposób zmniejszyło jego klientelę. I tak w wieku 24 lat Mohandas podpisał roczny kontrakt z indyjską firmą Dada Abdulla & Company, zostając ich przedstawicielem w południowoafrykańskim Natalu, kolejnym zakątku ogromnego Imperium Brytyjskiego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Na nowym stanowisku Gandhi odnosił trochę większe zawodowe sukcesy, ale i tak trudno mu było znieść rasistowską bigoterię i nietolerancję, które zastał w afrykańskim państwie. Spędził tam dwadzieścia lat życia, walcząc o prawa etnicznych mniejszości, chociaż z jego odkrytych niedawno zapisków wynika, że jego stosunek do Afrykańczyków nie był zbyt przychylny. To w tym miejscu właśnie zaczął dopracowywać i rozpowszechniać swoją filozofię „biernego” oporu. Kilka razy lądował w areszcie za sprzeciwy wobec adekwatnie nazwanych „czarnych ustaw”, według których wszyscy kolorowi ludzie mieli obowiązek udostępniania swoich odcisków palców rządowi. Kiedy władza ogłosiła, że w Południowej Afryce jedyną legalną formą związków pozostaną małżeństwa chrześcijańskie, Gandhi stanął na czele zorganizowanego przez siebie potężnego pokojowego protestu. Przynajmniej część gniewu, który w nim kipiał, spowodowana była jego wczesnymi doświadczeniami w Afryce, kiedy to wyrzucono go z kolejowego wagonu pierwszej klasy czy też został pobity przez woźnicę, nie chcąc oddać swojego siedzenia wewnątrz powozu białemu człowiekowi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Choć wyglądało na to, że żyje wyłącznie protestami, w czasach wojny Gandhi ujawnił coś na kształt imperialnego patriotyzmu. W konflikcie z Burami zebrał 1100 hinduskich ochotników na frontowych sanitariuszy i noszowych. Znalazł się w grupie 38 ludzi, którzy otrzymali wkrótce Medale za Wojnę jako nagrodę za ofiarną służbę. W 1906 r. Brytyjczycy znowu wrócili zaszaleć, choć tym razem z Zulusami. I znów Gandhi zorganizował ochotnicze siły medyczne (a ocalali kombatanci mieli „możliwość” ubiegania się o południowoafrykańskie obywatelstwo). Jego bezpośrednie, osobiste obserwacje wojny przekonały go, że tylko pokojowe metody mają szansę się sprawdzić przeciw potężnej Armii Królewskiej... choć i tego nie był do końca pewien.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
W 1915 r. Gandhi powrócił do Indii. Prawie od razu zirytował tam prawie wszystkie co ważniejsze figury: brytyjską administrację, kiedy wyraził ogrom upokorzenia, jakiego doznawał, będąc zmuszanym do mówienia po angielsku we własnej ojczyźnie, a indyjską szlachtę, gdy skarcił ich za rozpasany styl życia, stwierdzając, że powinni powierzyć swoje klejnoty i inne bogactwa biedniejszym krajanom. I tak rozpoczął swoją długą kampanię ku wyzwoleniu państwa spod brytyjskiego jarzma. Mahatma podążał dwiema ścieżkami: jednocześnie usiłował zawstydzić okupantów i egzekwować ofiarność od uciskanej opozycji. Przez następnych trzydzieści lat Gandhi niestrudzenie nawoływał Hindusów do biernego oporu, przewodząc kolejnym strajkom i marszom, głodząc się aż do opadnięcia z sił, znosząc niezliczone pobicia i lata za kratami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Pomimo najróżniejszych potknięć i wielu pełnych frustracji lat Gandhi wciąż uparcie drażnił możnych tego świata. W 1946 r., kiedy Wielka Brytania otarła się o bankructwo i kres bojowych możliwości, zgodziła się na opuszczenie Indii, ale nie bez wcześniejszego podzielenia kolonii pomiędzy Hindusów i muzułmanów, czemu gorąco sprzeciwiał się Gandhi. Gdy 15 milionów ludzi poczęło desperacko walczyć o przedostanie się na „właściwą” stronę linii podziału, ich przepływ stał się zarzewiem religijnej przemocy i nieskrępowanej masakry muzułmanów w Indiach, której lustrzanym odbiciem był los Hindusów w Pakistanie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_HISTORY_PARA_10
Text:
Nowo powstałymi państwami targał chaos. W odpowiedzi Gandhi zaczął post, który miał trwać tak długo, jak długo trwać będzie rozlew krwi. Co zaskakujące, to podziałało: przedstawiciele obydwu krajów i religii obiecali zaprzestać rzezi i błagali go o zaprzestanie głodówki. Uczynił to ku uldze milionów. Jak na ironię, dwanaście dni później Mohandasa Gandhiego zamordował w ogrodzie domu Birla wojowniczy hinduistyczny nacjonalista, Nathuram Godse.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Cywilizacja Gandhiego należy do najbardziej pokojowych w grze. Gandhi nigdy nie wypowiada wojen (chyba że walczy o odzyskanie utraconego wcześniej terytorium), dba o rozwój miast i ma nadzieję, że nikt go nie zaatakuje.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GANDHI_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Gandhi rozwija religię już na wczesnym etapie gry, tworząc dzielnice świątynne, umieszczając w ich pobliżu studnie schodkowe i ciesząc się szybkim tempem wzrostu [ICON_Faith] wiary (które jest jeszcze szybsze, gdy Indie nie biorą udziału w wojnach). Władca ten nie jest jednak graczem skupionym wyłącznie na sferze duchowej. Nigdy nie tworzy inkwizytorów, więc nie zwalcza innych religii, za co zostaje wynagrodzony wierzeniami ich wyznawców. Jeśli nie będzie w stanie osiągnąć zwycięstwa religijnego, spróbuje zwyciężyć dzięki nauce lub kulturze, w zależności od tego, na które z tych zwycięstw ma większe szanse.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_QUOTE
Text:
Z ust artysty dobywają się słowa, usta gniewne wszczynają spory, a usta słodkie służą słodkich ziół zbieraniu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Historykom niewiele wiadomo o półlegendarnym (no, prawie zupełnie legendarnym) Gilgameszu. W spisanym kilka tysięcy lat temu klinowo na glinianych tabliczkach „Eposie o Gilgameszu” uznawanym za pierwsze wielkie dzieło literackim był on obdarzonym nadludzką siłą półbogiem, który przy okazji władał należącym do cywilizacji Sumerów miastem-państwem Uruk. Za pomocą własnych potężnych muskułów zbudował wysokie mury Uruku, by chronić swój ukochany lud przed najazdami barbarzyńców. Podobnie wznosił rozsiane po całej krainie zigguraty.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Dziś powszechnie przyjmuje się, że Gilgamesz faktycznie istniał i władał starodawną Mezopotamią. Wzmianki o nim (a przynajmniej o bardzo podobnie zwących się ludziach) pojawiają się w zestawie nieklinowych tekstów, które przetrwały do dziś mniej więcej w nienaruszonej formie. W znalezionym w Qumranie zwoju zatytułowanym „Księgą Olbrzymów” (z ok. 100 r. p.n.e.) Gilgamesz pojawia się jako jeden z przedpotopowych królów. W spisanym greką ok. 200 r. n.e. dziele Rzymianina Aeliana wymieniono go jako następcę starożytnego babilońskiego władcy. Theodore Bar Konai, twórca z okolic 800 r. n.e., wymienił Gilgamesza jako ostatniego z dwunastu królów żyjących w czasach żydowskiego patriarchy Abrahama. Natomiast we fragmentach tekstów znalezionych na wykopaliskach Tell Haddad znajdujemy wzmianki o pogrzebaniu zmarłego Gilgamesza przez jego uruckich wyznawców w korycie przekierowanego Eufratu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
I to mniej więcej tyle, jeśli chodzi o historyczne dowody na istnienie Gilgamesza. Wróćmy więc do legendy, która jest o wiele ciekawszą lekturą...


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
W sumeryjskiej opowieści zatytułowanej „Inanna i drzewo huluppu” bogini sadzi ponownie wyrwane przez potężną burzę drzewo huluppu w swoim świętym gaju nieopodal Uruk. Chciała, by urosło na tyle, aby mogła z niego zrobić fotel i łóżko. Niestety, korzenie nieszczęsnej rośliny opanował „nie obawiający się magii” wąż, w jego pniu zagnieździł się złośliwy żeński duch (lilitu), a gałęzie obrał sobie za domostwo potworny ptak Anzu, ziejący ogniem i wodą. Inanna udała się po pomoc do swojego brata, boga słońca, ale odmówił on przepędzenia szkodników z drzewa. Przystał na to natomiast potężny Gilgamesz, a kiedy zmiażdżył węża, reszta istot pierzchła precz.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
W innej historii, która pojawia się w Eposie, Isztar – bogini wojny i miłości, co ładnie pasuje do historii – dała się porwać dzikiej żądzy, gdy ujrzała zwalistego Gilgamesza po kąpieli i ze związanymi włosami. Błagała go, by został jej mężem, obiecując mu w zamian „deszcz bogactw”. Nie zechciał on jednak zostać jej zabawką, co rozwścieczyło ją na tyle, że przymusiła swych rodziców, Anu i Antum, by pozwolili jej uwolnić „niebiańskiego byka”, który miał rozszarpać półboga w strzępy. Całe Uruk drżało, gdy byk zszedł na ziemię, rycząc i parskając... Setki ludzi ginęły w szczelinach, które otwierały się pod jego kopytami. „Kompan” Gilgamesza, Enkidu, ruszył wtedy do walki z bykiem, a i sam bohater szybko do niego dołączył. Razem zdołali pokonać bestię. W międzyczasie Isztar wspięła się na słynne mury miasta, by miotać przekleństwami w stronę wojowników, lecz groźba Gilgamesza wystarczyła, by uciekła jak niepyszna. Podczas gdy Isztar wraz ze swymi wyznawczyniami opłakiwały byka (a bogini rozmyślała, jak wytłumaczy to rodzicom), Gilgamesz pławił się w zachwytach swego ludu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Jest też opowieść o Gilgameszu i świecie podziemi. Tu spotykamy Gilgamesza, gdy właśnie żali się Enkidu, że należąca do niego rzecz (nie wiadomo dokładnie jaka: czasem pojawia się tu bębenek, a kiedy indziej piłka – pokazuje to mniej więcej, co było ważne dla ludzi u zarania dziejów) zaginęła po upadku w zaświaty. Enkidu zaproponował, że ją dla niego odzyska, co jego druh przyjął z wielką ulgą, nie musząc już ponosić odpowiedzialności za swoją nieuwagę. Wyjaśnił dokładnie, czego jego przyjacielowi nie wolno robić w świecie podziemi, jeśli chce stamtąd wrócić. Oczywiście ten zdołał złamać dokładnie wszystkie zakazy, utykając w głębinach aż do chwili, kiedy Gilgamesz przekonał bogów Enki i Szamasza do otwarcia szczeliny w ziemi. Duch jego przyjaciela wyrwał się z uwięzi... lecz nie na długo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
W Eposie Gilgamesz, pogrążony w rozpaczy po stracie Enkidu i rozmyślający nad własną śmiertelnością, wyrusza na spotkanie swego przodka, mędrca Utnapisztima. Utnapisztim porzucił wszystkie materialne dobra, by zbudować potężny statek, który pozwolił mu przetrwać wielki Potop. Starzec doradza Gilgameszowi porzucenie dążeń ku nieśmiertelności, ale opowiada też o istnieniu rzadkiej rośliny, która potrafiłaby przywrócić królowi młodość. Ostatecznie bohaterowi udało się zdobyć ten rosnący w rzecznym dnie skarb, lecz zaraz potem skradł mu go wąż. Kiedy odpełzał ze zdobyczą, zrzucił skórę, znowu stając się pięknym i młodym. Zniechęcony porażką Gilgamesz wrócił do domu jak niepyszny.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Mimo wszystko władca – zgodnie ze starożytną sumeryjską listą królów – dożył wieku 126 lat. Nawet dziś stanowiłoby to nie najgorszy wynik, a w czasach wszechobecnego głodu, wojen, brudu i zarazy, kiedy byle katarek mógł skończyć się śmiercią, było to wręcz spektakularne osiągnięcie. Aby zapełnić sobie jakoś czas przez te długie lata, Gilgamesz odbudował wraz ze swym synem i następcą Ur-Nungalem świątynię bogini Ninlin w świętym mieście Nippur, kawalątek wzdłuż rzeki od Uruku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Wracając do historycznych faktów... przynajmniej teoretycznie: w 2003 r. niemiecka wyprawa archeologiczna znalazła ponoć grób Gilgamesza w miejscu, które było niegdyś korytem Eufratu pogrzebanym pod piaskami irackiej pustyni. Magnetyczny osprzęt skanujący, który miał umożliwiać na tyle dokładny wgląd pod ziemię, aby odróżnić zeschnięty muł od starożytnych błotnych cegieł, ukazał im ogrodowe alejki, budynki i ściany pałacu, w którym umieszczono komnatę grobową koronowanego półboga. Działania wojsk na terenie kraju uniemożliwiały od tego czasu próby odsłonięcia kompleksu, ale wszyscy nadal żywią gorącą nadzieję, że pewnego dnia archeolodzy wydobędą skądś kości potężnego Gilgamesza.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GILGAMESH_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Sumeria jako pierwsza cywilizacja w znanej historii świata już na początku rozgrywki cieszy się wieloma premiami. Sumerowie mogą budować wozy bojowe i zigguraty od pierwszej tury, a i specjalna umiejętność Gilgamesza (bazująca na walce we wspólnych wojnach) pojawia się w grze wcześnie, odblokowywana dzięki idei handlu zagranicznego. Gilgamesz będzie wcześnie budował wozy bojowe i atakował obozy barbarzyńców, by wykorzystać swoją umiejętność epickich zadań, a także wznosił zigguraty nad brzegami pobliskich rzek, aby jak najwcześniej rozwijać [ICON_Science] naukę i [ICON_Culture] kulturę. Wiele cywilizacji będzie chciało zawiązać sojusz z Gilgameszem, by zyskać premię „Przygody Enkidu” podczas walki we wspólnych wojnach. Szybki start i kilka zakończonych sukcesem wspólnych wojen powinny dać Sumerii dominującą pozycję, którą będzie w stanie utrzymać aż do końcowego zwycięstwa w grze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gorgo, córka króla Sparty, żona króla Sparty i matka króla Sparty, jest postacią o tyle niezwykłą, że w ogóle coś dziś o niej wiadomo, zważając na to, jak zupełnie pomijane w klasycznej greckiej historii były kobiety. Nawet o królowych niewiele się wspomina w dziełach Herodota, Ksenofona i Tukidydesa. Nie zaskakuje to zbytnio, gdyż większość spośród greckich historyków była Ateńczykami, a Ateńczycy byli zdania, że kobiety nie powinny się publicznie pokazywać, o odzywaniu się nawet nie mówiąc. To Peryklesowi przypisuje się następujące słowa: „Najwspanialszym, co może spotkać kobietę, jest pomijanie jej w rozmowach i brak wszelkich krytyk i pochlebstw”. Z tego punktu widzenia Gorgo stanowiła niesamowitą wręcz aberrację.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzona około 513 r. p.n.e. Gorgo była jedynym dzieckiem agiadzkiego króla Sparty, Kleomenesa. Poza trzymaniem Sparty w żelaznym uścisku władca ten prowadził też dość niefrasobliwą politykę zagraniczną, miażdżąc Argos, ingerując w sprawy Aten i pomagając w uformowaniu Ligi Peloponeskiej. Gorgo natomiast wiele się uczyła od kochanego taty. O jej dzieciństwie nie wiemy prawie nic: podejrzewa się, że była przeciętnej urody (w innym wypadku nie pominięto by w opowieściach kwestii jej powabu), ale za to bystra, co pozwoliło jej na przykład doradzić swemu ojcu, by nie ufał Arystagorasowi z Miletu, który szukał u niego wsparcia jońskiej rewolucji przeciw Persom. Niewątpliwie wychowywano ją i edukowano w ten sam sposób, co wszystkie spartańskie szlachcianki: nauczono czytania i liczenia, tańców i śpiewu, jazdy na oklep i prowadzenia zaprzęgu, a poza tym przyzwyczajano do codziennych wyczerpujących ćwiczeń (w tym zapasów i gimnastyki).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Pomijając ogół jej atrybutów, Gorgo uosabiała ideał spartańskiej kobiety, pewnej siebie i elokwentnej. Podobno nie można jej było zarzucić próżności i materializmu, a jeśli wierzyć Herodotowi (co może być ryzykowną decyzją, zważając na to, jak przedkładał pogłoski nad fakty), wykazywała iście spartańską wzgardę wobec egzaltowanych zachowań, podejrzewając raz gościa na jej dworze o brak rąk, gdy ujrzała, że ubierają go jego niewolnicy. Według innej opowieści, dorosła już Gorgo oskarżyła elegancko ubranego gościa o niemożność „choćby i udawania kobiety” wśród prawdziwych spartańskich dziewoi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Wszystko wskazuje na to, że Gorgo poślubiła swojego wuja Leonidasa I w 490 r. p.n.e., wkrótce po śmierci ojca. Jedną z wyjątkowych cech Sparty było to, że rządziło nią jednocześnie dwóch władców. Choć technicznie rzecz biorąc, obydwaj dysponowali równą potęgą, to gdy na tronie jako następca Kleomenesa z dynastii Agiadów zasiadł Leonidas, Gorgo zdołała zbudować dla swego męża wpływy i siłę decyzyjną stanowczo przewyższające jego współwładcę, Leotychidasa. Jako królowa militarystycznego miasta-państwa wielokrotnie służyła Sparcie swoją przenikliwością. Zanim jeszcze doszło do perskiej inwazji na Grecję w roku 480 p.n.e., wygnaniec Demaratus posłał do Sparty ostrzeżenie przed planami Kserksesa. Aby nikt nie przechwycił wiadomości, wyrył ją na kawałku drewna, pokrywając go potem woskiem. Gdy przesyłka dotarła do celu, żaden z królów ani pięciu eforów (wybieranych przez obywateli królewskich doradców) nie wiedział, co ma zrobić z pozornie gładką płytką, póki Gorgo nie doradziła Leonidasowi, by oczyścił z wosku ukryte pod spodem drewno. Królowa przewijała się też kilkukrotnie w innych historiach, służąc radą władcom lub politycznym zgromadzeniom.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Nie wiadomo, czy dumna Gorgo urodziła Leonidasowi jakieś potomstwo oprócz syna, Plejstarchosa I, ale zważając na to, jak wiele zajęć miała, zanim Leonidas wyruszył zginąć pod Termopilami, można łatwo zrozumieć, czemu tak się nie stało. W dodatku podczas gdy pozostałe spartańskie królowe oskarżano o rozwiązłość (z naciskiem na Helenę), Gorgo jest wciąż przedstawiana jako odrzucająca niechciane awanse ostoja cnoty. Z drugiej strony znane są jej wypowiedzi stwierdzające, że tylko spartańskie kobiety rodzą prawdziwych mężczyzn... więc może po prostu nikt nie był jej godzien. Zgodnie z zapiskami późniejszego historyka Plutarcha, kiedy jasnym już było, że jej mąż Leonidas umrze wraz z 300 wyruszającymi na północ Spartanami, zapytała go, czego od niej oczekuje. Odpowiedzią było „poślub dobrego człowieka... urodź dobre dzieci”. Nigdzie nie potwierdzono, czy kiedykolwiek zastosowała się do tej prośby.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Niewykluczone, że zarówno przed, jak i po inwazji Persów Gorgo podróżowała po Grecji, pomagając Leonidasowi w mobilizacji miast-państw do wspólnej obrony. Praktycznie całe rządy Leonidasa upłynęły pod znakiem spartańskich starań o stworzenie koalicji, a zwłaszcza sojuszu z Atenami, wiodącą morską potęgą regionu. Gorgo musiała wzbudzić w Atenach nielichą sensację: w końcu publicznie pokazująca się kobieta – choćby i zamężna – była tam prawdziwym skandalem... a Gorgo przejeżdżała przez ich ulice swoim powozem. Smaczku temu skandalicznemu zachowaniu dodawał jej tradycyjny spartański damski strój, składający się z krótkiej, lekkiej spódniczki i odsłaniającej ramiona i nogi tuniki, kontrastujący z ciężkimi, zasłaniającymi wszystko oprócz stóp, dłoni i twarzy tkaninami Atenek. Ówczesne spartańskie kobiety cieszyły się statusem i szacunkiem niespotykanym wśród ich płci w innych zakątkach Grecji i nie ma raczej wątpliwości, że Leonidas z Gorgo postanowili wykorzystać ten fakt w swoich negocjacjach, jednocześnie szokując i karmiąc oczy swoich interlokutorów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Po rzezi dokonanej na 300 pod Termopilami tron objął syn Gorgo, Plejstarchos. Dopóki sam nie dorósł do piastowania urzędu w 478 r. p.n.e. rządzili za niego regenci: najpierw wuj, a potem kuzyn. Choć prawdopodobnie Gorgo dalej, do końca wojny z Persami, służyła radą jemu i spartańskim eforom, wraz ze śmiercią swego męża zniknęła z pola zainteresowania greckich historyków. Nie znaleziono żadnej wzmianki o tym, kiedy opuściła ten świat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Któż mógłby wykorzystać idee lepiej niż Grecy? Gorgo, jako Spartanka, jest w stanie wykorzystać potęgę i elastyczność tego systemu, aby osiągnąć dowolny rodzaj zwycięstwa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_GORGO_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Na wczesnym etapie gry Grecy przodują w ilości produkowanej [ICON_Culture] kultury, dzięki Gorgo zdobywając ją za udział w wojnach i zabijanie przeciwników lub umieszczanie akropoli na wzgórzach wśród cudów i dzielnic miast. W połączeniu z darmową dziką kartą doktryny sprawia to, że Grecja jest graczem stawiającym na ustrój, a rozwijając idee, które wspierają jej strategię, dysponuje pełnym wachlarzem korzystnych doktryn. Jej system rządowy jest na tyle elastyczny, że pozwala na obranie dowolnej ścieżki wiodącej do zwycięstwa, jednak wygrana kulturowa to w przypadku Grecji wybór najbardziej oczywisty.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wiecznie spragniony potęgi władca Norwegii Harald – którego później jego własny lud począł nazywać Hardradą (co znaczy mniej więcej „surowego władcę”) – usiłował zdobyć duńską koronę w 1048 r. n.e. (ponawiał potem próby), a angielską w roku 1066. To ostatnie przedsięwzięcie okazało się jego zgubą. Zanim jednak poległ pod Stamford Bridge, Harald Hardrada z całą pewnością żył pełną piersią, odwiedzając dalekie krainy... i mordując ichniejszych tubylców.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Harald Sigurdsson urodził się około 1015 r. w Ringerike jako syn Asty Gudbrandsdatter i jej drugiego męża, Sigurda, jednego z najbogatszych wodzów całej Skandynawii. Dni młodości spędzał tak jak większość wikińskich chłopaków – na przepychankach, zabawianiu chętnych nordyckich piękności i snuciu marzeń o heroicznych czynach. Był najmłodszym z trzech przyrodnich braci króla Olafa (kanonizowanego rok po swojej śmierci). Rewolta w 1028 r. przepędziła Olafa na wygnanie na Ruś Kijowską, skąd powrócił po dwóch latach, chcąc odzyskać tron. W międzyczasie bracia, a zwłaszcza Harald, organizowali wsparcie ze strony norweskich wodzów. Doszło do bitwy pod Stiklestad przeciw duńskiemu królowi Knutowi Wielkiemu, gdzie Olaf zginął, a Harald został ranny.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Po wygojeniu ran w Szwecji Harald dotarł ze świtą 500 mężów do ruskiego Nowogrodu, gdzie został ciepło przyjęty przez Wielkiego Księcia Jarosława Mądrego. Desperacko potrzebował on właśnie zaciekłych wojów i przywódcy, więc honorując swój przydomek, nie odesłał wikińskiego młodzieńca z kwitkiem. Przez następnych kilka lat Harald uczestniczył w wojennych kampaniach Jarosława, ruszając przeciw Polakom w 1031 r., rozgramiając kilku niepokornych wasali, zwalczając Pieczyngów i innych nomadów. Pragnąc jednak większej sławy, a zwłaszcza bogactw, Harald wyruszył wreszcie do Konstantynopola, by podjąć się w 1034 r. służby w Cesarstwie Bizantyńskim, podobnie jak wielu podróżujących po świecie wikingów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Jako jeden z dowódców gwardii wareskiej Harald po raz pierwszy stanął do boju przeciw arabskim piratom na Morzu Śródziemnym, a potem kontynuował karierę na suchym lądzie, zwalczając ich popleczników w Azji Mniejszej. Jak głosił skald Arnorsson, twórca późniejszej sagi o Haraldzie (zapewne zamówionej przez samego zainteresowanego, co mogło wpłynąć nieco na pewne fakty), w 1035 r. dowodził już całą gwardią, wiernie służył cesarzowi Michałowi IV, toczył bitwy w okolicach Jerozolimy, poprowadził bizantyńską ekspedycję militarną do Sycylii i doświadczył mnóstwa innych przygód. A to wszystko uczyniło go wręcz bajecznie bogatym (nie tylko łupił bitewne pola, ale też cesarz sowicie go potem nagradzał). W 1042 r. powrócił na Ruś, gdzie jako świeżo upieczony bogacz i bohater poślubił córkę Jarosława, Ellisif.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
A jednak te wszystkie spędzane na zabijaniu ludzi wędrówki wzbudziły w Haraldzie tęsknotę za domem. Synowie Knuta opuścili Norwegię na rzecz nowych przygód w Anglii, pozostawiając na tronie bękarta po Olafie, Magnusa Dobrego. Harald wrócił do Szwecji, zebrał tam armię i rozpoczął najazdy na duńskie majątki wzdłuż wybrzeży Bałtyku. W 1046 r. pomiędzy Magnusem i Haraldem doszło do kompromisu (ten pierwszy może i był dobry, ale z mądrością gorzej), według którego mieli się podzielić władzą nad krajem, choć Harald musiał też podzielić się z pozbawionym grosza przy duszy Magnusem swoją niebagatelną fortuną. Dwa lata później obdarowany był na tyle uprzejmy, by umrzeć, nie pozostawiając męskiego potomka. Na łożu śmierci postanowił jednak podzielić królestwo, osadzając na duńskim tronie Sweyna Estridssona, a Haralda pozostawiając na norweskim. Nie spodobało się to naszemu bohaterowi, który przez dwie następne dekady toczył wojnę ze Sweynem, próbując odzyskać tron Danii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Każdego roku Harald – już o przydomku Hardrada – plądrował wybrzeża Danii jak za starych, dobrych czasów, mordując miejscowych i podpalając wszystko, czego nie dało się wcisnąć do ładowni i dostarczyć do kraju. W 1048 r. nękał Jutlandię, a już rok później zdewastował Hedeby, najistotniejszy wówczas duński węzeł handlowy... I tak mijały mu lata. Jednakże Hardradzie nie można przypisywać tylko siania śmierci i zniszczenia: wprowadził reformy kodeksu prawnego, eksplorował północne krańce swoich ziem i nie szczędził sił, by przyspieszyć ekspansję chrześcijaństwa w Skandynawii. Ustanowił też wspólną norweską walutę, co mogło być powodowane chęcią podwyższenia podatków. Wprost przepadał bowiem za podatkami – zimowymi miesiącami podróżował przez swe włości, by oskarżać rolników i kupców o unikanie zapłaty. Standardową karą za to było natychmiastowe okaleczenie lub egzekucja winnego, Harald zapewniał więc swemu krajowi większą płynność finansową niż wielu innych władców. Ostatecznie zdołał się nawet porozumieć ze Sweynem, podpisując bezwarunkowy traktat pokojowy pomiędzy dwoma wikińskimi królestwami w 1064 r.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Mniej więcej wtedy plany Haralda skoncentrowały się na kwestii korony Anglii, czekającej na niego tuż za Morzem Północnym. Po śmierci bezdzietnego Hardekanuta, syna Knuta i teoretycznego króla Anglii (przynajmniej większej jej części) w r. 1042, tron został przekazany Edwardowi Wyznawcy. Harald był wówczas zajęty przejmowaniem tronu Norwegii, więc nie zwrócił na to większej uwagi. Kiedy jednak Edward również zmarł w styczniu 1066 r., Hardrada zgłosił pretensje do porzuconej korony i wielce się zirytował, kiedy zaszczytu tego doznał Harold Godwinson, jeden z doradców nieżyjącego Wyznawcy. Argumenty za kandydaturą Harolda, choć dość pokrętne, były najwyraźniej wystarczająco przekonujące dla wikingów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Hardekanut i Magnus, jako królowie niezależnych ziem, zgodzili się, by w razie śmierci któregokolwiek drugi odziedziczył jego włości, aby służyły wielkiej „krainie wikingów”. Zaczynając dzielić zwierzchnictwo nad Norwegią z Magnusem, zanim jeszcze ten ostatni zdążył zemrzeć, Harald naciskał, aby powyższa umowa objęła również jego. Nadszedł najwyższy czas, żeby wraz ze śmiercią Edwarda Anglicy wypełnili postanowienia kontraktu. Kiedy tak się nie stało, zmobilizował armię i wyruszył w morze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Harald zawarł sojusz z Tostigiem Godwinsonem, bratem Harolda, którym szarpał gniew po odebraniu mu hrabstwa Nortumbrii przez świętej pamięci Edwarda, a przy okazji porozumiał się z hrabiami Szetlandii i Orkadów. Dołączyli do niego również niektórzy poddani szkockiego króla Malcolma. Ogółem przypisuje mu się posiadanie około 9000 żołnierzy (reszta była zajęta plądrowaniem, grabieniem i ogólnie pojętą demolką) pod swymi bezpośrednimi rozkazami w momencie, gdy zdobył York i wyruszył na południe. Harold, który spędzał czas w południowej Anglii, oczekując normańskiej inwazji pod dowództwem Williama, rzucił nagle na północ około 15 tysięcy ludzi, wliczając w to pewne ilości ciężkozbrojnych rycerzy. I tak prezentował się balans sił, kiedy dwie armie zderzyły się przy Stamford Bridge. W ogniu walki nieopancerzony Harald Hardrada został trafiony strzałą w gardło i zmarł tak jak żył: szarżując do bitwy wbrew zdrowemu rozsądkowi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Choć Harald stoi na czele potęgi morskiej porównywalnej do Anglii czy Hiszpanii, traktuje dominację na morzach głównie jako dobry sposób na przeprowadzanie szybkich ataków na cele przybrzeżne.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HARDRADA_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Harald to tyran mórz. Na swoje ofiary wybiera cywilizacje o słabo rozwiniętej flocie, nad którymi dominuje liczebnością statków, i najeżdża ich wybrzeża, a jeśli przybrzeżne miasta nie mają wystarczającej ochrony, podbija je. Harald jest szczególnie groźny w okresie średniowiecza, gdy do dyspozycji ma długie statki oraz berserków. Religia (rozwijana dzięki kościołom klepkowym) zazwyczaj nie znajduje się w centrum jego zainteresowań, ale wśród udostępnianych przez nią wierzeń wyznawców znajduje się kilka pozycji (na przykład sprawiedliwa wojna), które świetnie współgrają z jego militarnymi kampaniami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Urodzony jako najstarszy syn Tokiyoriego, piątego shikkena (regenta) szogunatu Kamakura i, praktycznie rzecz ujmując, władcy Japonii, Tokimune od urodzenia przysposabiany był do roli tokuso (głowy) klanu Hojo i rygorystycznie przyuczany do przejęcia schedy po ojcu. Kiedy już osiągnął godny wiek 18 lat, w 1268 r., faktycznie przejął obowiązki shikkena, a w momencie swej śmierci w wieku 34 lat mógł się już szczycić dogłębnym przebudowaniem samej istoty Japonii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Zaraz po dołączeniu do linii shikkenów Tokimune musiał stawić czoła państwowemu kryzysowi. Mongolski cesarz Chin, Kubilaj-Chan, wysłał poselstwo, domagając się od Japonii wejścia w „układ trybutarny” z Mongołami, jako alternatywę oferując inwazję połączoną z podbojem. Choć wielu członków japońskiego rządu, wliczając w to część rodziny królewskiej, naciskała na dążenie ku kompromisowi, nastoletni regent kategorycznie odrzucił te żądania, odsyłając emisariuszy z niczym (nie wiemy za to, w jakim stanie).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Jeszcze czterokrotnie na przestrzeni czterech lat mongolscy emisariusze powtarzali swoje żądanie, za każdym razem otrzymując od Tokimune podobną odpowiedź. Spodziewając się kresu mongolskiej cierpliwości, wysłał on japońskie szeregi na południową wyspę Kiusiu, by przygotować się do inwazji. Doczekali się jej w 1274 r., gdy złożona z 25 tysięcy Mongołów potęga przejęła pomniejsze, graniczne wyspy archipelagu. Potem natomiast niebiański wiatr zmusił flotę agresorów do powrotu do domu i zagrożenie minęło. Póki co.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Nawet po najeździe Kubilaj próbował nawiązać rozsądny dialog, wysyłając jeszcze pięciu emisariuszy w 1275 r., by ponownie negocjowali kwestię trybutu. Na miejscu odmówili oni odejścia bez otrzymania odpowiedzi, więc Tokimune sprowadził ich do miasta Kamakura i zdekapitował. W 1279 r. pojawiło się kolejnych pięciu nieszczęśników, którzy skończyli podobnie. Cesarski dwór nakazał wtedy wszystkim kapliczkom i świątyniom modlitwy w intencji zwycięstwa nad Mongołami. Tokimune zabrał się natomiast za fortyfikowanie wybrzeży w newralgicznych punktach.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Latem 1281 r. wybrzeża odwiedziła o wiele poważniejsza fala – według szacunków około 4000 łodzi, a w nich jakieś 140 tysięcy Mongołów i wojsk sprzymierzonych – i zderzyła się z całą japońską armią i marynarką pod Tokimune. Po porażkach na wyspach Tsushima i Shikano Mongołowie zdołali wreszcie osiąść w przyczółku na wyspie Iki, choć potem i tak wycofali się na Hirato. Trzy dni później Japończycy zaatakowali flotę najeźdźców, powodując konsternację i dość poważne zniszczenia – na tyle poważne, by większość mongolskich dowódców wyruszyła w drogę powrotną do Chin, pozostawiając za sobą mniej więcej 100 tysięcy pozbawionych przywództwa żołnierzy. W sierpniu nadciągnął słynny kamikaze (tajfun), który przez dwa dni katował mongolskie statki, śląc większość na dno (wliczając w to jednostkę flagową pod zwierzchnictwem koreańskiego admirała). Porzucone 100 tysięcy nie musiały długo czekać na anihilację z rąk samurajów Tokimune.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Japonia była ocalona i aż do II wojny światowej nie musiała się martwić żadnymi inwazjami na swoje terytorium. Tokimune mógł skupić uwagę na innych sprawach... jak praktykowanie medytacji zen albo stawianie buddyjskich kapliczek i klasztorów, na przykład tego w Engaku-ji, aby upamiętniały samurajów poległych w walce z mongolskim najeźdźcą. Jako młodzieniec władca promował sektę buddyzmu zwaną ritsu, lecz w którymś momencie przed inwazją wkroczył na ścieżkę zen. Był tak mocno oddany swojej wierze, że w dniu śmierci „przybrał tonsurę i został mnichem zen” (może jednak trochę się spóźnił na te poszukiwania prawdziwego oświecenia).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Częściowo dzięki koordynowanemu przez Tokimune zwycięstwu nad Mongołami buddyzm zen począł dość prędko zyskiwać dużą popularność wśród kasty samurajów. Niektórzy może faktycznie wierzyli w jego nauki, inni zapewne przyjęli go, aby zyskać sobie względy shikkena. Ta wcześniej marginalna wiara wpierw pochłonęła Kamakurę, siedzibę potęgi Hojo, a potem dotarła do cesarskiej stolicy w Kioto. Tokimune połączył też zen z „moralnym” kodeksem bushido (współczesne określenie dawnej filozofii), który kładł nacisk na wagę skromnego żywota, lojalności, nauki sztuk walki i „honoru po grób”. Zrodzone z neokonfucjanizmu bushido zostało pod rządami Tokimune połączone z elementami shinto i zen, co wzbogaciło ogólnie brutalny kodeks o pewną dozę mądrości i spokoju ducha. Po pewnym czasie, w epoce późniejszego szogunatu Tokugawa, niektóre z tych nauk bushido zostały sformalizowane w postaci japońskiego prawa feudalnego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Poza poświęcaniem kapliczek poległym na froncie walki z mongolską hordą samurajom, Tokimune dał początek kilku inicjatywom, które miały pomóc wojownikom w bardziej pragmatyczny sposób. Zmarł jednak, zanim udało się zaimplementować większość z nich (dzieła miał dopełnić jego syn, Sadatoki). Kyuninom (oficerom) i myoshu (panom ziemskim), których do tej pory nie nagrodzono, przydzielono posiadłości ziemskie (shoen), a te, które zdążyli sprzedać lub zastawić w celu mobilizacji sił, zwracano im bez dodatkowych kar. Za nadzór nad szczegółami operacji odpowiadała specjalna komisja tokusei no ontsukai („agentów szlachetnej władzy”). Kolejny edykt ustanowił, że zastawione ziemie kapliczek zostaną bezwarunkowo zwrócone klasztorom zen w ramach wdzięczności za wznoszone w czasach inwazji modlitwy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Wtem jednak, w samym środku swej dobroczynnej kampanii, Hojo Tokimune niespodziewanie zachorował i zmarł z nieznanych przyczyn, a był to rok 1284. Jako człek, który tak bohatersko stał na straży Japonii, doczekał się pośmiertnego uwielbienia swoich krajan. A jednak potężne, związane z odpieraniem inwazji wydatki i szerzący się zen osłabiły szogunat Kanakura i klan Hojo (na te kapliczki Tokimune poświęcił sporą część rodzinnej fortuny) na tyle, że pięćdziesiąt lat później zostały zastąpione w restauracji Kenmu, a wkrótce potem na ich miejsce wkroczył szogunat Ashikaga.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Gdy na czele Japonii stoi Hojo, „droga wojownika” tego kraju polega na budowie zwartego nadbrzeżnego imperium i łączeniu religijnego oraz [ICON_Culture] kulturalnego rozwoju z postępem militarnym.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_HOJO_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Japonia uzyskuje taką samą premię za sąsiedztwo, umieszczając dzielnice świątynne i kampusy obok siebie, jak budując je w pobliżu gór. Dzięki temu Japończycy nie muszą przejmować się wyszukiwaniem odpowiedniego terenu pod budowę miast i zamiast tego mogą polegać na gęstej zabudowie. Cywilizacja Hojo najlepiej rozwija się wzdłuż wybrzeży, gdzie zarówno jego jednostki lądowe, jak i morskie są bardziej skuteczne. Należy na niego uważać podczas rozgrywki na mapach zdominowanych przez morza. Choć mogłoby się wydawać, że Japonia jest przede wszystkim cywilizacją polegającą na sile wojskowej, to pod przywództwem Hojo może skutecznie konkurować z innymi także na płaszczyźnie religii oraz [ICON_Culture] kultury.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Praktycznie wszystko, co wiemy o długoletnich rządach króla Konga Alfonsa I, pochodzi z jego korespondencji z portugalskimi władcami Manuelem I i Janem III Avizem. Garstka faktycznie obecnych na jego dworze pobratymców nie miała o nim wiele do powiedzenia... albo po prostu niewiele o nim pisali. Na szczęście listy Alfonsa są rozbudowane, szczegółowe, a czasami nawet dość przenikliwe. Większość z nich składa się z zawziętego narzekania na utrudniających monarsze życie portugalskich podróżników, kolonistów, oficjeli i handlarzy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony jako Mvemba a Nzinga, pierworodny Mwene Kongo (króla) Nzinga a Nkuwu, piątego ze swej dynastii, był już mężczyzną po trzydziestce, kiedy w maju 1491 r. do Mbanzy-Konga (stolicy) przybyli Portugalczycy podążający śladem odkrywcy Diogo Cao. Jego ojciec szybko i sprawnie przyjął katolicyzm (może po usłyszeniu historii o tym, jak Kościół nawracał inne królestwa, postanowił podjąć rozsądną decyzję), jednocześnie zgadzając się na portugalski przydomek Jana I. Mvemba również został ochrzczony, od tej pory zwąc się Alfonsem. Odwołany z prowincji Nsundi, którą dotychczas zarządzał, rozpoczął studia u boku bożych sług i portugalskich królewskich „doradców”. Zgodnie z kapłańskimi raportami pałał entuzjazmem jako „prawdziwy” wyznawca chrześcijańskiej wiary.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
I faktycznie, był tak oddany Bogu, że nakazał niszczenie wszelkich tradycyjnych form sztuki, które mogłyby urazić chrześcijańskiego ducha. Zainicjował też program mający zachęcać mieszkańców prowincji do konwersji. Jego sojusz z portugalskimi katolikami przysłużył mu się wielce po śmierci ojca, gdyż królowie Konga byli wybierani i nikt nie mógł zagwarantować, że nasz konwertyta zastąpi starego króla, pomimo więzów krwi i wiary. Jednakże matka Alfonsa, kobieta przebiegła, zdołała zachować śmierć króla w tajemnicy aż do czasu, gdy jej syn mógł wrócić do stolicy i zebrać popleczników. Kiedy ostatecznie ogłoszono grobowe wieści, Alfons czekał już na to w gronie stronników (niebiańskich i zwyczajnych), by stać się wkrótce nowym Mwene Kongo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
A jednak w różanym ogrodzie Konga nie zabrakło kolców. Przyrodni brat Alfonsa, Mpanzu, zdołał w przeciągu tygodnia (dość szybko, zważając na czterodniowy kongijski tydzień) zebrać armię i wyruszyć z nią na M’banzę. Gdy odrzucił chrześcijaństwo, jego szeregi poczęły błyskawicznie puchnąć, uzupełniane wyznawcami Nzambi a Mpungu, stwórcy istniejącego wyłącznie poza światem fizycznym. Jak to potem ujął Alfons, kiedy Mpanzu próbował szturmem zdobyć stolicę, Bóg wyciągnął karzącą dłoń. Zjawa świętego Jakuba pojawiła się na przestworzach w towarzystwie pięciu „niebiańskich jeźdźców”, a niewierni agresorzy pierzchli z pola bitwy. Cud ten, opisany przez Alfonsa w liście (możliwe, że nie do końca rzetelnie), położył kres wszelkiej opozycji wobec jego władzy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Wygląda na to, że dzięki cudownemu ocaleniu Alfons I zapragnął się upewnić, że jego królestwo podąża ścieżką prawości, i zaczął spędzać gros swojego czasu na staraniach ukatolicyzowania Konga. Ustanowił „Rzymskokatolicki Kościół Konga”, finansując jego kaplice i szkoły z zasobów królewskiego skarbca (głównie pochodzących z podatków ludu). Ocenia się, że w 1516 r. w M’banzie około 1000 uczniów uczyło się pisania, czytania i jak być dobrymi katolikami. Alfons spędził mnóstwo czasu na próbach zespolenia religijnych tradycji Konga z europejskim chrześcijaństwem – spełzły one na niczym. Wysyłał też do Europy część swojej rodziny, jak na przykład syna Kinu a Mvembę, który w 1518 r. został przez Watykan wyświęcony na biskupa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Mimo swej nieugiętej katolickiej wiary Alfons nie darzył Portugalczyków podobnie ciepłymi uczuciami. Choć pozornie wspierał inicjatywy modernizacyjne, odmówił mimo nacisków przyjęcia portugalskiego kodeksu prawnego i stawał naprzeciw ustawom, które pozwoliłyby na sprzedaż ziemi portugalskim inwestorom. Jednak zarzewiem największych sporów okazała się kwestia niewolnictwa. W rozpoczynającej się od 1526 r. serii listów Alfons potępia przemoc, którą propagowali Portugalczycy rozbudowujący atlantycki rynek handlu żywym towarem. Posunął się nawet do gróźb eliminowania łowców, którzy działali na terenach pod jego jurysdykcją. Winę za destabilizację państwa zrzucał również na nasilający się niewolniczy biznes w południowych prowincjach Konga. Jednakże wielu spośród rodzimych możnych czerpało spore zyski z handlu ludźmi, więc jedynym faktycznym ograniczeniem, które zdołał przeforsować, była królewska komisja uprawniona do określania statusu (od „wolności” po kilka stopni niewolnictwa) wszystkich wystawionych na sprzedaż osób.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Pomimo tego Alfons podpisał w 1512 r. traktat, według którego królestwo Konga przyjęło portugalskie instytucje, udzieliło eksterytorialnych praw żyjących w kraju Portugalczykom i zezwoliło ichniejszym handlarzom na handel „legalnymi” niewolnikami. Z pomocą Portugalczyków i dzięki ich sile handlowej Alfons odbudował stołeczne miasto w kamieniu. Portugalskie uzbrojenie i katolickie błogosławieństwo pozwoliły jego wojskom na poszerzenie granic królestwa na południe i wschód. Korona Konga miała też pod kontrolą wszelki handel zagraniczny, a Alfons zwiększył eksport kości słoniowej i rafii do Europy, by zapełnić jakoś skarbce i opłacić te wszystkie „nowoczesne” luksusy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Kiedy żywot Alfonsa dobiegał już końca, część jego licznego potomstwa rozpoczęła manewry, by nie zmarnować zbliżającej się okazji. W 1539 r. podstarzały król uniknął skrytobójstwa w trakcie wielkanocnej ceremonii. Zorganizowała je, jak się okazało, między innymi grupa portugalskich obywateli. W 1542 r. (albo 1453 – kongijskie annały nie podają dokładnej daty) Alfonso zmarł spokojnie. Jego syn, Perdo, został następcą, lecz nie poradził sobie za dobrze, zrzucony parę lat później z tronu przez jednego z licznych wnucząt Alfonsa, Dioga.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Kongo pod przywództwem Mvemby to państwo paradoksów: religijna cywilizacja, która nie generuje [ICON_Faith] wiary i nie posiada dzielnic świątynnych, a ponadto charakteryzuje się ogromną [ICON_Citizen] populacją pośrodku lasu deszczowego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_MVEMBA_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Pierwszym krokiem Konga jest zajęcie jak największego obszaru lasu tradycyjnego lub deszczowego, co nie powinno być trudne... chyba że w pobliżu znajduje się Brazylia. Wykorzystując Mbanzę (która już w średniowieczu zapewnia mnóstwo [ICON_Housing] obszarów mieszkalnych) i [ICON_Food] żywność z pól lasów oraz lasów deszczowych, jest ono w stanie szybko wybudować duże miasta. Mvemba wybiera dodatkowo największą religię w grze i rozprzestrzenia ją w większości swych miast, dzięki czemu Kongo może zduplikować premie płynące ze wszystkich wierzeń, i to bez konieczności generowania nawet jednego punktu [ICON_Faith] wiary. Jeśli uda mu się zyskać mimo wszystko jakieś punkty [ICON_Faith] wiary, może wykorzystać je, by objąć patronatem wielkich ludzi, zwiększając umiejętność cywilizacji „Nkisi” do generowania wielu wielkich dzieł. Łącząc premie płynące z religii i wielkich dzieł, Kongo może dążyć do dowolnego rodzaju zwycięstwa, choć zwycięstwo kulturowe jest w tym przypadku najlepszym wyborem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_QUOTE
Text:
Nie znam szlachetniejszego zajęcia od wskazywania drogi młodym umysłom i przygotowywania ludzi na nadejście jutra.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pełne, nadane mu przy narodzinach imię przyszłego cesarza brzmiało Pedro de Alcântara João Carlos Leopoldo Salvador Bebiano Francisco Xavier de Paula Leocádio Miguel Gabriel Rafael Gonzaga z domu Bragança, królewskiego rodu portugalskich władców. Prościej jednak nazywać go Pedrem II. Urodzony 1825 r. w Rio de Janeiro (jako pierwszy brazylijski władca pochodzący z Brazylii) syn Pedra I i jego austriackiej żony utracił matkę, gdy miał zaledwie rok. Był wychowywany i klasycznie kształcony przez całą serię guwernantek i opiekunów, a przytłaczający codzienny reżim edukacyjny bardzo skupiał się na wyuczeniu go etycznych wartości oraz cech charakteru, które nieco odróżniłyby go od nieodpowiedzialnego i impulsywnego monarszego ojca. Taka młodość tłumaczy sporo aspektów tej postaci: jego wieczne dystyngowanie, dystans wobec otoczenia, zdumiewający spokój i pielęgnowaną powagę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Jako jedyny męski potomek Pedra I przejął schedę po ojcu, gdy ten abdykował, by zająć się dynastycznymi zmaganiami w Europie. Pedro II był wówczas zaledwie pięciolatkiem. Przez dziewięć lat Brazylia znosiła niespokojne regenckie rządy, aż w 1840 r. Pedro ukończył 14 lat i mógł już otrzymać koronę, co nastąpiło w przeciągu najbliższego roku. Nastolatek natychmiast mocno – zapewne aż za mocno, jeśli zapytać skorumpowanych polityków, plantatorów i oficerów wojsk – zainteresował się sprawami państwa. Uważał, że jako władca winien pełnić rolę politycznego arbitra, odsuwając na dalszy plan osobiste preferencje na rzecz rozplątania wewnętrznych, iście partyzanckich dysput politycznych. Podczas swych rządów Pedro stawał na czele 36 różnych gabinetów, z których większość cieszyła się powszechnym publicznym poparciem, gdyż na ogół otaczał się osobiście dobieranymi, adekwatnie uzdolnionymi doradcami i ministrami. Dzięki zręcznym manewrom pomiędzy wsparciem dla partii liberalnej i konserwatywnej, zapewnił obydwu w miarę równe możliwości zarządzania krajem pod swoim dowództwem, unikając jednocześnie (mniej więcej) komplikacji i przemocy w okresach przejściowych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Dzięki temu Pedro II miał szansę na realizowanie swoich przekonań co do konieczności zmodernizowania Brazylii i zapewnienia jej miejsca w ówczesnym świecie. Czy to sam, czy za pośrednictwem gabinetu, ufundował konstrukcję pierwszej brukowanej drogi w kraju, Unido e Industria, która łączyła Rio de Janeiro z Juiz de Fora, pierwszą parową kolej pomiędzy Santos i São Paulo i pierwsze instalacje telefoniczne (w 1877 r.). Brał też udział w kładzeniu pierwszego podwodnego kabla telegraficznego prowadzącego z Brazylii do Europy i w wypuszczeniu pierwszego państwowego znaczka pocztowego. Przewidując nadejście epoki industrialnej, kładł nacisk na produkcję kawy w miejsce cukru... choć trudno przecenić uzależnienie ludzi od obydwu substancji. Tym samym miłość narodu wobec niego rosła wraz z majątkami Brazylijczyków i standardami ich życia. Nawet mieszkańcy lepianek przy Amazonce odczuwali powiew prosperity.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Relacje z zagranicą wyglądały trochę gorzej, gdyż kilka państw „zaniepokoiło się” przesadnymi ich zdaniem sukcesami ekonomicznymi i politycznymi Brazylii. Dwa pomniejsze incydenty wystarczyły, by Brytania uznała za konieczne wystosować ultimatum, po którym wydano Royal Navy rozkaz przechwytywania brazylijskich jednostek handlowych w ramach rekompensaty. Pedro nie zamierzał znosić podobnego nękania i zmobilizował własne siły, gotując się do wojny z brytyjskimi włościami w regionie, co doprowadziło do prędkiego złagodzenia stanowiska Brytyjczyków, którzy zaproponowali pokojową ugodę poprzez międzynarodowy arbitraż. Zamiast złapać oddech, Pedro od razu musiał skupić się na trwającej rok niewypowiedzianej wojnie z Urugwajem, którą zakończyła brazylijska okupacja miast Salto i Paisandu. Co ciekawe, zaraz po zakończeniu tej scysji atak przypuścił z kolei Paragwaj. Wynikła z tego trwająca do 1870 r. bardzo kosztowna wojna „trójprzymierza”, która wreszcie doprowadziła do bezwarunkowego zwycięstwa Brazylii. Z kolei konflikt z Kościołem katolickim (1872–1875) rozwiązano poprzez negocjacje, lecz Pedro utracił tym samym wsparcie przedstawicieli kleru.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Mimo pewnych trudności dyplomatyczne zwycięstwo nad Wielką Brytanią i te zwykłe, militarne, odniesione nad Urugwajem i Paragwajem, zapewniły Pedrowi II wśród przeciętnych Brasileiros popularność, o jakiej wcześniej nie marzył. Zechciał to wykorzystać, obierając sobie za cel realizację przedsięwzięcia, które odbiło się najsilniejszym echem spośród jego dokonań: wyzwolenia brazylijskich niewolników. Władca postrzegał niewolnictwo jako ostatnią dużą przeszkodę na drodze Brazylii ku „nowoczesności” i jako „obrazę Boga”. Swoich własnych niewolników uwolnił w 1840 r., a w 1850 zagroził abdykacją, jeżeli legislatura nie zdelegalizuje atlantyckiego handlu ludźmi, co uczyniła bez większej zwłoki. Zdawał sobie jednak sprawę, że nagła abolicja może zburzyć ekonomię Brazylii, więc uznał stopniowe wykorzenianie zjawiska za działanie mniej traumatyczne, niż usunięcie zjawiska ogniem i mieczem. W 1871 r. nadzorował wprowadzenie „prawa wolnych narodzin”, według którego wszelkie potomstwo niewolnych kobiet było uznawane za pełnoprawnych obywateli kraju. Kolekcja mniej kontrowersyjnych praw podążyła za ciosem w przeciągu następnych lat, nadając kolejne prawa brazylijskim niewolnikom, z pełną ich emancypacją w roku 1888. I ta decyzja, która odebrała monarchii wsparcie krajowych plantatorów, była początkiem końca kariery Pedra.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Pedro II, sam wykazujący pewne aspekty geniuszu, był oddanym promotorem edukacji, sztuki i nauki w swoim kraju. Zdołał przy okazji udowodnić, że inteligencją przewyższał większość ówczesnych władców i ogółu populacji. Zdobył sobie szacunek takich uczonych, jak Darwin, Pasteur i Nietzsche i przyjaźnił się z artystami i autorami z całego świata. Prowadził korespondencję z Longfellowem, Emersonem i jurystą Oliverem Wendellem Holmesem, a w 1876 r. został pierwszą zagraniczną głową państwa, która odwiedziła USA, przemierzając wówczas cały kraj, od San Francisco przez Nowy Orlean po Waszyngton. Amerykańska prasa obwołała jego podróż „nieskazitelnym triumfem”, gdyż swoją bezpośredniością, przenikliwością i dobrocią wywarł wrażenie na wszystkich, od ludu po polityków.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Kiedy Pedro uznał, że może już zaufać uwielbieniu swoich podwładnych, postanowił spełnić swe życiowe marzenia o podróżach. Owocem były trzy wycieczki do Europy i wspomniana dłuższa wizyta w Stanach. Te długie nieobecności sprawiły, że zaczął coraz bardziej oddalać się od tych segmentów brazylijskiego społeczeństwa, które były niegdyś tak bliskie jego sercu, czyli bogacącej się klasy średniej i nowego pokolenia stawiających na liberalizm studentów. W dodatku nie mógł już liczyć na żelazne wsparcie kleru, klas wyższych i wojska. Choć gmin nadal go uwielbiał, najwyraźniej okazywał to w dość ciekawy sposób, gdyż w listopadzie 1889 r. doszło do bezkrwawego przewrotu, w wyniku którego musiał abdykować na rzecz powstającej republiki (która nie przetrwała długo). Starzejący się i podupadający na zdrowiu Dom Pedro został wygnany do Europy, gdzie dwa lata później, w Paryżu, dokonał żywota. W przeciwieństwie do Brazylii, Francja zorganizowała „ojcu swego ludu” państwowy pogrzeb, a w 1925 r. jego szczątki powróciły do ojczyzny, gdzie spoczął w katedrze w Petropolis, której powstanie pomógł zresztą sfinansować.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PEDRO_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Pedro dostarcza wielkim ludziom w swoim domu w lesie deszczowym mnóstwo okazji do rywalizacji. Decydowanie o tym, które pole należy zachować dla premii sąsiedztwa, a które przekształcić w dzielnice, nigdy nie jest łatwe dla Brazylii. Dzięki odpowiedniej aranżacji ich miasta mogą jednak stać się potężnymi generatorami [ICON_Faith] wiary, [ICON_Culture] kultury i [ICON_Gold] złota, czyli tego, co niezbędne, by pozyskać wielkich ludzi. W pozyskiwaniu wielkich ludzi pomaga również organizacja karnawałów, które przyciągają wielkich artystów, dzięki czemu Brazylia ma odrobinę większe szanse na osiągnięcie zwycięstwa kulturowego (choć generowanie wielkich ludzi pozwala na wybór dowolnej ścieżki prowadzącej do zwycięstwa).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Przez wielu uważany za najbardziej wpływowego greckiego mówcę i generała swoich czasów Perykles został nazwany „pierwszym obywatelem Aten” przez nikogo innego, jak samego współczesnego mu historyka Tukidydesa (który jednakowoż postrzegał politykę jako konstrukt zbudowany na strachu i własnym interesie, więc jego opinię wypada odczytywać z pewną dozą wyrozumiałości). Dbający o swoje interesy jak nikt inny Perykles przekształcił Symmachię Delijską, która miała dalej toczyć boje z Persją, w ateńskie protoimperium. Poza tym zamierzał uczynić Ateny artystycznym i kulturowym centrum Grecji, co całkiem mu się zresztą powiodło. Za swoje poparcie tkwiącej jeszcze w powijakach ateńskiej demokracji doczekał się natomiast miana „populisty” (co pewnie porządnie by go rozbawiło).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony w 495 r. p.n.e. w Holargos na przedmieściach Aten Perykles był owocem związku pomiędzy generałem i politykiem Ksantipposem a Agariste, córą potężnej rodziny Alkmeonidów. Zarówno Herodot jak i Plutarcha wspominali, jak to Agariste na kilka dni przed powiciem Peryklesa miała sen, w którym „urodziła lwa”. Nie wiadomo, czy ta wizja odnosiła się do jego przyszłych dokonań, czy może faktu, że urodził się z nadzwyczaj dużą czaszką, skąd wziął się jego popularny wśród autorów komedii przydomek „Cebulogłowy” (co przy jego oksycefalii było równie śmieszne, co okrutne). Perykles okazał się zamkniętym w sobie młodzieńcem, który upodobał sobie szermierkę retoryczną z uczonymi filozofami, na których wynajęcie stać było jego rodzinę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zważając na jego rodzinne koneksje, może nie dało się uniknąć wkroczenia Peryklesa na ateńską scenę polityczną. W pewnym momencie, niedługo po ukończeniu 30. roku życia, służył jako główny prokurator Kimona, dowódcy konserwatywnej frakcji oskarżanego o zaniedbywanie dobra Aten na rzecz swojego własnego. Choć uniewinniono go, dwa lata później Perykles zdołał jednak doprowadzić do ostracyzmu swego rywala (wypędzono go z miasta na dekadę), udowadniając mu kolaborację ze Spartanami. W ten sposób Perykles stał się jedną z głównych latarni ateńskiego ruchu demokratycznego i mógł promować swą populistyczną politykę społeczną.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Następną dekadę spędził na umacnianiu swojej pozycji i przypochlebianiu się niższym społecznym klasom. Jeden z pierwszych wspieranych przez niego dekretów kierował państwowe fundusze na opłacanie biednym wstępu do teatru. Inny gwarantował sowite pensje wszystkim, którzy zechcieli służyć za ławników w ateńskim sądzie najwyższym. W porozumieniu z innymi „demokratami” (działającymi w imieniu demosu, czyli gminu), Perykles zabrał się za redukowanie roli areopagu, czyli zarządzającej miastem rady, wynosząc na jego miejsce eklezję – ateńskie zgromadzenie ogólne. Z jego punktu widzenia kluczową kwestią było wspieranie mas, które postrzegał jako niewykorzystane źródło zasobów i nieodzowny element przyszłej ateńskiej dominacji nad Grecją. W związku z tym krok po kroczku ułatwiał niższym sferom dostęp do systemu politycznego i publicznych urzędów, do których nie byli dotychczas dopuszczani. Można więc uznać, że korzenie zachodniej demokracji czerpały siłę ze snów o imperialnej potędze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Wśród całego tego politykowania Perykles pokazał się jako mistrzowski mówca potrafiący łączyć w swoich wywodach umiejętności właściwe sofistom z logiką filozofów (bo przecież uczyli go tego najlepsi spośród wymienionych). Jego krytycy twierdzili jednak, że wiele ze swych słynnych przemów zawdzięcza małżonce, Aspazji, co stanowiłoby śmiertelną obrazę dla każdego oficjela, gdyż nie do pomyślenia byłoby zawdzięczać sukces kobiecie, zwłaszcza w Atenach, gdzie były one obywatelkami drugiej kategorii (przy odrobinie szczęścia). Szansę na umocnienie autorytetu dał Peryklesowi powszechny gniew, który wzbudziło zabójstwo Efialtesa, jednego z pierwszych dowódców ruchu demokratycznego. Bez Kimona i innych potencjalnych oponentów nieskrępowany przez nikogo lider demokratów stał się wnet nieskrępowanym przez nikogo (jeśli tylko ktoś wiedział, co dla niego dobre) liderem całych Aten.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Po porażce drugiej perskiej inwazji i wycofaniu się spartańskich oraz peloponeskich sojuszników Aten Perykles utworzył w 479 r. p.n.e. Symmachię Delijską, wojskowy sojusz pomiędzy egejskimi miastami-państwami mający bronić interesów Grecji... lub przynajmniej tych z nich, którymi przejmował się Perykles. Po nieudanym ataku na Persów w 454 r. Ateny wywalczyły przeniesienie z Delos skarbca Symmachii zapełnionego dzięki zbiórkom phoros (podatków) na odbudowę zniszczonych przez Persów świątyń. Trzy lata później kolejny dekret Peryklesa ustandaryzował wagi i miary całego sojuszu według ateńskich norm.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Perykles zabrał się za utylizowanie zasobów skarbca ku chwale Aten, korzystając z nich w najróżniejszych projektach budowlanych, z naciskiem na zestaw konstrukcji na miejskim akropolu: świątynię ateńskiej Nike, Erechtejon i potężny Partenon, który począł powstawać około 447 r. p.n.e. W opinii Peryklesa sojusznicy płacili w ten sposób Atenom za udzielaną ochronę (bo faktycznie miały największą flotę), a ponieważ sprawy tak się miały, w ogóle nie widział powodu do rozliczania się z wydawanych pieniędzy. Kierował też fundusze (zarówno własne, jak i sojuszu) na wspieranie tak sławnych dramatopisarzy jak Sofokles, Ajschylos, Eurypides czy Arystofanes (którzy nieszczególnie się bogacili na tych darmowych spektaklach). Rzeźbiarze pokroju Fidiasza i Myrona zdobili miasto dziełami w kamieniu i marmurze. Filozofowie Protagoras, Zenon i Anaksagoras byli bliskimi przyjaciółmi Peryklesa, choć wielki Sokrates nie zniżał się do żadnych poufałości. Można uznać, że Perykles ufundował złotą epokę Grecji... za pomocą 9000 złotych talentów, które do niego nie należały.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Wtedy już, w 458 r., Perykles piastował pozycję stratega (de facto generała) połączonych sił Aten i ich sojuszników. Nie minęło dużo czasu, gdy wyruszył w związku z tym na pierwszą wojnę peloponeską. A przynajmniej uczynił tak według Tukidydesa i Plutarcha, choć trudno uwierzyć w obiektywność ich relacji. Perykles był absolutnie przekonany, że wojna o kontrolę nad Grecją pomiędzy Spartą i Atenami jest nie do uniknięcia, wysłał więc w 433 r. ateńskie wojska, by wsparły Korkyrę w jej zmaganiach z Koryntem, sojusznikiem Spartan. Być może szukał wręcz zaczepki, a kiedy Ateny zignorowały spartańskie żądania zaniechania tych działań, Symmachia Delijska i Liga Peloponeska wzięły się za łby. Sparta zdewastowała prowincję Attyka, a Perykles ewakuował cały lud do Aten i rozpoczął przygotowania do wycieńczenia peloponeskiego wroga. Jednak w 429 r. w przeludnionym mieście wybuchła zaraza. Wśród licznych żyć pochłonęła też... samego Peryklesa, którego krasomówstwo nie przemawiało do enterobakterii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Któż inny, jeśli nie Grecy, mógłby najlepiej wykorzystać idee? Ateńczyk Perykles jest w stanie wykorzystać potęgę i elastyczność ich systemu tak, by osiągnąć dowolny rodzaj zwycięstwa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PERICLES_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Dowodząc Grecją, Perykles już na wczesnym etapie gry przoduje w ilości wytwarzanej [ICON_Culture] kultury, zawiązując sojusze z miastami-państwami lub umieszczając akropole na wzgórzach wśród cudów oraz dzielnic jego miast. W połączeniu z darmową dziką kartą doktryny sprawia to, że Grecja jest graczem stawiającym na ustrój. Rozwijając idee, które wspierają jej strategię, dysponuje ona pełnym wachlarzem korzystnych doktryn, a system rządowy jest na tyle elastyczny, że pozwala na obranie dowolnej ścieżki wiodącej do zwycięstwa – choć zwycięstwo kulturowe, rzecz jasna, to w przypadku Grecji najbardziej oczywisty wybór.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Bez względu na to, czy przydomek „Wielki” był zasłużony, Piotr Aleksiejewicz bez wątpienia zgromadził kilka naprawdę niezwykłych osiągnięć na przestrzeni czterech dekad rządów nad Rosją. W dniu jego śmierci kraj był już zmodernizowany, oświecony, zrewolucjonizowany i korzystał z mądrości zachodu (przynajmniej w ujęciu kulturowo-naukowym). Dzięki serii zwycięskich konfliktów Piotr zdobył porty mórz Czarnego i Bałtyckiego, włączając swoje państwo do europejskich rozgrywek politycznych. Ogólnie rzecz biorąc, do dziś Europa Wschodnia i Rosja odczuwają skutki pozostawionej przez niego spuścizny.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Piotr uniknął pechowych słabości, które dotknęły jego rodzonych braci, Fiodora III i Iwana V, wątłych fizycznie, a w przypadku ostatniego również mentalnie. Kiedy więc Fiodor zmarł bezdzietnie w maju 1682 r., bojarska Duma obrała na cara dziesięcioletniego Piotra, któremu za regentkę miała służyć matka, Natalia Naryszkina. Jednakże bunt strzelców (rosyjskiej gwardii pałacowej), orkiestrowany przez ambitną Zofię Aleksiejewnę, siostrę Iwana i Piotra, przymusił bojarów do obwołania młodzieńców „współwładcami” i przyznania prymatu Iwanowi. Powstały chaos doprowadził do śmierci części rodziny i przyjaciół Piotra z rąk strzelców i na rozkaz Zofii... a Piotr miał bardzo dobrą pamięć.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Zofia została regentką, co nie przeszkadzało (przynajmniej nie za bardzo) młodemu Piotrowi, gdyż bardziej zajmowały go takie rozrywki, jak składanie modeli okrętów, żegluga i prowadzenie nibywojen przy użyciu obszernej kolekcji zabawkowych żołnierzyków. No i jeszcze nauka. Był mądrym dzieciakiem (można by zaryzykować stwierdzenie, że genialnym), a jego ojciec obrał mu za nauczycieli największe umysły rosyjskiego oświecenia, tak zwaną „uczoną drużynę”. Indoktrynowali go przy użyciu wszystkich tych bałamutnych koncepcji, które cieszyły się wówczas popularnością w Europie: absolutyzmu oświeconego, równości (rzecz jasna pomijając monarchię), wpajanej konieczności postępu naukowego, wolności słowa, „Republiki listów” i całej reszty europejskich zwyczajów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Matka chciała go jakoś odciągnąć od całej tej nauki, aranżując wnet małżeństwo z Eudoksją Łopuchiną w 1689 r., ale coś poszło nie tak i dziesięć lat później Piotr przymusił Eudoksję do pozostania zakonnicą i wygnał do zakonu w Suzdalu. Tym, co tak naprawdę go rozpraszało, był jego plan odebrania władzy z rąk siostry. Węsząc, co się święci, Zofia wykonała pierwszy ruch. Kiedy strzelcy powstali, Piotr czmychnął do niezdobytego prawosławnego klasztoru, by zebrać siły. Ostatecznie Zofię obalono i odesłano do zakonu (Piotr chyba nie chciał mieć na sumieniu martwych kobiet). Współrządy z nieprzytomnym i niemalże ślepym Iwanem trwały, choć teraz Piotr dzierżył faktyczną władzę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Korzystając z całej tej oświeconej myśli, którą nasiąkł, Piotr prawie od razu rozpoczął implementację obszernych reform mających na celu zmodernizowanie Rosji na europejską modłę. Musiał przy tym stawić czoła pewnej opozycji – rewoltom strzelców, bojarów, Baszkirów i kozaków Buławina – ale nieodmiennie odpowiadał na nie prędko i brutalnie. Z równą przebojowością wprowadzał swoje „modernizacje społeczne” jako znak dla świata, że Rosja walczy o postęp cywilizacyjny (co zawsze jest drogą przez mękę). Wymagał więc od swoich dworzan, urzędników i oficerów golenia bród i noszenia nowoczesnych ubrań. Tak dokładnie to brody i ubiory wręcz opodatkował we wrześniu 1698 r.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Żeby jednak walec postępu nie wyhamował, Rosja potrzebowała łatwiejszej drogi połączenia z Europą: portów morskich, które mogłyby otworzyć włości Piotra na świat wymiany handlowej i intelektualnej z Zachodem. Na północy Bałtyku strzegli mało elastyczni Szwedzi. Na południu Osmanowie dzierżyli Morze Czarne, a Kaspijskie należało do perskich Safawidów. Żeby choć rozważać wojnę z tak potężnymi sąsiadami, Piotr potrzebował sojuszników i popleczników wśród europejskich monarchów. I w 1697 r. wyruszył w wielką dyplomatyczną eskapadę, by sobie ich pozyskać.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Choć nie odniósł przy tym wielkiego sukcesu – co zmusiło Rosję do samotnego sparingu z przeciwnikami wagi ciężkiej – mógł osobiście zwiedzić Europę od Amsterdamu, przez Londyn, Lipsk aż po Wiedeń, i pozostał wręcz urzeczony. Poznawał tajniki szkutnictwa w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i zatrudniał budowniczych oraz żeglarzy, by zabrać ich do Rosji. Złożył wizytę słynnemu Frederikowi Ruyschowi, który nauczył go rysowania zębów i zbierania motyli. W Anglii spotkał się z królem i dowiedział o meandrach „nowoczesnej” urbanistyki na przykładzie Manchesteru. Niestety, bunt strzelców zmusiła Piotra do przedwczesnego przerwania europejskiej wycieczki. Gdy dotarł do domu, posłał na tortury i stracił około 1200 z nich, a ostateczne rozwiązał całą tę irytującą formację, tworząc nową straż imperialną.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Mimo braku sojuszników Piotr rzucił Rosję w wir wojny z Turkami. Jednakże wybuch Wielkiej Wojny Północnej zmusił go do zawiązania z nimi tymczasowego porozumienia, choć zdołał jednocześnie zatrzymać zdobyte miasto Azow, będące strategicznie istotną fortecą przy ujściu rzeki Don do Morza Czarnego. Podczas gdy Polacy i Litwini, masowo ginąc, zapewniali zajęcie szwedzkiemu królowi i geniuszowi militarnemu Karolowi XII, Piotr odebrał Szwedom bałtycką Ingrię w 1703 r. i założył tam Sankt Petersburg, który miał stać się nową rosyjską stolicą. Do czasu, gdy Karol skończył już deptać Polaków, Piotr zdążył przygotować się na szwedzką inwazję. Umiejętnie wycofując się na południe i ponosząc od czasu do czasu klęski, Rosjanie zwyciężyli wreszcie decydująco pod Połtawą, od ręki kładąc kres wojnie. Ostatecznie w 1721 r. Piotr posiadał już nowe, ciekawe dodatki do swego imperium: Liwonię, Estonię, Ingrię i sporą połać Karelii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Piotr Wielki spędził swe ostatnie dni, ponownie forsując reformy. Uczestniczył w procesie reorganizacji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, a kiedy zmarł patriarcha Moskwy, głowa owego Kościoła, car odmówił tradycyjnego wyznaczenia zastępcy, tworząc w zamian zarządzający organ Świętego Synodu. Sprokurował też ustawę zabraniającą mężczyznom przebywania w klasztorach przed 50. rokiem życia, uważając to za marnowanie ich produktywnych lat. Wydał dekret o obowiązkowej edukacji, usunął podatki od gruntu i domostw (choć mając pewne fiskalne rozeznanie, wprowadził podatek pogłówny) i rozpoczął budowę pałacu Peterhof jako podarunku dla swych potomków. Sam już nie zdołał go ujrzeć, umarł bowiem w lutym 1725 r. w wieku 52 lat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Rosja Piotra Wielkiego to rozprzestrzeniający się organizm, którego nikt nie chciałby mieć tuż przy granicach własnego kraju. Piotr jest świetny w absorbowaniu terytoriów, technologii i idei, które go otaczają!


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PETER_GREAT_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Premie Piotra idealnie nadają się do zajmowania dużych obszarów lądu. Każde miasto należące do jego państwa już na początku swego istnienia jest duże, a dzięki ławrom zyskuje dodatkowe pola za każdego poświęconego wielkiego człowieka. Rosyjskie miejscowości bardzo szybko zajmują mnóstwo nowych obszarów, a w połączeniu z umiejętnościami Piotra do absorpcji [ICON_Science] nauki i [ICON_Culture] kultury cywilizacji przodujących w tych dziedzinach otrzymujemy potężne imperium, które jest w stanie osiągnąć każdy typ zwycięstwa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_SUBTITLE
Text:
Król Hiszpanii, Portugalii, Sardynii i Sycylii, Neapolu, diuk Mediolanu, król (chwilowy) Anglii i Irlandii, lord 17 prowincji holenderskich


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_QUOTE
Text:
Pewnego dnia będę mógł spojrzeć na mapę świata, która jednak nie będzie przestawiać świata... tylko Hiszpanię.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Dzięki swym habsburskim przodkom Felipe (jak brzmiało jego pierwsze imię) odziedziczył całkiem spory skrawek świata. Jego ziemie obejmowały nie tylko większość istotnych połaci Europy, ale też terytoria na każdym kontynencie znanym Europejczykom, włączając w to Wyspy Filipińskie, które zresztą właśnie jemu zawdzięczają tę nazwę. Podczas swojego 71-letniego żywota ukazał się nie tylko jako wyjątkowy despota, ale również człowiek literacko uzdolniony, miłujący muzykę i ogólnie pojętą sztukę. Zebrał jedną z najwspanialszych kolekcji dzieł sztuki i rzadkich książek historycznych w San Lorenzo de El Escorial (swym madryckim pałacu). Jako człowiek głęboko wierzący uczynił z Escorialu również siedzibę zakonu Hieronimitów, prowadzonej przez Augustynów szkoły i największego poza watykańskimi relikwiarza. Jego żywot, z przyczyn dość oczywistych, pokrył się ze złotą epoką Hiszpanii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodził się w maju 1527 r. Filip, jako syn Świętego Cesarza Rzymskiego Karola V i portugalskiej infantki Izabeli, miał większe szczęście niż ci urodzeni w przysłowiowym czepku. W wieku jedenastu miesięcy przyjął hołd lenny od Corteza z Kastylii, co zapewniło mu dostatni żywot. Dorastał wychowywany na dworze i przyuczany przez takie postaci, jak Juan Siliceo (przyszły arcybiskup Toledo) czy humanista Juan de Estrella. Jego treningiem bojowym zajęli się Juan de Zuniga, zwierzchnik Kastylii i słynny diuk Alby, z którym Filip służył podczas wojny włoskiej roku 1542.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Przekonany, że jego syn jest już dobrze przygotowany do objęcia funkcji, słabnący cesarz począł porzucać kolejne swoje trony na rzecz Filipa, poczynając od sycylijskiego i neapolitańskiego w 1554 r. I tak dotychczasowy diuk Mediolanu w wieku 27 lat stał się królem. W 1555 r. Karol wygłosił swoje największe publiczne obwieszczenie, informując Stany Generalne Holandii o przejściu w stan spoczynku i przekazaniu sterów w ręce Filipa. Potem, w 1558 r., unikając wszelkiego rozgłosu, abdykował z tronu hiszpańskiego imperium, a Filip rozpoczął rządy nad mocarstwem, nad którym zaprawdę zawsze świeciło słońce.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Z wyjątkiem takich nieprzyjemnych incydentów, jak egzekucja ministra sprawiedliwości Aragonii, który sprzeciwił się łamaniu przez Filipa tamtejszego prawa, ustanowienie garnizonu w Nawarze (również wbrew ichnim przepisom) i bezprawne wyznaczenie kastylijskich urzędników w Pampelunie (Filipa chyba jakoś gryzły hiszpańskie ustalenia prawne), wczesne lata rządów monarchy upłynęły raczej bez turbulencji. Warto przy tym zaznaczyć, że jako gorliwy wyznawca koncepcji niebiańskich monarszych uprawnień wierzył, że to z woli boskiej został królem, a skoro Bóg pomyłek nie popełnia, to i on nie jest w stanie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Pierwszym z nich był związek z kuzynką, Marią Manuelą Portugalską, w 1543 r., zakończony dwa lata później jej śmiercią przy porodzie pechowego Dona Carlosa, który później z rozkazu własnego ojca został uwięziony w madryckim Alcazarze, gdzie zmarł po pół roku za kratami. Dekadę później Filip wyszedł za Marię I Tudor, lepiej znaną jako Krwawa Mary, co uczyniło go królem małżonkiem Anglii i Irlandii... lecz Mary również zmarła, w 1558 r. Ledwo co zdołano ją pogrzebać, gdy przyszła kolej na Elżbietę Walezjuszkę, córkę francuskiego króla Henryka II. Małżeństwo zostało zawarte, by przypieczętować pokój w Cateau-Cambresis i zakończyć konflikt między Hiszpanią a Francją. Zanim zmarła w 1568 r., zdążyła urodzić Filipowi dwie córki. Wreszcie monarcha postanowił wrócić do tradycji zamkniętej rodziny, wychodząc za swoją siostrzenicę, Annę Habsburżankę. Żyła jeszcze przez dekadę i zapewniła mu męskiego potomka (przyszłego Filipa III).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Ale to właśnie zgrzyty pomiędzy nim i kobietą odmieniły postać cywilizacji. Filip dzięki swemu małżeństwu z Marią Tudor, najstarszą córką Henryka VIII, był – przynajmniej we własnym mniemaniu – królem Anglii. Kiedy Mary dokonała żywota, a ci nadęci Brytyjczycy osadzili na tronie Elżbietę I zamiast uhonorowania pretensji Filipa, mocno go to dotknęło. Co gorsza, Elżbieta promowała założony przez swego ojca Kościół Anglii, jednocześnie rozpoczynając demontaż struktur katolickich, które próbowała przywrócić Krwawa Mary. Anglia znów stała się protestancka, na co Filip po prostu nie mógł przystać. Sytuacja jeszcze zniżkowała, kiedy Elżbieta położyła nacisk na angielską kolonizację Nowego Świata... i udzieliła dyskretnego wsparcia angielskim korsarzom nękającym tamtejsze hiszpańskie transporty dóbr. Cierpliwość człowieka ma swoje granice.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Potem, w 1585 r., Elżbieta posłała angielską armię w sukurs holenderskim protestantom, buntującym się przeciw hiszpańskiemu zwierzchnictwu. I tu przebrała się miarka. Dwa lata później faworyt Elżbiety, sir Francis Drake, wykonał skuteczne uderzenie na hiszpański fort Cadiz, niszcząc część wojennej floty Filipa. Odbudowując swe morskie siły, władca stworzył w lipcu 1588 r. „hiszpańską Armadę”, co miało się okazać błędem na wprost niezwykłą skalę i przechylić szalę konfliktu na rzecz protestanckiej Anglii. Potem powstawały jeszcze trzy armady, ale te z lat 1596 i 1597 zostały rozbite, a ta z 1599 r. musiała się skierować na Azory, by stawiać czoła brytyjskim inkursjom. Ciągnąca się latami wojna hiszpańsko-angielska doczekała się dość nagłej konkluzji dopiero w roku 1604, kiedy Filip i Elżbieta opuścili już ten świat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Stojąc na czele osłabionej Hiszpanii, Filip musiał się mierzyć z coraz to silniejszym nawałem problemów. Rewolta w Holandii, śródziemnomorska wojna z Osmanami, niepokoje w co poniektórych cortes (parlamentach), brnięcie przez koszmar wojen włoskich na życzenie papiestwa, burzące się kolonie nałożyły się na zupełną pustkę w skarbcach. Karol V obarczył Filipa długiem 36 milionów dukatów i dorocznym deficytem wynoszącym milion. Do 1569 r. Filip czterokrotnie nie był w stanie spłacić swoich pożyczek. Zmniejszone zamorskie przychody dla korony (po części dzięki tym brytyjskim psom morskim) i udział w takiej ilości konfliktów tylko zaogniły ogólny stan rzeczy. Niektórzy historycy twierdzą, że finansowe bolączki Filipa były mocno powiązane ze spadkiem Hiszpanii z pozycji superpotęgi, który nastąpił już w następnym wieku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Nic dziwnego, że Filip, choć nadal był najpotężniejszym europejskim monarchą, we wrześniu 1598 r. spoczął na swym łożu w El Escorial, by już nigdy z niego nie wstać.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Filip to przywódca globalnego imperium morskiego, które w przeciwieństwie do Anglii jest wiodącym kandydatem do osiągnięcia zwycięstwa religijnego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_PHILIP_II_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Filip pragnie, aby wszyscy przyjęli jego ukochany katolicyzm, a ponadto stara się zbudować niewielkie imperium na wybrzeżu macierzystego kontynentu, a następnie wyruszyć w rejs, podczas którego założy kolejne kolonie. Gdy nie jest w stanie stworzyć osiedli na innych kontynentach w sposób pokojowy, wykorzystuje konkwistadorów, by dokonać tego siłą. Po uzyskaniu przyczółka cywilizacyjne umiejętności misji i floty skarbów jego kraju sprawiają, że obecność obcych jest dla niego wyjątkowo lukratywna. Filip naciska też na każdego, kto nie wyznaje jego religii i będzie to robił dopóty, dopóki cały świat nie przyjmie jego wierzeń.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_QUOTE
Text:
Powodem niekończących się wojen Chin było istnienie feudalnych panów i monarchów. Naprawiłem ten błąd.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jako bezlitosny autokrata, Ying Zheng mógł być dokładnie tym, czego potrzebowały Chiny, by zakończyć wreszcie okres Walczących Królestw i zjednoczyć krainę. Jako władca znany z popielenia książek i eliminowania krnąbrnych uczonych, położył też fundamenty pod Wielki Mur, stworzył państwowy system dróg i kanałów oraz poszukiwał eliksiru nieśmiertelności. Kiedy zjednoczył już Chiny, uznał to za tak wielkie osiągnięcie, że wybrał dla siebie odpowiednio godne imię: Qin (jego lud) Shi (pierwszy) Huang (cesarz), a był człowiekiem takiego formatu, że tytuł huangdi pozostał oficjalnym mianem chińskich władców przed następne dwa tysiąclecia. Cywilizacja natomiast otrzymała armię z terakoty jako małą próbkę jego wielkości.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Zgodnie z budzącymi podziw swoim rozmachem „Zapiskami wielkiego historyka” maleńki Zheng urodził się księciu Yiren z dynastii Qin i konkubinie Zjao Ji w mieście Handan w 259 r. p.n.e. Kiedy ojciec Zhenga zmarł po zaledwie trzyletnich rządach jako król, jego 13-letnia latorośl przejęła monarszą schedę. Ponieważ uznano go za zbyt młodego, by przewodził Qin, które toczyło właśnie ciężkie boje z pozostałymi z „siedmiu walczących królestw” (Qi, Yan, Han, Wei, Chu i Zhao), władzę powierzono w ręce wykazującego manipulatorskie zapędy premiera Lü Buwei.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Nie minęło wiele czasu, zanim Lu zaczął snuć spisek przeciw młodemu królowi... i to spisek dalece rozbudowany. Premier odnalazł wcześniej i osadził na dworze niejakiego Lao Ai, któremu nie zajęło długo uwiedzenie królowej matki Zhao, a następnie spłodzenie jej dwóch synów. W 238 r. p.n.e. król Zheng wyruszył z procesją do wielkiego miasta Yong. Lao Ai, w konszachtach z Lu, położył ręce na wielkiej pieczęci królowej matki, zebrał armię i wszczął rebelię. Zheng nakazał wtedy natarcie swemu najwspanialszemu generałowi, lordowi Changpingowi, co doprowadziło do bitwy, w której zginęły setki rebeliantów, choć Lao Ai zdołał zbiec. Za jego schwytanie wyznaczono milion miedziaków nagrody. Kto mógłby odmówić takiej górze miedzi? Słynny zbieg rychło trafił w niewolę. Większość jego popleczników stracono, a Lao rozczłonkowano, podczas gdy jego rodzina (włącznie z synami) została stracona „do trzeciego pokolenia”. Lady Zhao skończyła w areszcie domowym, gdzie zmarła kilka lat później, Lü Buwei natomiast popełnił samobójstwo przy użyciu trucizny, zanim zdołano go schwytać. Cała burza ucichła do 235 r. p.n.e.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Jeśli nie liczyć trudności związanych z odpieraniem kilku zamachów na jego życie, Ying Zheng mógł się już skupić na miażdżeniu innych wojujących państw. Jako pierwsze upadło Han, najechane w okolicach 230 r. p.n.e. Qin cieszyli się wyborem zdolnych dowódców, włączając w to samego króla. Czy wspominaliśmy już o jego bezwzględności? Kiedy Zhao dotknął naturalny kataklizm (niesprecyzowany w annałach), Zheng spuścił ze smyczy swego generała Wanga Jiana, który bez większych ceregieli zajął królestwo w przeciągu roku. Do 223 r. zostały pokonane i pochłonięte Yan, Wei i Chu. Tian, władca Qi, człowiek nie w ciemię bity, wysłał 200 tysięcy swoich ludzi, z czego głównie chłopów, uzbrojonych w miarę możliwości, by bronili zachodnich granic opasujących terytorium Qin. Nie miał jednak szczęścia, gdyż Zheng zaatakował od północy, pochwycił królewską rodzinę i anektował Qi. I wtedy właśnie proklamował się Qin Shi Huangiem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Kiedy cesarz zaspokoił już swoją pilną potrzebę rządzenia całymi Chinami, rozpoczął wprowadzanie upatrzonych przez siebie reform. Wpierw obalił system dziedzicznego wasalizmu i ustanowił Jun (komandorie), Xian (dystrykty) i Xiang (hrabstwa), wszystkie rzecz jasna pod bezpośrednią, rozsądną opieką imperatora. Ustandaryzował chiński system miar, wag, walut (przez stworzenie w okolicach 210 r. monety banliang, co upraszczało podatkową biurokrację) i praktycznie wszystko pozostałe, łącznie z długością osi wozów. Ta ostatnia zmiana miała usprawnić ruch po nowym systemie dróg jego cesarstwa. Pod okiem jego ministra Li Si ujednolicone zostało też chińskie pismo – pozbyto się licznych wariacji właściwych podbitym ziemiom i stworzono jeden wielki język, zdolny do przetrwania próby czasu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Jednakże najwięcej sił poświęcił Ying Zheng gaszeniu ognisk tego całego „rozmytego” myślenia, które dominowało na terenie Chin. Choć czas Walczących Królestw upłynął pod znakiem krwi i ognia, nie brakowało też wówczas wolnomyślicieli i liberalnych filozofów, którzy zrodzili niektóre z najdonioślejszych cywilizacyjnych koncepcji dotyczących ludzkiego bytu. Sto szkół chińskiej myśli rozsianych po królestwach i łączących idee konfucjańskie i taoistyczne z innymi filozofiami, doprowadziło do świtu złotej epoki. Stwierdzenia szkoły moizmu („w obliczu niebios wszyscy są równi”), szkoły yin-yang (naturalizm i pięć żywiołów), agrokulturowe, synkretyczne, logiczne itd. w niebagatelny sposób wpływały na chińskie style życia i świadomość społeczną. Ponieważ taki nadmiar myślenia i debat wśród pospólstwa nie przysługują się autokratyzmom, Qin Shi Huang zadekretował pewnego dnia, że od dziś jedyną akceptowalną szkołą myśli jest „legalizm” (stosuj się do prawa i żyj sprawiedliwie), zakazując propagowania wszystkich pozostałych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Poczynając od 213 r. p.n.e., za namową swojego nowego, jeszcze bardziej lubującego się w manipulacjach premiera Li Si, cesarz nakazał zebranie wszystkich książek – poza astrologicznymi, wróżbiarskimi, medycznymi, rolniczymi i zawierającymi dzieje jego wielkiego imperium – i spalenie ich. Ci, którzy posiadali zakazane teksty, a zwłaszcza „Shi Jing” („Księgę pieśni”) i „Shangshu” („Klasyki historii”), musieli liczyć się z karą. Zgodnie z „Zapiskami wielkiego historyka” (które nie znalazły się na cenzurowanym) za przechowywanie zakazanych tekstów Qin Shi Huang kazał pogrzebać żywcem około 460 uczonych. A choć współcześni chińscy historycy uważają to wyłącznie za konfucjański mit, jest to zaiste powodująca wypieki historia. Jakakolwiek by nie była prawda, cesarstwo z pewnością usiłowało przejąć kontrolę nad nauczaniem i tokiem myśli na bezmiarach swych włości, eliminując wszystkie intelektualne zadry szkodzące rządom cesarza.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Pomimo promocji tej całej prawomyślności, u zmierzchu swojego życia Qin Shi Huang wyruszył – czy raczej posłał swoich podwładnych – po eliksir życia, napój, który miał mu zapewnić nieśmiertelność i wieczne napawanie się swoją wspaniałością. Ekspedycje wyruszyły na morze (większość nie wróciła, wiedziona zapewne rozsądkiem w perspektywie reakcji władcy na porażkę), a on sam trzykrotnie odwiedzał wyspę Zhifu, poszukując tam legendarnej „Góry Nieśmiertelności”. Nigdy nie znalazł jednak ani eliksiru, ani góry, i umarł we wrześniu 210 r. p.n.e., gdy właśnie objeżdżał swe wschodnie terytoria. Li Si tak bardzo bał się samej myśli o ewentualnym przewrocie, że ukrył fakt śmierci władcy do momentu, gdy karawana wróciła wreszcie do stolicy, Xianyangu, gdzie drugi syn Huanga, Huhai (starszy popełnił samobójstwo, podpuszczony przez Li Si), został obrany nowym cesarzem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Qin jest pierwszym pośród cesarzy i dlatego pragnie jako pierwszy wznieść wspaniałe cuda ku swojej czci.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_QIN_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Chiny to cywilizacja największych izolacjonistów i najwspanialszych budowniczych. Qin jest w stanie zmobilizować o wiele bardziej produktywną siłę roboczą niż inni przywódcy, a jego budowniczowie już na wczesnym etapie gry potrafią wykorzystać swój potencjał do wznoszenia ukochanych cudów cesarza. Po zdobyciu tychże cudów proch strzelniczy i Wielki Mur powinny pomóc Cesarstwu Chińskiemu w utrzymaniu zarówno drogocennych budowli, jak i terytorium. Dzięki cyklowi dynastycznemu Chińczycy uzyskują dodatkowo jeszcze większe korzyści płynące z premii zwiększających rozwój. Zdobycie wielu z tych stymulujących bodźców sprawi, że szybko rozwiną oba drzewa rozwoju.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub, znany swoim wrogom (a było ich wielu) jako Saladyn, był kurdyjskim szlachcicem, który z czasem objął dowództwo nad arabskimi armiami wiernych jako pierwszy sułtan Egiptu i Syrii. Urodził się w 1138 r. w Tikricie i korzystał osobiście z imienia Yusuf, lecz nadano mu inne: „Salah ad-Din”, co można luźno przetłumaczyć jako „prawość wiary”. I był Saladyn wielce prawym człowiekiem, któremu wojskowe i religijne wykształcenie zapewnił ojciec, Najm ad-Din Ayyub, były zarządca fortecy w Tikricie. Były, gdyż rodzina Ayyub wplątała się niegdyś w pewną scysję i ostatecznie wygnano ją z miasta – podobno dokładnie w noc narodzin Saladyna – by trafiła w 1139 r. do Mosulu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Młody Saladyn okazał się całkiem bystrym chłopakiem i podjął edukację w Damaszku (z którym bardzo się z czasem zżył), kiedy jego ojciec został obrany dowódcą fortecy w Baalbeku przez Imada ad-Din Zengiego, atabega (mniej więcej „gubernatora”) Mosulu, Damaszku, Aleppo i Hamy. Saladyn przodował zwłaszcza w arytmetyce i matematyce, umiejętnie lawirując po dziełach Euklidesa i Almagesta. Zdarzało mu się cytować drzewa genealogiczne arabskiej szlachty na równi z liniami krwi słynnych arabskich koni (co pewnie było wiedzą przydatniejszą od tych pierwszych genealogii). Znał też obszerne fragmenty „Hamasahu” – dziesięciotomowej kolekcji arabskiej poezji. Ale bez względu na to wszystko i tak czekała go prawie że nieuchronna wojskowa kariera, na którą naciskała rodzina, łącznie z dziadkiem od strony matki, Nur ad-Dinem, który zastąpił Imada jako emir Syrii w służbie seldżuckiego imperium.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Służba wojskowa Saladyna rozpoczęła się, gdy miał 26 lat i wziął go pod swoją pieczę Asad al-Din Shirkuh, wpływowy generał na służbie Nur al-Dina. W kampanii przeciw krzyżowcom i egipskiemu uzurpatorowi Dirghamowi, zarządzanej przez fatymidzkiego kalifa al-Adida, Saladyn wykazał się przy szturmie na Bilbais i w bitwie na zachód od Gizy, nieopodal Nilu, w której stanął na czele prawego skrzydła wojsk. Nie napotkał potem przeszkód, wkraczając do Aleksandrii, a wręcz przywitano go tam z otwartymi ramionami, o pieniądzach, uzbrojeniu i zapasach nie wspominając. Kiedy na horyzoncie pojawiły się nadciągające szeregi krzyżowców i Egipcjan, Asad postąpił rozsądnie, wycofując większość armii i pozostawiając do obrony miasta tylko Saladyna z garstką żołnierzy. Była to wręcz genialna decyzja.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Wkrótce wszystko się pokomplikowało. Asad został wplątany w potrójne starcie z Shawarem, służącym upadającemu kalifatowi fatymidzkiemu wezyrem Egiptu, i wezwanym przez niego na pomoc Amalrykiem I, krzyżowym królem Jerozolimy. W 1168 r. Shawar został zamordowany (podobno przez Saladyna), a później, jeszcze w tym samym roku, zmarł Asad al-Din Shirkuh. Choć Nur ad-Din wybrał dla Asada następcę – nie Saladyna – kalif Fatymidów postanowił z niejasnych przyczyn uczynić Salaha ad-Dina nowym egipskim wezyrem. W przeciągu kilku następnych miesięcy świeżo upieczony wezyr uniknął skrytobójczej próby ze strony chowających urazę egipskich oficjeli i bardzo skutecznie zagasił rewoltę fatymidzkich regimentów. Tak skutecznie, że już nigdy więcej nie musiał martwić się egipskimi buntownikami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Arabscy historycy podają, że w czerwcu 1171 r. Saladyn otrzymał od Nur ad-Dina rozkaz przywrócenia w Egipcie kalifatu Abassydów. Kiedy al-Adid zmarł, Saladyn pozbył się kilku swoich urzędników za pośrednictwem egzekucji i skrytobójstwa i uzyskał pełną kontrolę nad państwem piramid. Żeby spędzić jakoś czas w oczekiwaniu na kolejny uśmiech losu, przechytrzył taktycznie templariuszy i napadł na Gazę, przejął krzyżowy zamek w Eilacie, wadzący transportom muślinu w Zatoce Akaba, i rozbił nubijską inwazję, odbierając przy okazji napastnikom miasto Ibrim. Kiedy w ramach podarunku przewodził część łupów (w tym „najlepszej krwi osła”, co świadczyło o wyczuciu taktu darczyńcy) do czekającego w Damaszku Nur ad-Dina, skorzystał z okazji, by ponękać włości krzyżowców. I jeszcze opanował Jemen, wypędzając z niego zaszytych tam niewiernych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Po śmierci Nur al-Dina w maju 1174 r. Saladyn nie tracił czasu, proklamując powstanie w Egipcie dynastii Ayyubidów... ze sobą w roli sułtana, rzecz jasna. Choć 11-letni syn Nur al-Dina został ogłoszony następcą pozycji kalifa przez grupę znaczących emirów, Saladyn obawiał się wybuchu anarchii w Syrii, a co za tym idzie, wykwitu niewiernych. Stanął jednak przed nie lada wyborem: samodzielnie odebrać Syrię młodemu as-Salih Ismailowi, czego zabraniał Koran, albo czekać na mało prawdopodobne zaproszenie do inwazji. In sha'Allah, kiedy as-Salih został porwany do Aleppo przez ambitnego wuja, który planował pozbyć się wszystkich swych rywali, emir Damaszku był zmuszony udać się po wsparcie do Saladyna.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
To jakby przeznaczenie dodało mu skrzydeł – Saladyn przemknął przez niegościnną pustynię z siedmiuset uważnie dobranymi wojownikami i, po połączeniu sił z emirami i plemionami Beduinów, wkroczył do Damaszku wśród ogólnych wiwatów jego mieszkańców (przemyśleli sprawę). Pozostawił tam jednego ze swych braci jako zarządcę i czym prędzej zajął się równaniem z ziemią innych miast, wciąż lojalnych uprzedniemu kalifowi. Następny rok był pełen wrażeń, gdyż Saladyn zmuszony był przetrwać serię prób skrytobójczych (paru z nich podjęła się mała ismaelicka sekta zwana Asasynami). Ostatecznie ostali przy życiu emirowie Syrii zobaczyli, dokąd wiatr wieje, i proklamowali Saladyna sułtanem tamtejszym i Egiptu. Po zawarciu pokoju z asasynami i resztą niestabilnego elementu w jego imperium, z których wszyscy pojmowali, jak szczytnym celem jest wypchnięcie Europejczyków z Ziemi Świętej, Saladyn począł zwierać szyki islamu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Wojna Saladyna z chrześcijanami nie wygasła aż do jego śmierci w 1193 r. Osławiony dzięki serii ayyubidzkich zwycięstw i okupacji większości krzyżowego królestwa Jerozolimy, wliczając w to zdobyte w 1187 r. samo święte miasto, Saladyn stał się postrachem Europy. Doprowadziło to do wysłania trzeciej krucjaty tworzonej m. in. pod kuratelą Ryszarda Lwie Serce, Filipa II Augusta i Fryderyka Barbarossy, której rezultatem były nie tyle bitwy, co masakry. Do września 1191 r. armia krzyżowców została zredukowana do około 2000 zdolnych do walki zbrojnych i 50 rycerzy. Ryszard i Saladyn osiągnęli ostatecznie porozumienie przypieczętowane pokojem w Ramli w 1192 r., według którego Jerozolima miała pozostać pod zwierzchnictwem muzułmanów, lecz nadal dopuszczać chrześcijańskie pielgrzymki. Traktat ten odbija się echem najdłużej spośród wszelkich osiągnięć Saladyna.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Choć [ICON_Science] nauka i [ICON_Faith] wiara rzadko idą ze sobą w parze, Arabowie udowadniają, że takie połączenie jest możliwe.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_SALADIN_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Arabia to religijna cywilizacja, która nie musi stawać do wyścigu z innymi graczami o to, by jak najszybciej pozyskać wielkich proroków – wystarczy, że poczeka, aż religia sama do niej przyjdzie. Kiedy już się zaś pojawi, Arabowie mogą rozpocząć działania na wielu frontach: rozprzestrzeniając swoją religię w jak największej liczbie miast, zwiększają ich potencjał [ICON_Science] naukowy, a zakładając w miastach dzielnice świątynne, są w stanie wznosić w nich budowle sakralne, które zwiększają ogólny potencjał [ICON_Science] naukowy, [ICON_Culture] kulturowy i [ICON_Faith] religijny danego miasta. Budowle te są również niedrogie w konstrukcji dla innych cywilizacji, dzięki czemu sąsiedzi Arabii mogą dodawać je do swoich miast, by łagodzić gniew Saladyna.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_QUOTE
Text:
Moim strojem jest scytyjski płaszcz, butami twarde podeszwy stóp, łożem ziemia, a jedynym, co doprawia jedzenie, mój głód.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Starodawna scytyjska „królowa” Tomyris wspominana jest w opowieściach Herodota, Straba, Poliajnosa, Kasjodora i Jordanesa. Francuski poeta Deschamps wymienił ją w swoich XIV-wiecznych balladach jako jedną z dziewięciu „godnych dam”. Doczekała się artystycznych wizerunków z rąk takich znamienitości, jak Rubens, Allegrini, Mattia Preti i Gustave Moreau, choć tak właściwie nikt nie wie, jak naprawdę wyglądała. Prawdę mówiąc, poza jednym starciem militarnym, o którym pisał Herodot, a inni powtarzali po nim do znudzenia, znanych jest bardzo niewiele faktów z udziałem Tomyris.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Tomyris była wdową po scytyjskim wodzu z okolic 530 r. p.n.e., po którym objęła dowodzenie nad zgrupowaniem plemion. Miała też z nim przynajmniej jedno dziecko, dotkniętego pechem (a może po prostu nieudolnego) Spargapisesa, który przewodził pierwszemu zastępowi konnych wojowników. Mniej więcej w tym samym czasie Cyrus objął władzę w imperium Achemenidów (stanowczo zbyt często nazywanym „pierwszym imperium perskim”), zamierzając również poszerzyć wpływy na południe, co wplątałoby go w konflikt z potężnym Egiptem. Musiał więc wpierw zabezpieczyć swoje wschodnie granice, gdzie szaleli nieprzewidywalni Scytowie (których odgałęzieniem byli Massageci).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Cyrus wpierw spróbował standardowej zagrywki – jeśli nie możesz uniknąć kłopotów, poślub je. Wysłał emisariuszy do Tomyris, oferując jej radość w swych ramionach. Najwyraźniej jednak nie brakowało jej rozumu i spostrzegła, że ma on na oku przede wszystkim jej królestwo, więc odrzuciła propozycję. Niedoszły małżonek skierował potem swą armię nad rzekę Syr Darya i, nie ukrywając krwawych zamiarów, nakazał im budowę łodzi. Niewątpliwie uznał, że wachlarz dostępnych metod wykracza poza romanse. Tomyris wysłała w odpowiedzi wiadomość, żądając starcia pomiędzy wojskami Cyrusa a własnymi, które zdążyła zebrać, pisząc między innymi: „Zaniechaj bezsensownej harówki przy mostach i pozwól nam wycofać się o trzy dni marszu od rzeki, gdzie znajdziesz potem moich żołnierzy. Jeśli natomiast wolisz użyczyć nam pola po swojej stronie, oddalcie się o podobną odległość”. Po naradzeniu się zausznicy wielkiego króla polecili mu stoczenie boju po perskiej stronie rzeki.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Cyrus był jednak przekonany o słuszności innego planu. Za radą Krezusa z Lydii zgodził się na spotkanie ze Scytami po ich stronie, przekraczając rzekę i wchodząc głębiej w terytorium wroga. Tam rozstawili obóz dobrze zaopatrzony w wina i gorzałki, nieznane dotąd wrogim barbarzyńcom. A strzec go miała tylko garstka straży, podczas gdy Cyrus powiódł wojska na ustalone pole walki. Tak naprawdę jednak zatrzymali się kawałek dalej, oczekując na nieunikniony atak wrogiej konnicy na obóz. Kiedy minęło już trochę czasu i wypitych trunków, siły Persów opadły pijanych, odnosząc łatwe zwycięstwo.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
I tak się to rozegrało. Pijana massagecko-scytyjska hałastra pod dowództwem Spargapisesa została wręcz zmiażdżona: jedna trzecia ich sił zginęła w przeciągu minut, a reszta trafiła do niewoli, włącznie z synem Tomyris. Kiedy matka usłyszała o klęsce, wysłała herolda, ogłaszając, że ponieważ jej dziecko pochwycono „podstępem, a nie próbą sił”, ma zostać uwolnione. Cyrus odmówił, a otrzeźwiały już Spargapises popełnił samobójstwo (choć Herodot nie wdał się w szczegóły tego wydarzenia). Wściekła Tomyris zebrała konnych łuczników i sojuszników, ruszając do bitwy. Zgodnie z dawnym greckim podaniem...


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
„O ile dobrze pojmuję, sprawy potoczyły się tak: wpierw obydwie armie stały naprzeciw siebie, szyjąc strzałami. Potem, gdy już opróżnili kołczany, natarli na wrogów, by walczyć wręcz lancami i sztyletami, co trwało bardzo długo, a nikt nie miał zamiaru oddać przeciwnikowi pola. Z czasem zwyciężać poczęli Scytowie. Większa część perskiej armii poległa, a w tym nawet sam Cyrus, kończąc w ten sposób dwadzieścia i dziewięć lat rządów. Na rozkaz królowej przeszukano pobojowisko, by odnaleźć zwłoki Cyrusa, a kiedy już trafiły do władczyni, umoczyła ona głowę wroga we krwi, obrażając jednocześnie profanowane zwłoki tymi słowy: «Żyję i pobiłam cię w walce, atoli z twojej winy życie me legło w gruzach, fortelem bowiem odebrałeś mi syna... Teraz jednak pokazuję ci, co znaczą me groźby, zasmakuj swojej porcji krwi». Spośród wielu odmiennych sprawozdań na temat śmierci Cyrusa to jedno uznałem za najbardziej godne wiary i powtarzania”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
I to już ostatnie echo, jakie Tomyris, wódz-wojowniczka Scytów, pozostawiła po sobie w historii (jeżeli w ogóle naprawdę w niej zaistniała)... a i sami Scytowie zniknęli kilka stuleci później. Trzeba jednak przyznać, że to wielce zacna opowieść o matczynej zemście.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Scytia pod wodzą Tomyris jest w stanie uderzyć szybko i zdecydowanie w każdej chwili, zwłaszcza jednak w starożytności i w epoce klasycznej. Na szczęście królowa kieruje się surowym kodeksem honorowym i nigdy nie wbije nikomu noża w plecy – atakuje tylko tych, którzy na to zasłużyli, znęcając się nad innymi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TOMYRIS_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Scytowie to władcy otwartych równin i stepów. Są cywilizacją wojskową, która osiedla się w pobliżu koni oraz innych zasobów związanych z pastwiskami. Takie miejsca pozwalają im zbudować wiele jednostek konnych i znaleźć odpowiednie lokalizacje do wzniesienia kurhanów, które są kluczowym elementem rozwoju ich religii (najlepiej takiej pozwalającej im czcić panteon boga otwartego nieba). Miej się na baczności, gdy przebywasz na tym samym kontynencie co Tomyris, bowiem wypowiedzenie innej cywilizacji wojny z zaskoczenia sprowokuje atak Scytów – zupełnie jakby wywołało się wojnę z dwiema cywilizacjami naraz.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Cesarz Trajan, któremu poprzednik, Nerwa, oddał tron po krótkich i mało interesujących rządach, a który z kolei miał przekazać władzę Hadrianowi, poprowadził imperium ku szczytom jego ekspansjonistycznych osiągnięć. Jako uzdolniony żołnierz został wręcz okrzyknięty optimusem princepsem (najlepszym władcą) przez rzymski senat, co może nie było opinią obiektywną, lecz na pewno nie pozbawioną przesłanek. Trajan znany jest również ze swoich względnie filantropijnych przedsięwzięć (przynajmniej w porównaniu z ogółem cesarzy), wśród których znalazły się pełne rozmachu budowlane projekty publiczne i przyszłościowa polityka społeczna, choć większa część tej ostatniej została porzucona przez krótkowzroczny senat po jego śmierci w roku 117. Jest uważany za drugiego z „pięciu dobrych cesarzy”, choć trzeba pamiętać, że termin ten ukuł Machiavelli w 1503 r., więc warto go traktować z solidnym przymrużeniem oka.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Urodzony w rzymskiej prowincji Hispania Baetica w 53 r. n.e. jako syn zasłużonego senatora i generała, Trajan nie był nawet czystej krwi Rzymianinem – co mogło mu wyjść na dobre. Za młodu dołączył do cesarskiej armii, co w imperium stanowi karierę prowadzącą często ku sukcesom... o ile tylko potrafi się przetrwać nigdy niegasnące graniczne konflikty. Trajan szybko piął się w górę hierarchii, biorąc udział w co poniektórych z najbardziej zapalnych frontowych starć i zyskując sobie szacunek potężnych ludzi. Nominowano go na konsula, wżeniono w dobrą, bogatą rodzinę (choć dostępne dziś źródła wspominają o pewnych małżeńskich skokach w bok), a nowy cesarz, Nerwa, przygarnął go jako syna, „zachęcany” ku temu przez gwardię pretoriańską.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Kiedy ojczym imperator zmarł ledwie 15 miesięcy później, Trajan zajął jego miejsce, a już wkrótce deifikował swego poprzednika (dobrze mieć wysoko postawionych przyjaciół). Po swoim przybyciu do Rzymu – albowiem najczęściej spędzał czas poza granicami – sypnął plebejuszom pieniężną darowiznę, co zapewniło mu wśród nich wystarczającą popularność. Sprytnie udawał też niechęć do przejęcia władzy, jednocześnie rozpoczynając splatanie sieci pragmatycznych powiązań z bogatymi senatorskimi familiami. Jak na ironię, jednym z czołowych motywów kadencji Trajana było nieustępliwe podkopywanie tradycyjnych decyzyjnych prerogatyw senatu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Trajan miał słabość do budownictwa, sponsorując wiele nowych projektów w całym imperium i samym stołecznym mieście. Upodobał też sobie nazywanie ich, na wypadek gdyby historycy mieli o nim zapomnieć. I tak doczekaliśmy się Kolumny Trajana, Forum Trajana, Mostu Trajana, Rynku Trajana, most Puente Trajan w Alcantarze (Hiszpania) i mrowia dróg, akweduktów i innych przydatnych wymysłów, rozsianych po całej okolicy. Nie mógł też sobie odmówić finansowania łuków triumfalnych z okazji rzymskich wiktorii, a przy sukcesach, które jego siły odnosiły na wschodzie, okazji ku temu mu nie brakowało.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
A jednak Trajana Rzymianie uwielbiali głównie jako odnoszącego triumfy generała (bo w końcu co kogo obchodzi kolejna sterta kamieni, jeśli można mieć więcej ziemi i niewolników). Pierwszego podboju dokonał na „klienckim” królestwie Dacji zaraz za rzeką Dunaj, cieszącego się wstydliwym i niewygodnym dla Rzymu pokojem zawartym dekadę wcześniej przez cesarza Domicjana. Wchłonięcie w całości Dacji zbiegło się praktycznie z anektowaniem Nabatei (dzisiejszych terenów Jordanu i północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej), kolejnego podległego państwa, które zaczęło irytować zwierzchnika. W 113 r. Trajan wyruszył na ostatnią ze swoich kampanii, uderzając na leżącą na wschodzie Partię, która ośmieliła się wbrew woli Rzymu udzielić wsparcia pewnemu armeńskiemu władcy. Wpierw wmaszerował do Armenii, dołączając ją do imperium, a potem rozpoczął obchód Mezopotamii, pacyfikując partyjskie miasta i podległe krainy. W drugiej połowie roku 116 dzieło było skończone, a Trajan zdetronizował partyjskiego króla, zastępując go rzymską marionetką, by kontrolować te zapomniane rubieże. Gorzej miało się za to zdrowie samego zdobywcy. Co więcej, zanim zdążył wypełnić swój plan podboju całej Azji Mniejszej, musiał wycofać legiony, by rozprawić się z niepokornymi żydowskimi rebeliantami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Choć Trajan często znikał z Rzymu, nie dawał zapomnieć o swoim istnieniu, dbając o zadowolenie i poparcie tłuszczy. Jednym z jego najlepiej przyjętych ukłonów w jej stronę był trzymiesięczny gladiatorski spektakl w Koloseum, w którym zginęło około 11 tysięcy ludzi (głównie niewolników i zbrodniarzy, więc nikt dokładnie nie liczył) i tysiące „morderczych” bestii. Według źródeł widowisko przyciągnęło ponad pięć milionów widzów. Za trochę bardziej filantropijne przedsięwzięcie Trajana można uznać alimenta, rządowy fundusz na wsparcie sierot i biednych dzieci z miasta i okolic. Nie była to jedyna imperialna próba ulżenia losowi rzymskich obywateli, a przynajmniej tych z Półwyspu Apenińskiego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Wszystkie te wojny, zabawy, budowy i programy publiczne dość sporo kosztowały. Trajan zabrał się więc za zwalczanie kryzysu finansowego otrzymanego w spadku po uprzednich władcach. Pierwszą próbą ku temu było wyznaczenie correctores (audytorów) mających nadzorować publiczne wydatki tych wszystkich (technicznie rzecz biorąc wolnych) greckich miast. Do ich obowiązków należało też dopilnowywanie rzetelności poboru imperialnych podatków (uwzględniając grecką tradycję korupcji, był to mądry ruch). W 107 r. Trajan zdewaluował rzymską walutę, zmniejszając zawartość srebra w denariusie, a następnie wybijając więcej tych monet, niż którykolwiek z jego poprzedników. Zanim ktokolwiek się spostrzegł, Trajan wyprowadził Rzym na finansową prostą – mimo swoich kosztownych upodobań.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Podupadający na zdrowiu cesarz wyruszył z Rzymu na swoją ostatnią partyjską kampanię. Nagle jednak niespodziewanie zmarł na skutek obrzęku mózgu. Co rzadkie wśród rzymskich cesarzy, w łóżku, zaraz po dotarciu do Selinus (później, rzecz jasna, nazwanego Trajanopolis). W momencie śmierci Trajana Rzymskie Imperium posiadało rekordowe połacie ziem, rozciągając się od Hiszpanii po Eufrat i od skraju Szkocji po Dolny Nil. Jego następcy, poczynając od pierwszego z brzegu Hadriana, spędzali większość czasu (tego niepoświęconego rozpuście) na umacnianiu tych granic.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Rzym to cywilizacja, która z pewnością będzie starała się stworzyć największe imperium w grze. Trajan mocno bierze sobie do serca słynne słowa Cezara „Veni, vidi, vici” (łac. „Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_TRAJAN_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Rzymianie szybko zajmują się kwestią miast i starają się jak najwcześniej rozwinąć inżynierię – dzięki niej możliwe staje się wyposażenie osad w łaźnie, co zwiększa wzrost ich populacji, podczas gdy darmowe monumenty Trajana przyspieszają ich ekspansję. Umiejętność „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu” daje zaś stały zysk z sieci miast ([ICON_TradeRoute] szlaki handlowe łączące miasta imperium z ośrodkami leżącymi poza jego granicami działają równie dobrze jak wewnętrzne [ICON_TradeRoute] szlaki handlowe). Ekspansja terytorialna nieuchronnie prowadzi, rzecz jasna, do konfliktu, ale do tego czasu Rzymianie powinni już dysponować legionem, którego umiejętność budowy fortu pojawia się u Rzymian o dwa wieki wcześniej niż w przypadku pozostałych cywilizacji. Odpowiednie wykorzystanie tej zdolności jest kluczem do utrzymania rozległego i potężnego imperium.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_QUOTE
Text:
Amerykanizm oznacza wykazywanie się odwagą, honorem, szczerością, niezłomnością, poczuciem sprawiedliwości i prawdy – cnót, które zrodziły Amerykę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Dziecię bogatej rodziny, sportowiec, odkrywca, łowca grubego zwierza, bohater wojenny, naturalista i obrońca przyrody, patriota, dumny imperialista, autor, polityk. Theodore („T.R.” czy też „Teddy” dla przyjaciół) Roosevelt junior może być uznany za najbarwniejszą postać spośród prezydentów USA i świetne odzwierciedlenie epoki postępu. Służąc jako członek Zgromadzenia Stanu Nowy Jork, zastępca sekretarza marynarki, gubernator Nowego Jorku, wiceprezydent za Williama McKinleya i wreszcie prezydent Stanów Zjednoczonych, promował w kraju ideały reform i modernizacji. W życiu prywatnym natomiast jego stoicyzm w obliczu straty połączony z odwagą w obliczu śmiertelnych zagrożeń przyczyniły się do utrwalenia go jako wzoru amerykańskiego mężczyzny. Od momentu, gdy Teddy Roosevelt po raz pierwszy postawił stopę na publicznej scenie, zaprawdę „swoją wielkością przyćmił świat”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
Wkrótce po narodzinach w październiku 1858 r. Teddy okazał się dzieckiem chorowitym, dręczonym poważną astmą uzupełnianą bodaj wszystkimi dziecięcymi chorobami, jakie szalały wówczas w kraju. Bez względu na to wykazywał wręcz „złośliwą ciekawość”, wykształcając prędko pasję do zoologii, co powiodło go ku chałupniczej taksydermii (bodaj największy koszmar matki) rozpoczętej od głowy martwej foki znalezionej w miejscowym sklepie, gdy chłopak miał ledwie siedem lat. Uczony w domu przez rodziców i korepetytorów Roosevelt ujawniał talenty w pewnych dziedzinach, nie poświęcając wiele uwagi innym. Choć dostał się do prawniczej szkoły Columbia Law School, postrzegał tę dziedzinę nauki jako „irracjonalną” i „nużącą”, zrezygnował z niej zatem szybko na rzecz kariery politycznej – zgodnie ze swą słynną wypowiedzią chciał „zostać kimś z klasy rządzącej”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Mając poparcie partii republikańskiej, Roosevelt rozpoczął karierę polityczną, zdobywając stanowisko w Zgromadzeniu Stanu Nowy Jork w 1882 r. i zaznaczając swoją obecność poprzez ujawnianie najróżniejszych toczących rząd stanowy praktyk korupcyjnych i wspieranie ustaw mających poprawić warunki miejskiego życia. Jednak polityczne utarczki okazały się równie nużące co prawo, więc po raz pierwszy „przeszedł na emeryturę”, by zaznać trochę bardziej kolorowego życia na Dzikim Zachodzie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Pomiędzy odwiedzinami na oficjalnych stanowiskach, kiedy to irytował wpływowych ludzi, i nieudanymi kampaniami wyborczymi (na przykład tej burmistrzowskiej w Nowym Jorku z roku 1886, gdzie odniósł dość bolesną porażkę), T.R. odwiedzał swoje ranczo Chimney Brute na Terytorium Dakoty, przysięgając, że tym razem tu zostanie. Choć od czasu do czasu życie wiodło go na wschód, regularnie wracał, by jako ranczer uczyć się jeździectwa, operowania sznurem i polowań. Teddy służył nawet przez chwilę jako zastępca szeryfa, o czym, jak również o innych jego zachodnich ekscesach, przeczytać można w serii książek i artykułów, które spisał na temat „kowbojskiego bytu”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Zachód zdawał się nie odwzajemniać uwielbienia kowboja. Ostra zima 1887 r. pozbawiła go całego stada i zainwestowanych pieniędzy. Wrócił więc do cywilizacji, podupadły na duchu. Mimo wszystko jednak pokochał wielce dzicz i „walkę o przetrwanie”. Ta miłość do przygody popchnęła go na szeroko opisywane afrykańskie safari w latach 1909–1911 (gdzie wraz z łowiecką bracią zabili ponad 11 000 zwierząt dla Muzeum Smithsonian), a potem, w 1913 r., na roczną ekspedycję nad Amazonkę (przedwcześnie zakończoną przez schorzenia i infekcje Roosevelta).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
Porażka ranczerskich ambicji była dla Teddy'ego wielkim ciosem, ale dobrze już wtedy wiedział, jak boli złamane serce. Kiedy miał 24 lata, jego żona Alice zmarła po dwóch latach pożycia, dwa dni po urodzeniu ich córki w roku 1884. Niecały dzień wcześniej natomiast jego ukochana matka Mittie zmarła w tym samym domu od tyfusowej gorączki. Ta podwójna strata pozostawiła go zdruzgotanego i bez wątpienia przyczyniła się do ucieczki na zachód. Jednak w grudniu 1886 r. znów się ożenił, tym razem z przyjaciółką z dzieciństwa, Edith Carow, która dała mu pięcioro dzieci, czyniąc życie znośniejszym. Ale nawet szczęśliwy związek nie przytępił jego zmysłu przygody: w trakcie europejskiego miesiąca miodowego z Edith Teddy poprowadził ekipę wspinaczy na szczyt Mont Blanc, za które to dokonanie otrzymał członkostwo wielce poważanego naukowego towarzystwa – Royal Society of London for Improving Natural Knowledge.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
Wraz z nadejściem wojny hiszpańsko-amerykańskiej nasz bohater znów zwęszył przygodę i zrezygnował ze stanowiska zastępcy sekretarza marynarki, organizując sobie własnych podkomendnych: Pierwszy Ochotniczy Regiment Kawaleryjski Stanów Zjednoczonych znany szerzej jako „Rough Riders”, czyli z grubsza „nieokrzesani jeźdźcy”. Podpułkownik Roosevelt wziął ze swoimi ludźmi udział w kilku ostrych starciach, ze szczególnym uwzględnieniem bitwy o San Juan Hill, i powrócił wreszcie do domu okryty niebagatelną sławą. Niewątpliwie pomogła mu ona zdobyć ciężko wywalczone zwycięstwo w nowojorskich gubernatorskich wyborach w roku 1898, co było nie pierwszym i nie ostatnim dowodem na siłę przebicia wizerunku Teddy'ego. Na konwencji GOP w 1900 r., został wystawiony i wybrany na wiceprezydenta dla McKinleya. Drugą kadencję mieli zdobyć szturmem, ale pechowy McKinley został zamordowany we wrześniu 1901 r., co doprowadziło do zaprzysiężenia Roosevelta w tym samym miesiącu, czternastego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
T.R. miał służyć Stanom Zjednoczonym jako prezydent do roku 1909. Tak jak nauczył się na ziemiach Dakota i pod San Juan Hill, wziął pod kopyta konwencję, grupy specjalnych interesów, wielkie trusty i korporacyjną korupcję. Bez zbędnych ceregieli wymusił arbitraż w górniczym strajku z 1902 r., ustanowił federalny nadzór nad kwotami kolejowymi, zainicjował ustawę o inspekcji mięsa, czystości żywności i leków, i wszczął ponad 40 postępowań przeciw trustom, rozbijając takie monopole, jak kolejowy oligopol Standard Oil i Northern Securities. Podobnie agresywnie podchodził do polityki zagranicznej... którą podsumowano jako dyplomację „grubego kija”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_9
Text:
Teddy oparł założenia swojej polityki zagranicznej na dawnej radzie „przemawiaj łagodnie z grubym kijem u boku”. Sam określał to jako „trening inteligentnego planowania i zdecydowanych działań odpowiednio wyprzedzających ewentualne kryzysy”. Dla niego oznaczało to pokojowe negocjacje połączone z grożeniem grubym kijem – jak embarga handlowe, interwencje militarne, czy co akurat pasowało. Jako zwolennik przejęcia Filipin i innych niegdyś hiszpańskich majątków przez USA, by uczynić z nich terytorialną światową potęgę, Roosevelt nie ukrywał swych imperialistycznych sentymentów. Jednakże najlepiej zapamiętano go za dwie zagraniczne inicjatywy: Kanał Panamski i mediacje mające zakończyć wojnę rosyjsko-japońską, za które otrzymał pokojową nagrodę Nobla. Teddy odgrywał kluczową rolę w tuzinach kryzysów i sytuacji zapalnych na światowej scenie... On i jego gruby kij.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_HISTORY_PARA_10
Text:
Pomimo wpływów i popularności Roosevelta wsparcie udzielone Taftowi jako ewentualnemu następcy doprowadziło do rozłamu w szeregach republikanów. Podczas gdy Roosevelt w dalszym ciągu promował zasady progresywizmu, Taft, wraz z wieloma innymi członkami partii, odrzucił jego zwierzchnictwo. Kiedy Teddy przegrał w wyścigu o kandydowanie do prezydentury z ramienia GOP, stworzył Partię Progresywną, powszechniej znaną jako Bull Moose Party (Partia Łosia), od ręki zostając jej kandydatem. Jego platforma opierała się na prostym haśle: by „rozmontować nieświęty związek pomiędzy skorumpowanym biznesem i skorumpowaną polityką”. Po przeżyciu próby zamachu (choć kula utknęła na dobre w jego piersi) Teddy nie zdołał przekonać do siebie wystarczająco wielu wyborców, zajmując drugie miejsce za wybranym na stanowisko Woodrowem Wilsonem. Wycofał się po tym z aktywnej polityki, choć jego nieustające ataki na przedsięwzięcia Wilsona bez wątpienia pomogły Republikanom w odzyskaniu władzy nad Kongresem w roku 1918. Gdy natomiast nastał ranek 6 stycznia 1919 r., Roosevelt zmarł we śnie po nocy dręczących go duszności.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Teddy na swoim kontynencie nosi przy sobie gruby kij, ale jeśli się go nie zaczepia, odwdzięcza się tym samym. Nie należy tylko próbować wyprzedzić go w wyścigu do zwycięstwa kulturowego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_T_ROOSEVELT_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Na wczesnym etapie gry jedyną przewagą Amerykanów jest premia +5 do [ICON_Strength] siły bojowej na własnym kontynencie, dlatego będą oni chcieli szybko go opanować i przejść do pozyskiwania wsparcia pobliskich miast-państw. Przy podwójnej ustrojowej premii za spuściznę istotny stanie się dla nich też wybór formy rządów, aczkolwiek klasyczna republika i demokracja będą najbardziej pomocne w osiągnięciu preferowanego przez nich zwycięstwa kulturowego. Dzięki swoim studiom filmowym, premii związanej z parkiem narodowym i dwóm unikalnym jednostkom postindustrialnym cywilizacja amerykańska zaczyna zaś naprawdę błyszczeć od XX wieku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_SUBTITLE
Text:
Z bożej łaski Królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, Obrończyni Wiary, Cesarzowa Indii


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_QUOTE
Text:
Nie zezwalaj, aby twe uczucia (bardzo naturalne i oczywiste) chwilowej irytacji i dyskomfortu były widoczne dla innych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jako małżonka księcia Alberta, matka dziewięciorga dzieci i babcia gromady czterdziestu dwóch wnucząt (co ostatecznie uczyniło dynastię Windsorów spokrewnioną z prawie wszystkimi europejskimi monarchiami), która rządziła Brytanią i jej imperium przez 63 pełnych wrażeń lat, młoda Wiktoria od dzieciństwa była przygotowywana pod tron jako potencjalna jego następczyni. Swoje dzieciństwo opisywała jako „dość melancholijne”. Przez swoją chorobliwie nadopiekuńczą matkę dorastała w izolacji od innych dzieci w ramach „systemu Kensington”, czyli złożonego zestawu zasad i protokołów dotyczących każdego aspektu bycia. Zakazano jej też spotkań ze wszelkimi „niepożądanymi” elementami (czyli, według standardów matki, praktycznie ze wszystkimi).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_2
Text:
To raczej mało zaskakujące, że ta młoda, bystra osoba – doskonale wykształcona przez prywatnych nauczycieli pałacu, który opuszczała bardzo rzadko – kpiła sobie z podobnych zakazów. Gdy osiągnęła dojrzały wiek, księżniczka poprosiła króla ojca o dwa przywileje: godzinę dziennie bez obecności przyzwoitek i przeniesienie jej łoża z apartamentów matki do prywatnej sypialni. W maju 1836 r. przedstawiono ją Albertowi, księciu Saksonii-Coburgu i Gothy, jednemu z wielu adoratorów. Bardzo przypadł jej do serca, co ujęła w słowach swego listu do wuja, belgijskiego króla Leopolda, któremu zawdzięczała tę znajomość, dziękując mu za „perspektywę wielkiego szczęścia... w postaci drogiego Alberta”. Jako siedemnastolatka nadal odrzucała jednak ewentualność zamążpójścia.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_3
Text:
Brytania o włos uniknęła mocno prawdopodobnej regencji jej matki i jej kochanka, ambitnego sir Johna Conroya (czego panicznie bał się król William, który zadeklarował, że ma zamiar żyć tylko do momentu dorośnięcia Wiktorii do tronu), gdy księżniczka skończyła 18 lat w maju 1837 r. Jej ojciec zmarł niecały miesiąc później, czyniąc ją królową Wielkiej Brytanii. Jednym z jej pierwszych zarządzeń było przegnanie Conroya ze swych oczu i całkowite odcięcie się od królewskiej wdowy. Albert wrócił wnet do Londynu, by odnowić swą przyjaźń z Wiktorią – po pięciu dniach, w październiku 1839 r., pobrali się w murach Zamku Windsor. Choć nie był ideałem, wpływał na Wiktorię uspokajająco, odprężająco i mieszał jej w głowie swoimi przekonaniami o wadze reform społecznych i „modernizacji” kraju.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_4
Text:
Długie królewskie rządy Wiktorii można postrzegać jako całą litanię wojen na krańcach świata: wojny brytyjsko-afgańskie, wojny opiumowe, wojny brytyjsko-sikhijskie, Wojny Xhosa, brytyjsko-birmańskie, brytyjsko-perskie, powstanie sipajów (które zapewniło jej tytuł „cesarzowej”), wojny z Ashanti, zuluskie, dwie burskie, z mahdystami i powstanie bokserów to tylko część jej militarnych eskapad. Za fasadą Pax Britannica przelewały się morza krwi. Królowa pozostawiała jednak te wszystkie wygłupy swoim licznym premierom i parlamentowi, sama oddając się własnym celom... jak seria ciąż i, za namową Alberta, forsowanie reform społecznych dla pospólstwa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_5
Text:
Anglia cierpiała wszystkie bolączki industrialnego społeczeństwa (z nawiązką), a uosabiana przez Wiktorię i Alberta korona przewodziła próbom zaradzenia im. Niektórzy wyznawali filozofię samopomocy, według której pechowcy mieli sami się „leczyć” z wszelkich dolegliwości, jak pijaństwo, narkotyki czy bieda. Wielu wierzyło jednak, że to do rządu i/lub bogaczy należy obowiązek dbania o dobro kolektywu ubłoconych mas. W całej Anglii powstały setki dobroczynnych fundacji, z których wiele doczekało się oparcia w reputacji Wiktorii i/lub Alberta. Zainicjowano społeczne eksperymenty, jak na przykład utopijne komuny Roberta Owensa. Autorzy tacy jak Dickens i Thackeray zwracali uwagę czytelników na trud pracujących klas. Ponieważ natomiast brytyjska korona nadal miała coś do powiedzenia w toku działań rządu, choćby poprzez naciskanie na opinię publiczną, Wiktoria wsparła takie reformy, jak ustawa o edukacji podstawowej (zapewniająca darmową szkołę każdemu dziecku poniżej 10 roku życia) i o sprawach matrymonialnych (przekształcając rozwód z procedury religijnej w prawną, co dało kobietom pełną kontrolę nad swoimi cywilnymi prawami, a potem finansami).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_6
Text:
W międzyczasie zainteresowanie Alberta nauką jako metodą na udoskonalanie mas, podzielane przez wielu wysoko postawionych i spragnionych źródeł rozrywki dyletantów, udzieliło się też Wiktorii. Korona zachęcała, a czasem nawet sponsorowała tych wszystkich brytyjskich poszukiwaczy przygód przemierzających połacie świata, by zdobywali góry, brnęli przez pustynie, przebijali się przez dżungle, zabijali lub zabierali ze sobą egzotyczne zwierzęta, asymilowali się wśród dzikich plemion i ogólnie wtykali wszędzie swój kolektywny, ciekawski nos. Racjonalizm buchał wielkim płomieniem i nawet Wiktoria zastanawiała się, czy technologia nie byłaby w stanie ocalić porządku społecznego i zahamować moralnego rozkładu. Tysiące garnęły na pokazy w Królewskim Stowarzyszeniu Ogrodniczym, Towarzystwie Królewskim i na Wielkiej Wystawie Dzieł Przemysłu Wszelkich Nacji (1851 r., pierwsze „ogólnoświatowe targi”). Z praktycznych osiągnięć tego okresu wymienić należy najwspanialsze ufundowane przez koronę dzieło inżynieryjne wiktoriańskiej Anglii, zrodzone dzięki „wielkiemu smrodowi roku 1858 r.” – londyńską kanalizację.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_7
Text:
W grudniu 1861 r. książę Albert zmarł od tyfusowej gorączki. Złamało to serce posępnej i chłodnej Wiktorii, która nigdy już nie przestała po nim rozpaczać... choć krążyły plotki, że w cierpieniach ulżył jej trochę John Brown, zawsze wierny i wiecznie trwający u jej boku szkocki sługa. Bez względu na ich relacje, po śmierci Alberta Wiktoria wybrała życie w odosobnieniu, zamykając się w zamkach i pałacach, ograniczając publiczne wystąpienia i do końca życia unikając w miarę możliwości wizyt w Londynie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_HISTORY_PARA_8
Text:
Gdy wraz z 1887 r. nadszedł złoty jubileusz Wiktorii, brytyjskie imperium zdążyło już dotrzeć na szczyty chwały. Stanowiło pierwszą prawdziwą „światową superpotęgę”, której macki sięgały w każdy zakamarek społeczeństw, kultury, finansów i polityki na całym globie. Obchody, zgodnie z życzeniem Wiktorii, były spokojne i wysoce moralne. Składały się z procesji i mszy dziękczynnej w Opactwie Westminsterskim. Przy swoim diamentowym jubileuszu Wiktoria prześcignęła natomiast Jerzego III jako najdłużej rządzący monarcha w historii Anglii, Szkocji... i stanowczej większości innych miejsc. I ponownie zażądała, aby jubileusz był świętowany jako festiwal imperium, a nie jej rządów. Z początkiem stycznia 1901 r. królowa Wiktoria poczuła się „słabowicie”, a 22 dnia tego miesiąca odeszła po cichu z tego świata z godnością i powściągliwością właściwymi całemu jej życiu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_CAPSULE_BODY
Text:
Wiktoria to uprzejma i łagodna młoda dama – tak długo, jak wszystko idzie po jej myśli. Gdy nie wpuścisz jej na swój kontynent, nie będzie zadowolona!


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_LEADERS_PAGE_LEADER_VICTORIA_CHAPTER_DETAILED_BODY
Text:
Anglia (wraz z Wiktorią) posiada mistrzostwo w projekcji brytyjskiej siły na wszystkie kontynenty, najpierw wykorzystując doki królewskiej marynarki wojennej i psy morskie, by zdobyć kontrolę nad morzami, a następnie podczas epoki przemysłowej wprowadzając do gry czerwone kurtki, by zabezpieczyć swoje pozycje na całym świecie. Jej ogromny zasięg współgra z podwójną premią do archeologii, co mocno przybliża ją ku zwycięstwu kulturowemu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_INTRO_CHAPTER_CONTENT_PARA_1
Text:
Jednostka, która przetrwa walkę, otrzymuje punkty doświadczenia (PD). Gdy zgromadzi ich określoną liczbę, zdobędzie kolejny poziom i będzie mogła wówczas otrzymać awans. W Civilization VI znajdziesz wiele różnych rodzajów awansów. Każdy z nich daje jednostce przewagę w walce.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ADVANCED_ENGINES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Niestety, wczesne lotniskowce były powolne… Zbyt powolne, by dotrzymać tempa okrętom liniowym i krążownikom będącym trzonem floty oraz wypełnić swoją funkcję, czyli zapewnić wsparcie z powietrza. Lotniskowce pozbawione ochrony floty były bardzo podatne na zniszczenia – niemal każdy atak mógł zatopić te wlekące się, delikatne statki. Z tego właśnie powodu stworzono nowy typ lotniskowców, których powstanie stało się możliwe dzięki międzywojennym postępom w budowie silników. Choć waszyngtoński traktat morski z 1922 roku ograniczał wyporność lotniskowców do 23 tysięcy ton wody, wszyscy zignorowali to postanowienie, efektem czego była koncepcja ich nowych wersji opracowana w 1931 roku przez amerykańskich admirałów Clarka i Yarnella. Zakładała ona budowę jednostki wystarczająco szybkiej, by poruszała się razem z innymi statkami floty, będąc przez nie osłaniana. I tak amerykańskie lotniskowce klasy Essex napędzane turbinami przekładniowymi Westinghouse'a zasilanymi sześcioma kotłami stały się najliczniejszymi dużymi okrętami wojennymi XX wieku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ADVANCED_RANGEFINDING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wraz ze wzrostem siły artylerii oraz zwiększaniem jej zasięgu konieczne stało się opracowanie lepszych i szybszych metod obliczania trajektorii oraz punktu trafienia pocisków. Czasy rozglądania się i wystawiania palca w celu określenia kierunku wiatru dobiegły końca. Właśnie dlatego powstały stadiometryczne dalmierze, które stanowiły postęp wobec wersji dwunastościennych opisanych przez Juliusza Cezara w „Commentarii de Bello Gallico”. Wykorzystywano w nich zmodyfikowaną lunetę, a szybkie obliczanie odległości do celu oparto na właściwości trójkątów podobnych, w których odpowiednie boki są parami proporcjonalne. W połowie XIX w. dalmierze stadiometryczne stanowiły już wyposażenie wszystkich nadmorskich fortyfikacji.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SHRAPNEL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy artyleria zastąpiła jednolite pociski wybuchowymi, miejsce kartaczy zajęły pociski szrapnelowe, które zaprojektowano tak, by eksplodowały nad ziemią i zasypywały wszystkich poniżej gradem śmiercionośnych kulek. Stworzył je Henry Shrapnel około 1780 roku dla brytyjskiej armii. W okresie wojen napoleońskich pociski te stały się bardzo popularne wśród brytyjskich dowódców, choć ich produkcja i użytkowanie były trudne (miały niefortunną tendencję do wbijania się w ziemię zamiast eksplodowania w powietrzu). Do wybuchu I wojny światowej usunięto jednak wszystkie usterki i obie strony używały pocisków szrapnelowych z wielkim powodzeniem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CHOKE_POINTS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W kategoriach wojskowych „wąskie gardło” to taktyka polegająca na wykorzystaniu miejsc, możliwości dotarcia do których ograniczane są przez przeszkody terenowe, np. wąskie ścieżki w lesie, wąskie doliny między wzgórzami, mosty lub brody rzeczne, suche miejsca na mokradłach i tak dalej. Umiejętność wykrywania wąskich gardeł to cecha wszystkich wielkich i kompetentnych dowódców – zawężając drogę dojścia jednostkom przeciwnika, armia może kontrolować przebieg bitwy. Historia obfituje w przykłady wykorzystania tego typu taktyki: Leonidas broniący przesmyku pod Termopilami, Godwison walczący o Stamford Bridge, Wallace na moście w Stirling i oczywiście Azincourt, gdzie Francuzi musieli atakować na wąskim pasie ziemi otoczonym lasami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_AMPHIBIOUS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W naszych czasach przybicie do brzegu połączone z walką uważane jest za najbardziej skomplikowaną operację wojskową, na starożytnych Grekach, Persach czy wikingach nie robiło ono jednak wielkiego wrażenia. Przekroczenie wezbranej rzeki Hydaspes przez Aleksandra Wielkiego, by pokonać króla Porusa, jest uważane za jedno z najwspanialszych tego typu zwycięstw w historii. Oczywiście w przeszłości wojownicy nie musieli przejmować się nadbrzeżną artylerią, samolotami i karabinami maszynowymi, dlatego specjalne jednostki szkolone w przeprowadzaniu desantu morskiego są stosunkowo nowym wynalazkiem. Do czasów bitwy pod Gallipoli największym przedsięwzięciem podobnego typu było lądowanie Persów tuż przed starciem pod Maratonem, jednak już okres drugiej wojny światowej obfitował w operacje desantowe przeprowadzane w Afryce, Europie, a także po drugiej stronie Pacyfiku.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_AUXILIARY_SHIPS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Choć statki pomocnicze mogą mieć ograniczoną zdolność bojową (która skupia się zazwyczaj na obronie), to właśnie dzięki nim prawdziwe okręty wojenne działają z optymalną wydajnością. Bez statków pomocniczych żadna flota wojenna nie będzie działała sprawnie, nie odniesie żadnych sukcesów, a często nie utrzyma się nawet na powierzchni wody. Ogromne okręty wojenne europejskich flotylli przemierzające oceany w XVIII i XIX w. potrzebowały statków wsparcia, które uzupełniały ich zapasy, dokonywały napraw z dala od portów oraz strzegły baz morskich rozrzuconych na całym globie. W epoce pary zaś węglowce, a później tankowce, podtrzymywały ogień pod kotłami niszczycieli i pancerników. Wzrostowi zróżnicowania okrętów bojowych towarzyszył też proces specjalizacji statków pomocniczych – współczesna marynarka wojenna Stanów Zjednoczonych dysponuje 86 rodzajami tego typu jednostek (nie wliczając w to pływających doków remontowych).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_BATTLECRY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pierwsze pisemne świadectwo użycia okrzyku bojowego znaleźć można w „Iliadzie” Homera, ale wznoszenie zawołań towarzyszyło walce na długo przed nią. Wielu żołnierzy różnych cywilizacji miało swoje charakterystyczne wykrzyknienia, których celem było dodanie sobie odwagi lub zastraszenie przeciwnika. Najbardziej znane okrzyki bojowe w historii to „Alala” Ateńczyków, zawołania Kipczaków, mongolskie zagrzewanie koni do walki, „Vive l’Empereur” oraz „Pamiętajcie o Alamo”. Wszystko wskazuje, że wojna to krzykliwy temat.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ARROW_STORM_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Według jednego z przekazów, którego autentyczność jest wysoce wątpliwa, perscy emisariusze starali się przekonać upartych Spartan do poddania się pod Termopilami, grożąc im, że ich strzały „przesłonią słońce”, na co Dienekes miał odpowiedzieć: „Świetnie, będziemy więc walczyć w cieniu”. Zwykle oddziały wojskowe nie traktowały jednak gradu strzał, czyli masowego ostrzału wybranego obszaru przez łuczników, z taką beztroską. Większość dobrze wyszkolonych łuczników była bowiem w stanie wystrzelić około sześciu strzał na minutę, natomiast łucznicy angielscy uzbrojeni w długie łuki wypuszczali śmiercionośny grad z taką sprawnością, że przewyższali pod tym względem nawet kuszników.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_BOARDING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Ponieważ zatapianie statków przeciwników – w przeciwieństwie do zatapiania okrętów marynarki wojennej – nie przynosiło żadnych profitów, piraci oraz korsarze do walki wykorzystywali uzbrojonych i bezwzględnych wioślarzy, którzy wdzierali się na górny pokład atakowanej jednostki i zabezpieczali cenny ładunek. W czasach poprzedzających wynalezienie prochu strzelniczego abordaż był podstawowym sposobem prowadzenia walki na morzu (o wiele rzadziej zatapiano statki, taranując je), a o losach bitew morskich decydowały starcia na pokładach. Oddziały abordażowe były wyposażone w różnego rodzaju broń, która z czasem stawała się coraz bardziej śmiercionośna. Walczono kordelasami, mieczami, garłaczami, pistoletami skałkowymi, kołkami do mocowania lin i właściwie wszystkim, co było wystarczająco ostre lub tępe. Dopiero wraz z wprowadzeniem otworów działowych oraz dział pokładowych na początku XVI w. abordaż stracił na znaczeniu i odszedł w zapomnienie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_BOMBARDMENT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Bombardowanie wybrzeża po raz pierwszy przeprowadził Edward III za pomocą bombard ustawionych na statkach oblegających Calais w 1347 r. Od tamtej pory bombardowanie stało się popularną metodą atakowania miast i wojsk nieprzyjaciela. Wymierzanie wielkich dział w cele cywilne – fabryki, doki, magazyny, domy i tym podobne – było jednak źle widziane... aż do I wojny światowej. 16 grudnia 1914 roku Carska Marynarka Wojenna ostrzelała brytyjskie miasta Scarborough, Hartlepool i Whitby, zabijając 137 osób i wywołując oburzenie opinii publicznej (winą obarczano również Królewską Marynarkę Wojenną, która dopuściła do tego ataku). Z kolei Brytyjczycy zbombardowali cele w Cieśninie Dardanelskiej, Salonikach i na wybrzeżu Belgii. W następnej wojnie światowej bombardowanie cywilów pozostawiono już siłom powietrznym, a działa okrętów marynarki wojennej zarezerwowano do wsparcia desantów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ROLLING_BARRAGE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Ruchomy ostrzał to metoda na objęcie dużego obszaru zmasowanym ogniem, z powodzeniem stosowana zarówno przez okręty wojenne, jak i baterie lądowe. Prowadzenie ostrzału z przemieszczających się, niestabilnych platform nie ułatwia jednak zadania artylerzystom – zazwyczaj muszą mierzyć oni do kolejnych punktów oddalonych od siebie o 20–30 metrów (w przypadku współczesnych pocisków) i rozmieszczonych wzdłuż ścieżki o długości od kilkuset do kilku tysięcy metrów. Przy ostrzale z wielu statków powstaje w ten sposób prostokątny obszar, wewnątrz którego wszystko zostaje zrównane z ziemią. Takiego typu ruchome ostrzały podczas II wojny światowej okazały się skutecznym sposobem na wykurzanie przeciwnika z fortyfikacji i obszarów zabudowanych, więc nie omieszkano dodać ich do destrukcyjnego repertuaru marynarki morskiej.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_BREAKTHROUGH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy dowódca wprowadza do walki swoją ciężką kawalerię – niezależnie od tego, czy są to konie, czy też czołgi – robi to z nadzieją, że przełamie ona linię obrony przeciwnika, a powstały wyłom zostanie szybko wykorzystany. Właściwie wiele manewrów wykonywanych na polu bitwy przeprowadzanych jest po to, by doprowadzić do przełamania poprzez skupienie dużych sił na niewielkim odcinku linii frontu, lub też by zabezpieczyć rezerwy, które szybko uszczelnią wyrwę dokonaną przez wroga. Ciężkie mobilne jednostki są najlepsze do obu tych zadań, bowiem po przełamaniu linii wroga mogą zaatakować jednostki znajdujące się na tyłach lub na odsłoniętych flankach po obu stronach wyrwy. Niezależnie od obranego wariantu, na tym etapie bitwa jest już właściwie wygrana.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CAMOUFLAGE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Działania z ukrycia zawsze dawały przewagę, zwłaszcza wojownikom, którzy walczyli z przeważającym wrogiem. Pojawienie się muszkietów i karabinów Bakera o dalekim zasięgu sprawiło jednak, że unikanie wykrycia stało się koniecznością. Podczas wojny siedmioletniej uzbrojeni w karabiny rangersi Rogera nosili szaro-zielone mundury, dzięki którym wtapiali się w tło lasów, a w trakcie wojen napoleońskich portugalscy caçadores chętnie nosili brązowe marynarki, które ułatwiały ukrycie się. Do wybuchu I wojny światowej armie wszystkich dużych krajów – poza Francją – zrezygnowały już ze swych białych, czerwonych i błękitnych mundurów, przez które ich żołnierze stawali się łatwymi do trafienia celami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CHARGE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Nie ma nic bardziej ekscytującego i skuteczniejszego niż szarża ciężkiej kawalerii... Oczywiście jeśli tylko zapomnimy na chwilę o czołgach, które wszystko popsuły. Niestety, szarży nie stosowano zbyt często, ponieważ bitwy rzadko odbywały się na płaskich, suchych, a do tego otwartych obszarach idealnych do tego typu malowniczych starć. Pod koniec XIV w. większość rycerzy stawała do walki pieszo, a ich wspaniałe rumaki bojowe zabierano na tyły wojsk. Wyjątkiem byli Francuzi, ale wystarczy wspomnieć o Crécy, Poitiers i Azincourt, by przekonać się, jaki był tego efekt. Gdy jednak kawalerii udało się już dotrzeć do przeciwnika, szok, jaki wywoływała, obezwładniał jego pozycje obronne – nawet te chronione polowymi fortyfikacjami. Niestety wraz z pojawieniem się karabinów maszynowych, drutu kolczastego i min wspaniałe szarże odeszły w zapomnienie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_RUTTER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Przed pojawieniem się szczegółowych map morskich (ale już po tym, jak żeglarze w kwestii dopłynięcia do celu przestali liczyć wyłącznie na szczęście) do nawigacji używano rutterów, czyli dokumentów zawierających dokładne opisy tras – starożytni śródziemnomorscy żeglarze zwali je periplusami, co znaczyło „żeglować wokół”. Średniowieczni nawigatorzy i piloci zazdrośnie strzegli tych dokumentów, ponieważ stanowiły one zapis wszystkich szlaków handlowych, które odkryli lub z których korzystali. W renesansie dzięki udostępnianiu sobie rutterów między kupcami miasta takie jak Piza, Genua i Wenecja zyskały ogromne bogactwa. Epoka odkryć nadała rutterom jeszcze większe znaczenie, ponieważ zawierały one informację o tym, jak ponownie trafić do nowo odkrytych miejsc. Ostatecznie prywatne zapiski marynarzy zostały jednak zastąpione przez mapy morskie, a żeglowanie utraciło wiele ze swego przygodowego czaru.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CLOSE_AIR_SUPPORT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W kategoriach wojskowych bezpośrednie wsparcie powietrzne to atak lotnictwa przeciwko naziemnym celom przeciwnika znajdującym się w pobliżu swoich sił, wymagające dokładnej koordynacji działań, by uniknąć przypadkowego zbombardowania lub ostrzału własnych jednostek. Podczas I wojny światowej przeprowadzono kilka operacji bezpośredniego wsparcia powietrznego, a Brytyjczycy pod koniec 1917 roku stworzyli pierwszy samolot przeznaczony do ataku celów naziemnych – zmodyfikowany myśliwiec F.E.2b. Po zakończeniu wojny zwycięskie państwa nie były zainteresowane dalszym rozwojem jednostek tego typu... Za to pokonane Niemcy jak najbardziej. Traktat wersalski zabraniał im produkcji bombowców strategicznych, więc Luftwaffe skupiła się na bombowcach nurkujących bezpośredniego wsparcia, czego pierwszym rezultatem był słynny Junkers Ju-87 (Stuka). Maszyny te wykorzystywane przez Legion Condor doskonale sprawdziły się podczas hiszpańskiej wojny domowej – przeprowadzane nimi bombardowania odznaczały się niemal chirurgiczną precyzją.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_COCKPIT_ARMOR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Niedługo po tym, jak pilot Louis Quénault i obserwator Joseph Frantz zestrzelili karabinem maszynowym samolot wroga w pierwszej bitwie powietrznej w październiku 1914 r., konstruktorzy zaczęli zastanawiać się nad sposobami ochrony najcenniejszego elementu myśliwca, czyli jego pilota. Niestety w przypadku samolotów zbudowanych z drewna i płótna każdy dodatkowy ciężar wpływał na ich sprawność w powietrzu. Mimo wszystko jednak Deutsche Luftstreitkräfte i Royal Air Force ceniły życie swoich pilotów, dlatego też kilka ich jednostek zostało wyposażonych w lekko opancerzone fotele pilota. Podczas II wojny światowej natomiast większość myśliwców miała już opancerzone kabiny ze wzmacnianymi osłonami, by zatrzymać pociski nadlatujące z góry i, przede wszystkim, z dołu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_COINCIDENCE_RANGEFINDING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W latach 80. XIX w. brytyjska admiralicja przez wzgląd na postęp w budowie dział morskich i amunicji zgłosiła zapotrzebowanie na nowy dalmierz o dokładności do 3% na 3000 jardów. W roku 1888 profesorowie Archibald Barr i William Stroud zbudowali pierwszy dalmierz koincydencyjny, który spełniał te wymagania, a do roku 1898 ich firma sprzedała ponad 150 sztuk swojego wynalazku na całym świecie, z których większość trafiła na pancerniki. Urządzenie składało się z długiej tuby z soczewką na każdym z jej końców, dwóch pryzmatów wewnątrz i okularu pośrodku. Operator obracał pryzmaty, aż dwa obrazy nałożyły się na siebie, a kąt obrotu każdego z nich pozwalał określić odległość do oddalonego obiektu dzięki prostej triangulacji. Dalmierze koincydencyjne były standardowym wyposażeniem marynarki wojennej aż do chwili, gdy zastąpiono je nowoczesnymi dalmierzami laserowymi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_COMMANDO_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Komandosi, czyli żołnierze biegli w bardziej skomplikowanych aspektach wojny, takich jak infiltracja, wspinaczka, zjazdy po linie, walka w zwarciu, operacje desantowe i tym podobne, to współczesna elita wśród oddziałów wojskowych, do której należą amerykańskie Zielone Berety czy izraelska jednostka Shaldag. Choć wiele krajów posiada własne oddziały szkolone w niekonwencjonalnych metodach ataku na „cele o wysokim znaczeniu”, nazwa „commando”, od której pochodzi termin określający tego typu siły specjalne, po raz pierwszy użyta została w odniesieniu do oddziałów burskiej milicji siejącej popłoch wśród Brytyjczyków na początku XX wieku. Burowie zrobili na Brytyjczykach tak wielkie wrażenie, że w 1941 r. Imperialny Sztab Generalny nazwał ochotnicze jednostki stworzone w celu przeprowadzania ataków na okupowanym przez Niemców kontynencie właśnie komandosami. Inne armie wkrótce poszły w ich ślady i również stworzyły własne „siły specjalne”.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CONVOY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Konwoje morskie znane są od co najmniej XII w., kiedy to okręty wojenne zaczęły dzielić się na wyspecjalizowane klasy spełniające podczas starć odmienne, uzupełniające się role. W okresie kolonizacyjnym powolnym hiszpańskim i portugalskim statkom ze skarbami towarzyszyła wojskowa eskorta, której zadaniem było zapobieganie atakom piratów i korsarzy. Konwoje odegrały też ważną rolę podczas wojen napoleońskich, gdy Brytyjczycy próbowali przejąć francuskie statki transportujące zboże, co doprowadziło do kilku bitew, w tym starcia pod Ushant, Dogger Bank oraz tzw. wspaniałego pierwszego czerwca. W trakcie I wojny światowej natomiast brytyjska admiralicja zorganizowała system konwojów, by przeciwdziałać atakom niemieckich okrętów podwodnych. Taktyka ta zastosowana później podczas II wojny światowej zaowocowała krwawą bitwą o Atlantyk.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CREEPING_ATTACK_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W początkowym okresie wojny z okrętami podwodnymi na ostatnim etapie atakowania przyczajonego U-boota, który polegał na zrzuceniu montowanych na rufie okrętów konwoju ładunków głębinowych, aktywny system detekcji (ASDIC) tracił kontakt z celem, co dawało niemieckiemu okrętowi szansę na zmianę kursu lub głębokości zanurzenia. By temu zapobiec, 36. grupa eskortowa Królewskiej Marynarki Wojennej opracowała taktykę ataku ruchomego. Zakładała ona wykorzystanie dwóch okrętów: pierwszy, stacjonarny, nawiązywał kontakt sonarowy z celem, a drugi, na sygnał pierwszego, zrzucał swoje ładunki głębinowe. Choć taktyka ta wymagała cierpliwości, dodatkowego czasu i statków, okazała się skuteczna. Wraz z rozwojem lepszych systemów wykrywania okrętów podwodnych oraz stworzeniem systemów do atakowania przed dziobem okrętu takich jak Hedgehog i Squid taktyka ataku ruchomego stała się zbędna, jednak Brytyjczycy stosowali ją aż do końca wojny.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DEBATER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W średniowieczu i renesansie religijne dysputy (formalne debaty) stanowiły przyjętą metodę dochodzenia do prawdy w kwestiach teologicznych. Zgodnie ze starożytną platońską tradycją dyskutantów biorących udział w takich debatach oceniano na podstawie stosowanych przez nich cytatów z „dopuszczonych” pism oraz umiejętności retorycznych. Dysputy między katolickimi a judaistycznymi teologami – na przykład ta w Paryżu w roku 1240 – były bardzo uprzejme, za to te między protestantami a katolikami – jak ta w Regenburgu w 1541 roku – już jakby mniej. Tymczasem na wschodzie Akbar Wielki, cesarz z dynastii Wielkich Mogołów, by okazać swoją religijną tolerancję, organizował dysputy między muzułmanami, hinduistami, jainistami, zaratusztrianami i katolickimi jezuitami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DECK_CREWS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
W 1922 roku wraz ze zwodowaniem okrętu USS Langley stało się oczywiste, że specjalne statki przeznaczone do przewożenia samolotów wymagają specjalnego personelu pokładów lotniczych (a później pokładów hangarowych), by sprawnie przeprowadzać operacje startu i lądowania oraz utrzymywać kapryśne aeroplany w dobrym stanie technicznym. Gdy wybuchła II wojna światowa, świetnie wyszkolony personel pokładowy był w stanie posadzić, serwisować i wysyłać do boju cały dywizjon samolotów, jakby zależało od tego ich życie. Personel pokładowy był świetnie zorganizowany i posiadał ustaloną hierarchię zadań, które nadzorowali oficerowie odpowiedzialni za kontrolę powietrzną, urządzenia katapultowe, ruch samolotów na pokładzie, sygnalizację i dziesiątki innych kwestii. Uzupełnianie paliwa i amunicji oraz naprawy odbywały się na pokładzie również w trakcie bitwy, czasem nawet w chwili, gdy lotniskowiec walczył o utrzymanie się na powierzchni wody.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SPIKING_THE_GUNS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Lekka kawaleria XVIII i XIX wieku – a zwłaszcza jej ekstrawaganckie wcielenia, takie jak husaria czy lansjerzy – była wykorzystywana przede wszystkim podczas zwiadu, potyczek i napadów. Jej rola na polu bitwy w trakcie głównego starcia była zazwyczaj ograniczona, a do boju wkraczała, gdy trzeba było dopaść uciekające siły rozbitej armii wroga. Czasem jednak lekka kawaleria atakowała artylerię przeciwnika, co wiązało się z ponoszeniem poważnych strat w trakcie dojazdu do stanowisk ogniowych. Jeśli udało jej się tego mimo wszystko dokonać, artylerzyści zazwyczaj wycofywali się do najbliższego oddziału piechoty, a jeźdźcy zsiadali z koni i zagważdżali działa, wprowadzając do otworu zapałowego stalowy szpikulec, przez co broń stawała się bezużyteczna. Taktyka ta była bardzo popularna przez wiele dekad – hrabia Friedrich von Bismarck na przykład zalecał, by każdy kawalerzysta nosił przy sobie zestaw do zagważdżania dział.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DOGFIGHTING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Początkowo militarne wykorzystanie lotnictwa nie było zbyt intensywne bojowo i ograniczało się głównie do zwiadu, lokalizowania artylerii oraz okazjonalnego bombardowania piechurów. Było tak nawet w pierwszych miesiącach I wojny światowej. Wszystko zmieniło się jednak, gdy kilku pilotów zaczęło strzelać do wrogów z pistoletów... Nim ktokolwiek się obejrzał, samoloty zostały wyposażone w karabiny maszynowe (po tym, jak Fokker rozwiązał problem strzelania przez obracające się śmigło) i rozpoczęły się walki powietrzne. Żądni przygód piloci obmyślali manewry, takie jak zawrót Immelmanna czy niskie jo-jo, by zdobyć przewagę w walce. Zwycięstwo w walce powietrznej, która jest mieszaniną strachu i płomieni, szybko stało się kwestią technologii oraz technik pilotażu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ECHELON_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Formację eszelonu, w której jednostki piechoty ustawione są skośnie tak, by cofnąć jedną z flanek (na przykład w prawym eszelonie każda jednostka znajduje się na prawo i odrobinę za jednostką po jej lewej), znano już w starożytności. Najstarszy przykład jej zastosowania to bitwa pod Leuktrami, podczas której Tebańczycy zaatakowali Spartan lewą flanką, stosując jednocześnie formację eszelonu, by cofnąć swoje prawe skrzydło. Strategia Tebańczyków powiodła się, a Spartanie ponieśli jedną z niewielu porażek w swojej historii. Nawet pojawienie się prochu strzelniczego nie wpłynęło na przydatność eszelonu. Słynny Jomini szeroko opisywał tę formację w wielu swoich dziełach poświęconych taktyce linearnej, które przez wiele dekad kształtowały strategie europejskich i amerykańskich dowódców.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ELITE_GUARD_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wielu królów, cesarzy i generałów miało swoją elitarną gwardię, czyli oddział starannie dobranych i świetnie wyszkolonych żołnierzy, który towarzyszył im podczas wypraw. Co prawda podstawowym zadaniem tej „imperialnej” straży było utrzymanie przy życiu swojego przełożonego, ale ze względu na lepsze uzbrojenie, dyscyplinę oraz gotowości do walki do ostatniej kropli krwi stanowiła ona również doskonałą siłą uderzeniową. Historia zna wiele porywających wyczynów tego typu oddziałów, wśród których najbardziej znane to perscy Nieśmiertelni, otomańscy janczarowie, straż cesarska dynastii Tang, Stara Gwardia Napoleona czy też brytyjskie Household Division. Za kolorowymi mundurami tych żołnierzy stały wzbudzające respekt umiejętności.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_EMBOLON_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Klin był jedną z najstarszych formacji stosowanych przez starożytnych wojowników – najpierw na lądzie, a później na morzu. Na otwartych wodach greckie triery zazwyczaj żeglowały w jednej linii prowadzone przez okręt dowódcy, jednak na widok wrogich okrętów grecka flota ustawiała swoje jednostki w trójkątną lub trapezoidalną formację ze statkiem dzielnego dowódcy na czele. Dzięki temu wróg miał ograniczone pole ostrzału, a sprawni greccy żeglarze zyskiwali szansę na jak najlepsze wykorzystanie swoich taranów, jednocześnie osłaniając boki jednostki płynącej przed nimi – każda próba staranowania greckiego okrętu skończyłaby się staranowaniem wroga przez następną jednostkę w klinie. Klin był tak skuteczny, że używano go aż do czasów, gdy pojawienie się dział obróciło jego zalety w wady.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_EMPLACEMENT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy oblężenie trwało dłużej niż kilka dni, napastnicy budowali okopy, by chronić się przed atakami wściekłych obrońców miasta prowadzonymi z murów. Tego typu instalacje ziemne były szczególnie przydatne w utrzymywaniu przy życiu załóg obsługujących artylerię oblężniczą – tak katapulty, jak i działa – gdyż próby zburzenia murów obronnych zazwyczaj przyciągały uwagę obrońców. Pojawienie się prochu strzelniczego jeszcze bardziej zwiększyło znaczenie okopów, ponieważ działo ustawione na murach miotało pociski na spore odległości, a tymczasowe reduty i stanowiska ogniowe pozwalały na prowadzenie nieprzerwanego ostrzału murów obronnych aż do ich przełamania. W 1453 roku na przykład 62 działa Mehmeda II chronione ziemnymi redutami ostrzeliwały mury Konstantynopola przez sześć tygodni.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ESCORT_MOBILITY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Lekka kawaleria świetnie sprawdzała się w roli eskorty cennych zasobów armii: dowódców i sztabów, jednostek medycznych i zaopatrzeniowych, oddziałów artyleryjskich, łącznościowych, inżynieryjnych i tak dalej. Czasem zlecano jej ochronę cywilów – zwłaszcza osadników i robotników – a podczas kolonizacji Dzikiego Zachodu, południowej Afryki i Australii towarzyszyła wagonom, pracownikom linii kolejowych, karawanom wozów, a nawet dyliżansom (jeśli przewożono nimi kogoś lub coś ważnego) podczas przemierzania terenów rojących się od wrogich tubylców. Ta wojskowa eskorta zazwyczaj była też niezadowolona z konieczności niańczenia cywilów, dlatego narzucała szybkie tempo podróży, za co wszyscy byli jej wdzięczni, gdy już dotarli do celu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_EVASIVE_MANEUVERS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Bombowce – zwłaszcza te czterosilnikowe – nie były zbyt zwrotne i w razie ataku wrogich myśliwców przechwytujących polegały na zmasowanej sile ognia swojej eskorty. Właśnie dlatego najlepszą strategią obronną było dla nich utrzymywanie stałego kierunku i wysokości lotu, by dać pokładowym strzelcom choć cień szansy na trafienie wrogich maszyn. Czasem jednak zdesperowani piloci brali udział w powietrznych przepychankach. Zaatakowane samotne bombowce próbowały zwalniać lub wykonywać korkociąg (seria stromych zejść i wzlotów po linii śrubowej) – manewry te bywały skuteczne przeciwko ostrzałowi z ziemi, jednak większość pilotów bombowców, by uniknąć namierzenia w takiej sytuacji, stawiało na serię uników. Zasadniczo jednak żadne z tych podejść nie było zbyt skuteczne, dlatego bombowce wciąż pozostawały wielkimi, wlokącymi się celami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_EXPERT_CREW_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wraz ze wzrostem dynamiki pola bitwy w Europie XVIII wieku w wielu armiach powstały oddziały konnej artylerii – artylerii lekkiej, szybko przemieszczającej się i strzelającej, która zapewniała mobilne wsparcie i stanowiła coś na kształt hybrydy kawalerii i artylerii tradycyjnej. Wprowadzona przez Szwedów podczas wojny trzydziestoletniej konna artyleria stała się obowiązkowym elementem każdej „nowoczesnej” armii, a same działa stawały się coraz większe i jednocześnie lżejsze. Choć jednak udoskonalenia te pociągnęły za sobą konieczność lepszego szkolenia obsługujących je załóg, umożliwiała to dopiero otwarta w 1915 roku przez Brytyjczyków pierwsza na świecie szkoła konnej artylerii (School of Instruction for Royal Horse and Field Artillery) w Larkhill. Jej wychowankowie byli prawdziwymi ekspertami w taktykach stosowanych przez konną artylerię.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_EXPERT_MARKSMAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Namierzanie gołym okiem w przypadku katapult, onagerów, balist i tym podobnych machin miotających było w pełni zadowalające, biorąc pod uwagę ich zasięg oraz wielkość celów. Wraz z pojawieniem się prochu strzelniczego zwiększył się jednak zasięg artylerii, a jej cele stały się mniejsze, więc nieuzbrojone oko nie było już tak skuteczne... Z tego też powodu powstało wiele urządzeń wspomagających obliczenia krzywej balistycznej dział. Pierwszym przyrządem tego typu był przeznaczony do mierzenia kątów nachylenia lufy działa kwadrant artyleryjski z około 1545 roku. Potem wynalezione w 1742 roku przez Benjamina Robinsa wahadło balistyczne zrewolucjonizowało balistykę. W 1892 roku firma Barr & Stroud otrzymała natomiast kontrakt od brytyjskiej armii na zbudowanie sześciu dalmierzy – pierwszych w historii. Wszystkie te udoskonalenia sprawiły, że prowadzenie ognia artyleryjskiego przestało być sztuką i stało się nauką.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_GUERRILLA_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Działania partyzanckie wiążą się zazwyczaj z taktyką wykorzystującą walkę i ucieczkę. Niewielkie, lekko uzbrojone i szybkie oddziały atakują większe cele, a następnie mężnie znikają jak dalej od nich. Partyzanci, korzystając z kamuflażu, ukształtowania terenu, elementu zaskoczenia oraz zasadzek, starają się jak najbardziej zmniejszyć przewagę liczebną i ogniową wroga, jednocześnie zniechęcając go do pościgu. Najważniejsze jest jednak unikanie otwartej walki, w której oddziały partyzanckie nie mają najmniejszych szans na przeżycie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_INCENDIARIES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Rzucanie włóczni z przywiązanymi do nich pochodniami działało całkiem nieźle, ale salwa zapalających strzał sprawdzała się jeszcze lepiej. Zabudowane obszary były podatne na podpalenia komplikujące życie ich obrońców, a starożytni generałowie szybko nauczyli się, że ataki na miasta i ich dzielnice są o wiele skuteczniejsze, gdy towarzyszy im grad płonących pocisków. Ładunki zapalające wystrzeliwane z łuków, katapult i dział wykorzystywane były już od czasów Asyryjczyków i Judejczyków. Wraz z pojawieniem się prochu strzelniczego arsenał tego typu broni wzbogaciły natomiast dodatkowo karkasy, czyli żelazne pociski wypełnione łatwopalną substancją przerzucane za mury obronne, których po raz pierwszy w walce użyli Francuzi w roku 1672.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_FLIGHT_DECK_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pierwsze pokłady lotnicze były pochyłymi drewnianymi rampami umieszczonymi na pokładach dziobowych kilku okrętów wojennych – na wypadek, gdyby aeroplany okazały się jednak przydatne. Pierwszy samolot wystartował z takiego pokładu (statku USS Birmingham) w listopadzie 1910 roku. Dwa miesiące później odbyło się pierwsze lądowanie samolotu na pokładzie okrętu USS Pennsylvania, którego dokonał Eugene Fly. Pierwszym lotniskowcem wyposażonym we „współczesny” pokład lotniczy był natomiast HMS Argus, którego wyposażenie górnego pokładu zastąpiono dużą drewnianą platformą. Wypróbowywano na nim różne rozwiązania, wśród których znajdowały się m.in. zlokalizowane na sterburcie „wyspy” pełniące funkcje mostka, kabiny nawigacyjnej, kabiny odpraw i wieży kontrolnej. Pokłady lotnicze były również podstawowym (a właściwie jedynym) miejscem, w którym parkowano aeroplany.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_HANGAR_DECK_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Przechowywanie samolotów przywiązanych do pokładu lotniskowców okazało się złym rozwiązaniem. Maszyny narażone były na działanie niekorzystnych warunków pogodowych, morskiej wody i, co najważniejsze, ściągały na siebie uwagę wroga. Podczas II wojny światowej japońskie i amerykańskie lotniskowce często przewoziły dwa lub więcej szwadronów myśliwców, kilka szwadronów samolotów torpedowych, przynajmniej jeden szwadron bombowców nurkujących i kilka samolotów zwiadowczych... Na górnym pokładzie typowego lotniskowca nie było wystarczająco miejsca dla tych 80–100 samolotów. Właśnie dlatego w okresie międzywojennym projektanci wzbogacili nowe lotniskowce o pokład hangarowy. Na okręcie USS Eisenhower położony był on na przykład dwa pokłady pod pokładem lotniczym, miał ponad 30 metrów szerokości, prawie 8 metrów wysokości i ponad 200 metrów długości – mieściło się na nim 60 samolotów oraz zbiorniki z paliwem i ciężki sprzęt remontowy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_FOLDING_WINGS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Nawet dodanie pokładów hangarowych nie zmniejszyło zatłoczenia lotniskowców, zwłaszcza po rozszerzeniu w latach 30. XX w. wachlarza przewożonych przez nie samolotów o bombowce nurkujące. Ze względów praktycznych budowa kolejnego pokładu hangarowego nie wchodziła w grę, więc zwrócono się ku bardziej radykalnemu rozwiązaniu – wyposażono nowe samoloty w składane skrzydła. Pomimo obaw części pilotów, którym nie podobała się możliwość złożenia skrzydeł podczas lotu, samoloty takie jak British Supermarine Spitfire i Fairy Gannet wkrótce trafiły na pokłady brytyjskich lotniskowców. Pod koniec lat 30. XX w. już niemal wszystkie amerykańskie samoloty przewożone na lotniskowcach miały składane skrzydła. Rozwiązanie to wprowadzili również Japończycy. I choć składane skrzydła wiązały się z dodatkową hydrauliką oraz elektroniką wymagającą serwisowania, zwiększenie ładowności lotniskowców o dodatkowe maszyny zdawało się rekompensować te niedogodności.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_FORWARD_OBSERVERS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wysunięci obserwatorzy zwani również obserwatorami artyleryjskimi poprzedzali oddziały artylerii, by z precyzją naprowadzać ogień dział i moździerzy na głowy przeciwnika. Ponieważ broń umożliwiała prowadzenie ognia pośredniego, wystarczyło, że dowódca znał położenie wrogich jednostek, by przeszkody ograniczające widoczność takie jak wzgórza, drzewa czy budynki nie stanowiły żadnego problemu. Choć wysunięci obserwatorzy pojawili się już podczas wojny krymskiej, bezwzględnie konieczni stali się dopiero w czasie I wojny światowej – posługując się lornetkami i dalmierzami, wykorzystując właściwości terenu do ukrycia swojej obecności oraz komunikując się z dowódcą baterii artyleryjskiej za pośrednictwem telefonów polowych lub radia mogli zmienić losy całej bitwy za pomocą jednego celnego i niespodziewanego ostrzału.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_GARRISON_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Garnizony, których nazwa pochodzi od francuskiego czasownika „garnir” oznaczającego „wyposażać”, zakładano w miastach, by ich bronić, zastraszać ich mieszkańców, zapewnić miejsca do życia lub szkolenia oddziałów wojskowych, bądź też jako element szerszej polityki. Rzymianie, otoczeni ze wszystkich stron przez barbarzyńców, często osiedlali weteranów, którzy zakończyli już służbę wojskową, w miastach na pograniczu imperium, tworząc w ten sposób garnizony z doświadczonymi żołnierzami gotowymi do walki. Najlepszą taktyką obrony garnizonów była walka zza otaczających je murów. Co więcej, oprócz żołnierzy w garnizonach często mieszkały ich rodziny, co motywowało obrońców do walki do ostatniej kropli krwi. Zdolność garnizonów do opierania się atakom jest podstawowym powodem, dla którego historia zna tak wiele przykładów oblężeń.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_GRAPE_SHOT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kartacze, po raz pierwszy użyte w czasie wojen husyckich w działach i hakownicach (jednego z najstarszych typów ręcznej broni palnej), okazały się bardzo skuteczne w walce z piechotą. Były one zasadniczo masą małych kawałków metalu (a nawet niewielkich kamieni) upakowaną ciasno w lufie działa. Podczas wystrzału kawałki metalu wylatywały z lufy jak śrut, ale zadawały przy tym o wiele większe obrażenia. Kartacze stanowiły innowację nieznaną starożytnym artylerzystom. Podczas walki morskiej wykorzystywano je do pustoszenia pokładów wrogich jednostek (choć nie były w tym tak skuteczne, jak podczas ostrzału miękkich celów na otwartej przestrzeni), a z czasem zaczęto pakować kawałki metalu w specjalne cylindryczne puszki, które przy wystrzale ulegały rozerwaniu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_GROUND_CREWS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Aeroplany to złożone i delikatne maszyny, zwłaszcza gdy się do nich strzela. Już za czasów wojny secesyjnej wojskowym balonom towarzyszył specjalny personel naziemny, który naprawiał je i dbał, by unosiły się w powietrzu, podczas I wojny światowej natomiast każda baza lotnicza posiadała wyspecjalizowany personel naprawiający, sprawdzający, uzbrajający i serwisujący samoloty. Oczywiście fakt, że zarówno bazy, jak i ich obsługa były konieczne dla prowadzenia operacji powietrznych czynił z nich cel regularnych nalotów i bombardowań. Wraz z udoskonalaniem samolotów rosła też specjalizacja personelu naziemnego, przez co jego szkolenie wymagało wielu miesięcy nauki.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_HEATHEN_CONVERSION_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Zorganizowane religie długo nie wiedziały, co począć z innymi wyznaniami rywalizującymi o „serca i umysły” ludzi. Buddyści w Japonii, chrześcijanie w Rzymie, hinduiści w Indonezji... Wszyscy trudzili się, by przekazać swoją wiarę napotykanym poganom. Choć przechodzenie Imperium Rzymskiego na chrześcijaństwo nie odbywało się bez problemów, to wkrótce Kościół katolicki miał swoich misjonarzy w całej Europie. Później nastała kolej na Afrykę, Azję i Ameryki... Pogan nawracano wszędzie – w razie konieczności również mieczem.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SHELLS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Moździerze przez wieki ostrzeliwały podczas oblężeń mury obronne. Dzięki wysokiej, łukowatej trajektorii lotu ich bomb i pocisków świetnie nadawały się one do przerzucania ładunków ponad przeszkodami, przez co mury, okopy, bastiony i tym podobne fortyfikacje stawały się bezużyteczne. Większość historyków zgadza się, że moździerzy po raz pierwszy użyto podczas tureckiego oblężenia Konstantynopola, a następnie – z jeszcze lepszym skutkiem – w trakcie oblężenia Belgradu w 1456 roku. Europejskie moździerze były zbyt ciężkie, by można je było przemieszczać, zmieniło się to jednak za sprawą Menno van Coehoorna, którego lżejsze wersje broni wykorzystano m.in. do zburzenia murów obleganego Grave. Moździerze straciły popularność podczas wojen manewrowych XIX wieku, lecz wróciły do łask ponownie w czasie I wojny światowej, gdy trzeba było zmierzyć się z setkami kilometrów okopów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_HELMSMAN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Sterowanie statkiem nie jest tak łatwe, jak mogłoby się wydawać, i nie polega tylko na poruszaniu rumplem. Wraz z pojawieniem się żagli znacznie wzrosła wartość zdolnego sternika, od którego oczekiwano zarówno umiejętności, jak i siły. Na greckich trierach na przykład do sterowania służyły dwa wiosła sterowe przymocowane do burt w tyle okrętu, po obu jego bokach. Wiosła sterowe kontrolował kybernetes (sternik), przy którym zazwyczaj stał trierarcha (dowódca) wykrzykujący swoje porady. Dobry sternik musiał wiedzieć, jak zachowa się jego statek w różnych warunkach (takich jak wiatr, fale, prądy i sztormy) oraz ile minie czasu między zmianą pozycji steru a reakcją okrętu. Wymagania te są aktualne do dziś.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SENTRY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
O tym, jak wielkie znaczenie ma kontrola nad wyżej położonymi obszarami, wiedziano już od czasów Sun Zi, który radził każdemu generałowi pragnącemu odnieść zwycięstwo, by sam je zdobył lub przynajmniej nie pozwolił na to swojemu przeciwnikowi. Pod górę w końcu niełatwo poprowadzić szarżę ani ciskać kamieniami czy włóczniami, a z drugiej strony atak ze szczytu wzniesienia jest o wiele łatwiejszy. Kontrola nad wzniesieniami zapewnia też doskonały widok na okolicę – zdecydowanie lepszy niż ten w dolinach. Generał Ji Ling ze wschodniej dynastii Han posunął się nawet dalej, wysyłając zwiadowców na pozycje znajdujące się na wzniesieniach, by ci ostrzegali go o nadciągających barbarzyńcach. Nie był on jednak z pewnością pierwszym ani ostatnim dowódcą, który rozmieszczał straż na wzgórzach.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_HOLD_THE_LINE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
25 października 1854 roku podczas bitwy pod Bałakławą 93. Pułk Górali Szkockich wraz z niewielkimi siłami Królewskiej Marynarki Wojennej i tureckimi piechurami zajmował pozycje w pobliżu brytyjskiego sztabu. Rozstawieni w głęboką na zaledwie dwa szeregi linię górale nie cofnęli się przed szarżującą na nich rosyjską kawalerię, lecz oddali w jej kierunku kilka salw z muszkietów i karabinów. Rosyjski atak załamał się. Był to pierwszy w historii przypadek utrzymania pozycji przez piechotę wobec nadciągającej szarży kawalerii. Postawa obrońców dodała im ducha i odwróciła losy bitwy. Wydarzenie to upamiętnił też William H. Russell, korespondent londyńskiego Timesa, a jego opis szeregów żołnierzy jako „cienkiej czerwonej wstęgi oprawionej lśniącą stalą” przeszedł do historii jako „cienka czerwona linia” symbolizująca odważną postawę wobec zbliżającego się niebezpieczeństwa.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CAPARISON_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Ludzkość przez tysiąclecia wykorzystywała zwierzęta podczas konfliktów i od dawien dawna poszukiwała sposobów na zabezpieczenie tej cennej pomocy. Najstarsze „zbroje” dla zwierząt wykonane przez człowieka pojawiły się prawdopodobnie około 2600 r. p.n.e. w Ur, gdzie osły ciągnące sumeryjskie wozy bojowe nosiły na piersiach skórzane ochraniacze. Najstarsze przykłady zbroi europejskich to zaś skórzane i płócienne czapraki greckich rumaków bojowych z VIII w. p.n.e. najprawdopodobniej zapożyczone ze wschodu. W średniowieczu straciły one już jednak funkcje ochronne i stały się wyłącznie elementem dekoracyjnym wykorzystywanym podczas uroczystych ceremonii.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_INDULGENCE_VENDOR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Odpust to według Kościoła katolickiego sposób na zmniejszenie kary za grzechy. Oczywiście nie za darmo. Pierwotnie pokutą mogła być pielgrzymka lub działalność charytatywna, jednak we wczesnym renesansie zaczęto sprzedawać odpusty za twardą walutę. Kwestorzy – zawodowi handlarze odpustami – prowadzili nieskrępowaną niczym działalność, a jedno z pierwszych zleceń, jakie otrzymał Gutenberg jako drukarz, była właśnie masowa produkcja odpustów dla niemieckiego kardynała Nicolausa Cusanusa. Nadużycia w tej kwestii były tak poważne, że handel odpustami stał się jedną z głównych przyczyn reformacji, która podzieliła Kościół katolicki.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_INTERCEPTOR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pod koniec I wojny światowej, gdy długodystansowe naloty bombowe stały się częstsze i groźniejsze, kilku projektantów zaczęło produkcję samolotów myśliwskich, które miały powstrzymać bombowce. Nazwali oni swój nowy typ maszyn „samolotami przechwytującymi”. W okresie międzywojennym, gdy oczywiste było, że podczas następnego konfliktu wszyscy skupią się na bombardowaniu terytorium przeciwnika (zgodnie z koncepcjami włoskiego teoretyka Giulio Douheta), skoncentrowano się właśnie na projektowaniu jednostek przechwytujących. Powstały dwa rodzaje tych samolotów: relatywnie lekkie i szybkie myśliwce przeznaczone do ataku bombowców w powietrzu oraz cięższe, długodystansowe myśliwce przystosowane do działania w niekorzystnych warunkach pogodowych i nocą. Podczas zimnej wojny zarówno Stany Zjednoczone, jak i sowiecka Rosja utrzymywały całe skrzydła myśliwców przechwytujących (choć w przypadku wojny atomowej i tak nie byłoby z nich większego pożytku).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_LINE_OF_BATTLE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Znany z filmów ekscytujący widok potężnych okrętów liniowych ustawionych w szyku bojowym, majestatycznie żeglujących bok przy boku i ostrzeliwujących się z dział pokładowych, których pociski obracają w drzazgi drewniane burty, jest bardzo bliski rzeczywistości (czego nie można powiedzieć o wielu innych filmowych próbach pokazania historii). Szyk, w którym okręty floty wojennej ustawione są w linii jeden za drugim, gdzie dziób poprzedniego skierowany jest na sterburtę następnego, powstał przed 1555 rokiem, kiedy to portugalski pisarz Fernão de Oliveira opisywał go jako idealną formację bojową. W porównaniu z innymi szykami bojowymi w tym każdy okręt mógł prowadzić ostrzał z dział na swoich burtach bez obawy o trafienie sojuszniczych jednostek, które ustawione były do niego równolegle lub po przeciwnej stronie niż okręty przeciwnika. Jeszcze w czasie I wojny światowej ten prosty szyk bojowy był wciąż wykorzystywany przez pancerniki i krążowniki wielkich mocarstw.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_LONG_RANGE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Pod koniec 1943 roku stało się oczywiste, że Stany Zjednoczone potrzebują latającego na dużych wysokościach bombowca o bardzo dużym zasięgu, by przenieść działania wojenne na ojczyste wyspy Japończyków, gdzie biło serce japońskiego przemysłu. Amerykanie stworzyli więc Boeinga B-29 Superfortress o zasięgu operacyjnym wynoszącym 5230 km, a Brytyjczycy Avro Lancastera o zasięgu 4073 km. Kulminacją nalotów dalekiego zasięgu na japońskie terytorium było zrzucenie z samolotów B-29 bomb na Hiroszimę i Nagasaki w sierpniu 1945 roku, ale wraz z nastaniem zimnej wojny zarówno sowiecka Rosja, jak i Stany Zjednoczone budowały bombowce o jeszcze większym zasięgu, by móc zrzucić bomby atomowe w samym sercu terytoriów swoich wrogów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DROP_TANKS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Odrzucane zbiorniki wykorzystano po raz pierwszy podczas hiszpańskiej wojny domowej, by zapewnić bombowcom eskortę myśliwców podczas misji o dalekim zasięgu. Luftwaffe na początku II wojny światowej używało takich zbiorników o pojemności 80 galonów w długodystansowej wersji swoich niesławnych Stukasów służących do ataków na cele naziemne, a w czasie wojny siły powietrzne wszystkich krajów korzystały z nich podczas wszystkich rodzajów misji myśliwców – od patroli powietrznych po loty zwiadowcze. Ponieważ zbiorniki pogarszały właściwości aerodynamiczne myśliwców, nawiązanie walki z przeciwnikiem wiązało się z ich odrzuceniem (czyli zrzuceniem ich na głowy tych, którzy akurat znajdowali się pod nimi). Wraz z powojennym wprowadzeniem do użytku myśliwców odrzutowych natomiast jeszcze bardziej palący stał się problem zasięgu z powodu ich paliwożerności.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_LOOT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Od czasów, gdy legendarne Ludy Morza przemierzały Morze Egejskie w XIV w. p.n.e., przybrzeżne miasta były plądrowane przez najeźdźców. W epoce klasycznej piractwem trudnili się Ilirowie i Tyrreńczycy, a już w 258 r. n.e. bandy Herulów napadały na nadbrzeżne miasta Morza Czarnego i Morza Marmara. Ponieważ piracka flota nie mogła po prostu wpłynąć do doków i splądrować portu (na takie właśnie okazje były w nich forty i działa), potrzebne im były oddziały desantowe, które umożliwiałyby zdobycie i złupienie miasta. W „złotym wieku piractwa” oddziały desantowe dowodzone przez postacie takie jak l’Ollonnais (Maracaibo), Morgan (Panama City) i Drake (Santo Domingo i Kartagena) cieszyły się największymi sukcesami... i zyskami.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_MARTYR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Każda religia zdaje się mieć swoją własną (długą) listę męczenników, czyli osób, które były skłonne cierpieć męki i oddać życie za swoją wiarę. Większość z nich – choć nie wszyscy – miało wielki wpływ na swoje wierzenia, często inspirując innych do pójścia w ich ślady i oddania życia dla boga lub bóstw. Po śmierci męczennika wszystko, co do niego należało – sandały, paznokcie, kości, kubki i tym podobne rupiecie – również uważane było za święte. Relikwie takie przechowywano potem w świątyniach, kościołach i klasztorach, gdzie mogli je odwiedzać pielgrzymi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CHAPLAIN_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Każda religia ma swoich uzdrawiaczy. W starożytności kapłani często byli również lekarzami i dbali zarówno o dusze, jak i o ciała swoich wyznawców, natomiast na przykład Kościół Katolicki uznał wielu wczesnochrześcijańskich uzdrawiaczy za świętych, a w średniowieczu ufundował nawet kilka zakonów, które prowadziły szpitale, kolonie dla trędowatych, lecznice, schroniska oraz zapewniały podstawową opiekę zdrowotną dla najbiedniejszych... i nadal to robią. Co więcej, katolicy nie byli pod tym względem osamotnieni. Budda głosił, że „każdy bodhisattwa powinien opanować sztukę leczenia, by pomagać innym w wyzwoleniu się od cierpienia”, a islamscy uczeni zachowali wiedzę starożytnych medyków i nie pozwolili przepaść jej w mrokach średniowiecza.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ALPINE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Chociaż łowcom i góralom nieobce było przemierzanie wzgórz oraz gór, to jednak dopiero w okresie renesansu w Szwajcarii, Austrii, Włoszech, Niemczech oraz Indiach stworzono formalne oddziały wojskowe szkolone do działania na górzystym terenie. Kontrolowanie położonych wyżej obszarów miało istotny wpływ na zwycięstwo już od początku prowadzenia wojen, a formacje wysokogórskie – zazwyczaj niewielkie – nie tylko zdobywały informacje o ukształtowaniu terenu, ale też przyczyniały się do tego, by to ich strona miała nad nim kontrolę.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_OBSERVATION_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Podczas II wojny światowej Niemcy wysłali na morza dwie fale rajderów, wśród których większość stanowiły statki chłodnicze, zazwyczaj szybsze i wytrzymalsze od zwykłych okrętów handlowych. Uzbrojone w działa, kilka torped i min, miały siać spustoszenie wśród alianckich statków na Pacyfiku. Największą przewagą, jaką dysponowały niektóre z nich, były radary morskie pozwalające namierzać swoje ofiary, nim te ukazały się na horyzoncie. To właśnie dzięki radarowi niemiecki Kormoran na przykład zaskoczył i zatopił australijski krążownik Sydney, co stanowiło jeden z najbardziej znanych przykładów działalności niesławnych rajderów. Okręty podwodne, zarówno te należące do państw osi, jak i do aliantów, do lokalizacji odległych celów musiały korzystać z sonarów, ponieważ pod wodą radary nie działały zbyt dobrze.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ORATOR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Publiczne przemowy – zarówno ciche głoszenie „Słowa”, jak i donośne grzmienie z ambony – wraz z całym wachlarzem technik oratorskich są podstawową metodą zdobywania nowych wyznawców. O jej znaczeniu świadczyć może chociażby to, że w Kościele katolickim istnieją specjalne budowle zwane oratoriami przeznaczone do publicznej, eklezjastycznej modlitwy. Początkowo zasięg religijnych mów ograniczony był zasięgiem głosu wygłaszających je proroków, jednak wraz z nastaniem ery środków masowego przekazu wzbiły się one na skrzydłach ewangelicznego radia (w którym można było usłyszeć Billy'ego Sundaya) i telewizji (gdzie przemawiał Billy Graham).


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DOUBLE_ENVELOPMENT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Manewr okrążający należy do najbardziej dewastujących technik stosowanych w sztuce wojennej i polega na jednoczesnym ataku na obie flanki formacji wroga przeprowadzanym zazwyczaj przez bardzo mobilne jednostki, takie jak lekka kawaleria. Sun Zi rozważał manewr „szczypiec”, lecz nie zalecał go, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo, że przeciwnik ucieknie przed jego ukończeniem. Według mistrza wykorzystanie w tym manewrze jeźdźców spowodowałoby tylko zacieklejszą walkę ze strony przeciwnika, ponieważ jego los i tak byłby już przesądzony. Mimo wszystko taktykę tę z powodzeniem wykorzystał Miltiades pod Maratonem, Aleksander nad Hydaspes i Hannibal pod Kannami. Czyngis-chan stosował prostszą odmianę tego manewru, zwaną mongolskimi rogami, Niemcy udoskonalili zaś manewr okrążający, przystosowując go walki pancernej, dzięki czemu powstał blitzkrieg.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_PILGRIM_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jak to ujął Nelson DeMille: „Wszyscy jesteśmy pielgrzymami... Tylko niektórzy z nas mają lepsze mapy”. Pielgrzym to wędrowiec, którego celem jest dotarcie do świętego miejsca, stąd jego podróż ma wymiar tak fizyczny, jak i duchowy. Tym specjalnym celem pielgrzymki może być święte miasto (Rzym, Mekka i tym podobne), cud natury o szczególnym znaczeniu (góra Synaj, jaskinia Naj Tunich, rzeka Ganges i tak dalej) lub coś mniejszego, lecz równie ważnego. Oczywiście niektórzy pielgrzymi, „ujrzawszy światło”, robili wszystko, by po powrocie podzielić się swoim oświeceniem z innymi.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_PREPARATORY_FIRE_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wsparcie ogniem artylerii okrętowej (typ bombardowania nabrzeża oznaczany angielskim skrótem NGFS) to użycie dział okrętowych – od prymitywnych moździerzy po nowoczesne rakiety – by zapewnić wsparcie jednostkom naziemnym operującym w pobliżu brzegu. Współczesne NGFS często stanowi część ostrzału przygotowawczego („zmiękczającego”) dla operacji desantowych. W XVII wieku natomiast okręty bombowe wyposażano w dwa lub więcej moździerzy służących do ostrzału wrogich oddziałów znajdujących się na brzegu lub w jego pobliżu za pomocą wybuchowych pocisków. Później, podczas wojny secesyjnej oraz wojny krymskiej wykorzystywano opancerzone monitory oraz „pływające baterie”. Do czasu I wojny światowej natomiast okazało się, że wielkie działa pancerników, krążowników i niszczycieli lepiej nadają się do zapewniania wsparcia, z czego często robiono użytek w czasie licznych operacji desantowych podczas zarówno tego, jak i kolejnego światowego konfliktu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_PROSELYTIZER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Głoszący wiarę próbują głównie nawrócić innowierców lub przynajmniej przekonać ich, że reprezentowana przez nich religia oferuje zbawienie, jednakże przy okazji ich działalność ma też na celu usunięcie lub ograniczenie wpływu innych religii. Większość wyznań ma swoich wysłanników, którzy próbują zdobyć nowych wiernych – duży nacisk na tę działalność kładzie np. bahaizm, a każdy pobożny mormon głosi prawdy swojej wiary, krążąc od drzwi do drzwi. Wielu ludzi uważa jednak ten sposób krzewienia wiary za obraźliwy, irytujący lub stanowiący przejaw braku szacunku. W niektórych krajach takie głoszenie wiary jest wręcz całkowicie zabronione prawem, większość zaś zakazuje go co najmniej w szkołach, budynkach państwowych oraz miejscach pracy.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_RANGER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wbrew tolkienowskim wyobrażeniom prawdziwi rangersi nie rozmawiają ze zwierzętami... Potrafią za to bez trudu i bezszelestnie przemierzać lasy oraz są śmiertelnie skutecznymi strzelcami. Choć w przeszłości wiele elitarnych jednostek różnych cywilizacji dysponowało takimi umiejętnościami, pierwszymi, które określano właśnie mianem „rangersów”, były oddziały stworzone przez Benjamina Churcha i Roberta Rogersa podczas wojny francusko-indiańskiej. W 1775 roku Kongres Kontynentalny zatwierdził utworzenie ośmiu kompanii rangersów w celu nękania czerwonych kurtek podczas amerykańskiej rebelii, a wkrótce i większość europejskich nacji podążyła śladami Amerykanów.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_REACTIVE_ARMOR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Wraz z kolejnymi ulepszeniami uzbrojenia rozpoczął się swego rodzaju „wyścig zbrojeń” między twórcami pancerzy a projektantami broni, która miała je przebijać. W późnym średniowieczu próbowano wykorzystywać wyściółkę mocowaną wewnątrz i na zewnątrz zbroi, by złagodzić skutki trafienia bełtem czy włócznią (niestety z marnym skutkiem). W czasie obu wojen światowych odpowiedzią zdawało się być dodawanie kolejnych warstw pancerza... co jednak też nie było idealnym rozwiązaniem. Po II wojnie światowej opracowano więc wiele różnych rodzajów „pancerza reaktywnego”. Pomysł wybuchowej zbroi po raz pierwszy zaproponował Rosjanin Bogdan Wojtsekowski w 1949 roku, a pierwsze modele produkcyjne pojawiły się w latach 60. XX w. Obecnie większość używanych głównych czołgów bojowych chroni właśnie jakaś forma pancerza reaktywnego.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_REDEPLOY_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Kolumna, szereg i czworobok to podstawowe formacje piechoty stosowane aż do pojawienia się nowoczesnej broni, takiej jak karabiny maszynowe, przez którą stłaczanie żołnierzy zaczęło jedynie ułatwiać ich eksterminację. Tak czy inaczej, każda z tych formacji posiadała swoje wady i zalety, a umiejętność natychmiastowego przechodzenia z jednego szyku do innego często decydowała o życiu lub śmierci żołnierzy piechoty, więc jej nauce poświęcano wiele czasu. Zdolność oddziału do ponownego rozmieszczenia mobilnej kolumny w szereg, który pozwalał wykorzystać w walce wszystkie muszkiety i piki, była czymś wręcz niezbędnym. I biada szeregowi, który nie był w stanie szybko sformować czworoboku, gdy w jego kierunku szarżowali kirasjerzy na swych wielkich koniach!


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_REINFORCED_HULL_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Rozpowszechnione stosowanie taranów nieuchronnie doprowadziło do prób wzmocnienia kadłubów statków, które tak często padały ich ofiarą. Grecy na przykład eksperymentowali ze wzmacnianiem kadłubów dodatkowymi belkami, a około 200 r. p.n.e. zbudowali nawet kilka wielkich statków o podwójnych kadłubach (czyli jednym umieszczonym w drugim): Tessarakonteres, Thalamegos, Syracusię i Leontophoros. Niestety, były one tak ciężkie i nieporęczne, że trudno się nimi manewrowało i zazwyczaj szybko trafiały na dno. Kartagińczycy dla odmiany wzmacniali nie tylko kadłuby, ale także dzioby swoich statków, by można nimi było bezpiecznie rozbijać jednostki wroga. Gdy podczas wojen zaczęto korzystać z napędów parowych, wzmocnienie kadłuba uzyskiwano natomiast dzięki coraz grubszemu poszyciu ze stali.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_CREW_WEAPONS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Załogi artyleryjskie, których żołnierze obsługiwali katapulty i działa, zazwyczaj ginęły, gdy tylko siłom wroga udało się do nich dotrzeć, ich specjalnością była bowiem walka na dalekie dystanse, nie w zwarciu. Mimo wszystko większość artylerzystów na wszelki wypadek dysponowała lekkim uzbrojeniem – rzymscy artylerzyści na przykład posiadali pilum, by móc do czasu przybycia legionistów bronić się przed wrogimi żołnierzami piechoty, którzy dotarli do ich stanowisk. Wraz z pojawieniem się prochu strzelniczego oraz postępami w taktyce (kawaleria stanowiła główną siłę wykorzystywaną w walce z artylerią polową) artylerzyści zostali już uzbrojeni w pistolety i krótkie miecze oraz, rzecz jasna, mogli korzystać ze swoich narzędzi (wyciorów, szpikulców, szpadli i tym podobnych), by bronić się przed niechcianym zainteresowaniem ze strony nieprzyjaciela.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_ARMOR_PIERCING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Od czasu pojawienia się na polach bitew opancerzonej kawalerii próbowano stawiać tego typu jednostki przeciwko sobie, by powstrzymać je przed zdziesiątkowaniem pozostałych oddziałów armii. W późnym średniowieczu przybrało to formę starć zakutych w zbroje rycerzy uzbrojonych w długie lance o żelaznym lub stalowym grocie służącym do przebijania pancerza przeciwników (rycerze zazwyczaj mieli przy sobie również miecz lub sztylet, którymi walczyli po zrzuceniu z wierzchowca). Wraz z pojawieniem się pojazdów opancerzonych opracowano zaś całą gamę broni przeciwpancernej: pociski przeciwpancerne z ładunkiem wybuchowym (APHE), burząco-zapalające (HEI), kumulacyjne (HEAT), przeciwpancerne z odrzucanym sabotem (APDS) i wiele innych.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SCHILTRON_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Podczas wojny o niepodległość Szkoci opracowali formację o nazwie „schiltron” w celu zmniejszenia angielskiej przewagi wynikającej z większej liczebności i lepszego uzbrojenia. Wykorzystywali oni w niej swoje długie włócznie, by powstrzymywać zarówno piechotę, jak i kawalerię – William Wallace użył na przykład schiltronów w 1298 r. pod Falkrik, ustawiając swoich ludzi w najeżone włóczniami okręgi. Schiltrony mogły być formowane w postaci okręgów, lecz częściej wykorzystywano formacje prostokątne, które sprawdzały się nie tylko w obronie, ale również w ataku, skutecznie odpierając masy angielskich zbrojnych. Pierwsze ofensywne użycie schiltronu przypisywane jest Robertowi Bruce'owi podczas zwycięskiej bitwy pod Bannockburn. Od tamtej pory prostokątne schiltrony pojawiały się często podczas licznych bitew zakończonych zwycięstwami (choć były wśród nich też porażki), a formację zaadoptowali w swoich armiach również Walijczycy i Flemingowie.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_DEPREDATION_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Lekka kawaleria znana była z grabieży – nie zajmowała się plądrowaniem, ponieważ było ono związane z koniecznością przenoszenia dużych ilości zrabowanych dóbr. Wśród wczesnych jeźdźców grabież była najczęstszą i najbardziej efektywną formą prowadzenia wojny, ponieważ zasadniczo nie byli w stanie stawić czoła zorganizowanej armii w otwartym boju. Grabieże pustoszyły całe regiony. Przykładem tego były chevauchée (dosłownie „końskie szarże”) popularne podczas wojny stuletniej, jak np. ta przeprowadzona przez Czarnego Księcia w 1355 roku w południowej Francji. Prorok Mahomet zalecał też grabież podczas początkowej ekspansji islamu jako strategię idealnie pasującą do niezwykle mobilnych arabskich wojsk. Grabieże stosowane były jeszcze podczas wojen napoleońskich i amerykańskiej wojny secesyjnej, lecz później taktyka ta została zarzucona.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SCOUT_PLANES_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Rekonesans był jednym z pierwszych zadań, jakie wykonywały balony oraz aeroplany po włączeniu ich w szeregi armii, i miał szczególne znaczenie na rozległych obszarach otwartych oceanów, a przegapienie wrogiej floty, która niepostrzeżenie zbliżyła się na odległość strzału, było prawdziwym powodem do wstydu. Pierwsze morskie samoloty stworzone do tego celu pojawiły się podczas I wojny światowej. Zazwyczaj były to jednomiejscowe maszyny startujące z tenderów hydroplanów lub pancerników wyposażonych w krótkie pokłady lotnicze nad częścią wieżyczek strzelniczych (niestety nie dało się na nich lądować, więc piloci lądowali na wodzie w pobliżu okrętów i musieli czekać na ratunek). Poszukiwanie lepszych rozwiązań w okresie międzywojennym zaowocowało natpmiast pojawieniem się katapult i urządzeń hamujących, a wraz z nimi prawdziwych lotniskowców i samolotów zwiadowczych dalekiego zasięgu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SILENT_RUNNING_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Gdy powierzchniowe okręty wojenne – zwłaszcza niszczyciele, korwety i fregaty – zostały wyposażone w sonary, położenie załóg okrętów podwodnych stało się nie do pozazdroszczenia. Sonary powstały pod koniec I wojny światowej – co prawda za późno, by rozprawić się z „plagą” U-bootów, jednak już do czasu wybuchu kolejnej wojny światowej ich wersje pasywne trafiły na pokłady wielu mniejszych okrętów eskorty. Załogi takich statków wsłuchiwały się więc w odgłosy głębin, by zlokalizować czające się w nich okręty podwodne i zrzucić na nie ładunki wybuchowe. Jedynym sposobem na uniknięcie wykrycia było przejście okrętu podwodnego w tryb „cichej pracy”, który oznaczał wyeliminowanie wszystkich zbędnych hałasów: wyłączano silniki, minimalizowano wentylację, a załoga zamierała, modląc się bezgłośnie, by przeciwnik dał się zmylić i odpłynął.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_AMBUSH_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Antropolodzy i archeolodzy sugerują, że neolityczni łowcy stosowali zasadzki podczas polowania na niebezpieczną zwierzynę, z czasem zaś również przeciwko sobie. Sztuka wykorzystywania ukrycia do niespodziewanego ataku na przeciwnika, zadania mu kilku ciosów, a następnie ucieczki jest więc jedną z podstawowych technik wojennych od bardzo dawna. Zasadzka polega na przeprowadzeniu potężnego ataku na silniejszego przeciwnika, wyrządzeniu mu nieproporcjonalnie dużych obrażeń dzięki elementowi zaskoczenia i wtopieniu się w otoczenie, by uniknąć otwartej walki. Przez tysiąclecia była to ulubiona taktyka wielu.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_PURSUIT_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Jednym z najważniejszych aspektów, w jakich lekka kawaleria miała przewagę nad swoim ciężkim odpowiednikiem, była szybkość, dzięki której świetnie sprawdzała się ona podczas pościgów za pokonanymi oddziałami wroga, maruderami i czeladzią obozową. To właśnie szybkość i mobilność lekkiej kawalerii sprawiły, że wciąż wykorzystywano ją jeszcze na początku I wojny światowej, gdy oddziały ciężkiej kawalerii zostały już dawno rozwiązane. Wraz z pojawieniem się wojsk pancernych powrócił jednak podział na lekką i ciężką kawalerię, przy czym wersję ciężką stanowiły główne czołgi bojowe, a lekką – opancerzone samochody i lekkie czołgi szybsze od swoich większych braci. W razie konieczności tę nową, zmechanizowaną lekką kawalerię, podobnie jak jej pierwowzór, również wykorzystuje się w pościgach za uciekającymi jednostkami rozbitych sił wroga.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SPYGLASS_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Nie wiadomo, kto pierwszy wynalazł lunetę, czyli pojedynczą tubę z soczewką służącą do powiększania oddalonych obiektów. Najprawdopodobniej powstała w Azji, gdy bowiem w 1608 roku holender Jacob Metius zaczął komercyjną produkcję lunet, powszechnie wiadome było, że te są już wykorzystywane w arabskim i chińskim imperium. Aparat Metiusa wyposażony był w 15-milimetrową soczewkę z jednej strony oraz dwuwklęsły okular z drugiej i pozwalał uzyskać trzykrotne powiększenie. Lunety takie zyskały dużą popularność nie tylko wśród marynarzy, lecz także w szeregach armii – wkrótce miał je każdy generał i zwiadowca.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SPY_ACE_DRIVER_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Czasem szpiedzy muszą uciekać, co według powszechnego przekonania podtrzymywanego przez liczne filmy akcji nieodłącznie związane jest z niegodziwymi złoczyńcami lub przedstawicielami władz próbującymi dopaść asa wywiadu podczas szaleńczego pościgu ulicami miasta... W rzeczywistości agent raczej próbowałby wtopić się w tłum i skorzystać z transportu publicznego. Podczas II wojny światowej i w okresie zimnej wojny kilka agencji wywiadowczych prowadziło jednak specjalne szkolenia związane z prowadzeniem pojazdów, podczas których agenci uczyli się manewrów takich jak obrót w miejscu, poślizg kontrolowany, jazda slalomem i metoda precyzyjnego zatrzymywania pościgu. Historia nie zna, co prawda, przypadków pościgu, w których szpieg kierujący pojazdem zdołałby uniknąć ujęcia, ale czy to jest powód, by psuć dobrą fabułę?


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SPY_CAT_BURGLAR_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Zwinni włamywacze, jak niesławny (choć fikcyjny) Arthur J. Raffles czy (realny) Bill Mason, kradną kosztowności. Szpiegom czasem również zleca się wykradzenie różnych rzeczy – planów, projektów, kodów... i dzieł sztuki, choć tych ostatnich zwykle po to, by ośmieszyć władze obcego kraju lub odzyskać skarby narodowe, które uprzednio ktoś skradł, bądź zabrał jako część łupu. Tak czy inaczej, zdolność do niezauważonej infiltracji strzeżonych obiektów to umiejętność, dzięki której niejeden włamywacz zdobył posadę w służbach wywiadowczych. Oczywiście jednak o najbardziej spektakularnych akcjach tego typu nigdy nie informują ani ich ofiary, ani dokonujący ich agenci.


Language: pl_PL
Tag: LOC_PEDIA_UNITPROMOTIONS_PAGE_PROMOTION_SPY_CON_ARTIST_CHAPTER_HISTORY_PARA_1
Text:
Sztuka wielkiego przekrętu według pewnych siebie ludzi odnoszących w tym zakresie sukcesy – takich jak Victor Lustig (sprzedał wieżę Eiffla, i to dwukrotnie), Charles Ponzi (twórca pierwszej na świecie piramidy finansowej, którą nazwano jego nazwiskiem) czy Ferdinand Demara (zwany Wielkim Oszustem) – polega na „odczytaniu celu” i wykorzystaniu jego największych słabości. Zarówno opróżnienie konta bankowego, jak i destabilizacja ekonomiczna całego kraju (np. niemiecka operacja Bernhard podczas II wojny światowej) wymagają jednak sztuczek stanowiących część repertuaru nie tylko oszustów, ale i szpiegów. Przykładowo, przedstawiciele obu tych fachów często stosują woreczki ze sztuczną krwią, by wmówić jakiemuś nieszczęsnemu głupcowi czyjąś śmierć.


